27 траўня Эўрапейскі Зьвяз афіцыйна зацьвердзіў схему павелічэньня сваіх абаронных выдаткаў на 150 мільярдаў эўра (170 мільярдаў даляраў).
Так званы рэглямэнт SAFE (Security Action For Europe) перш прапанавала ў сакавіку Эўрапейская камісія ў адказ на заклікі дзяржаваў ЭЗ фінансава і палітычна падтрымаць дасягненьне новых абаронных мэтаў, якія ставіць NATO, і патэнцыйна зрабіць крок у падтрымку Ўкраіны, калі Злучаныя Штаты пераключаць сваю ўвагу на нешта іншае? Перамогі, піша эўрапейскі рэдактар Радыё Свабодная Эўропа / Радыё Свабода Рыкард Юзьвяк.
У канчатковым рэглямэнце, зь якім азнаёмілася Радыё Свабода, выразна падкрэсьлена, што «пагрозы, якія ідуць ад Расеі і Беларусі, асабліва тэрміновыя і актуальныя» і вымагаюць хуткага супрацьдзеяньня.
З прычыны дэфіцыту часу, неабходнага для распрацаваньня абароннай прадукцыі і павелічэньня прамысловых вытворчых магутнасьцяў усяго ЭЗ, у рэглямэнце таксама зазначана, што для зьвязу будзе «жыцьцёва важна» пачаць падтрыманьне дзяржаваў блёку «як мага хутчэй, каб яны маглі разьмясьціць замовы вельмі хутка».
Спачатку Брусэль адгукнуўся на заклікі дзяржаваў-чальцоў, актываваўшы палажэньне ЭЗ аб вызваленьні дзяржавы ад адказнасьці за парушэньне межаў бюджэтных выдаткаў, вызначаных Эўразьвязам, калі гэта выдаткі на такія тавары, як зброя і боепрыпасы.
Гэта забясьпечыла свабоду дзеяньняў у бюджэтна-фінансавай сфэры, але дзяржавам-чальцам таксама патрэбныя грошы, і як мага хутчэй.
Некалькі сталіц імкнуцца хутка атрымаць доступ да прапанаваных сродкаў, таму 21 траўня без абавязковай аднагалоснасьці або згоды Эўрапейскага Парлямэнту амбасадары ЭЗ ухвалілі новае заканадаўства, прычым толькі Вугоршчына выступіла супраць. Новая схема функцыянуе гэтаксама, як і нядаўняя эўразьвязаўская праграма аднаўленьня пасля COVID-19, якая каштавала 800 мільярдаў эўра.
Што тычыцца SAFE, блёк выкарыстае свой крэдытны рэйтынг АAА, каб залучыць неабходныя 150 мільярдаў эўра на рынках, а затым пазычыць іх дзяржавам-чальцам. Гэта будзе значна таньней, чым калі б большасць дзяржаваў ЭЗ спрабавалі ствараць фонды самастойна, пазычаючы паасобку.
Пяць краін ЭЗ — Данія, Нямеччына, Люксэмбург, Нідэрлянды і Швэцыя — цяпер маюць рэйтынг AAA, таму ім, хутчэй за ўсё, ня будзе патрэбы ўдзельнічаць у схеме, пакінуўшы большую частку патэнцыйных пазык бяднейшым краінам-чальцам.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Краіны Эўразьвязу дамовіліся стварыць абаронны фонд на 150 мільярдаў эўраШто вядома пра ўмовы
Пазыкі дзейныя максымум 45 гадоў, цягам першага дзесяцігодзьдзя іх ня трэба абслугоўваць, краіны ня мусяць плаціць ПДВ на купленае абсталяваньне — гэта дадатковыя перавагі, якія, як спадзяецца Брусэль, прывядуць да росту эўрапейскіх тратаў на абарону.
Але, вядома, усё гэта абстаўлена пэўнымі ўмовамі. Па-першае, многія паўднёвыя дзяржавы ЭЗ, якія маюць запазычанасьці, скардзяцца, што, адрозна ад схемы аднаўленьня пасьля COVID, у якой таксама быў грантавы кампанэнт, гэтая ініцыятыва — чыстая пазыка, што яшчэ больш абцяжарыць іхныя і так аслабленыя дзяржаўныя фінансы.
Праграма SAFE магла б павялічыць вытворчасьць зброі ў ЭЗ, такой, напрыклад, як гэтая француская гаўбіца.
Мяркуецца, што SAFE мае таксама стымуляваць сумесныя закупкі абароннай прадукцыі некалькімі краінамі, прычым Эўрапейская камісія імкнецца выкарыстаць гэты інструмэнт для стварэньня рынку ўзбраеньняў сапраўды агульнаэўрапейскага, а не фрагмэнтаванага на паасобныя нацыянальныя рынкі, што ў значнай ступені бытуе сёння.
Краіна можа падаваць заяўку на пазыку паасобку толькі цягам першага году. Пасьля гэтага павінны падаваць супольную заяўку дзьве ці больш краін. Тэрмін дзеяньня схемы заканчваецца ў 2030 годзе.
Каб запэўніць справядлівае разьмеркаваньне грошай, доля пазык, нададзеных тром дзяржавам-чальцам, якія атрымліваюць найбольшую дапамогу, не павінна перавышаць 60 працэнтаў ад усіх 150 мільярдаў эўра, вылучаных на схему.
Але галоўнай праблемай мінулага месяца было права ўдзелу ў SAFE — балянсаваньне паміж жаданьнем розных дзяржаваў-чальцоў нарасьціць айчынную вытворчасць і тым фактам, што ня кожны складнік можна вырабіць у ЭЗ.
Па-першае, у схему ўключаныя краіны Эўрапейскай асацыяцыі свабоднага гандлю (ЭАСГ) — Ісьляндыя, Ліхтэнштайн, Нарвэгія й Швайцарыя. Тое самае тычыцца краіны-кандыдата ў ЭЗ Украіны.
Рэглямэнт апраўдвае іх уключэньне спасылкай на «шчыльнае партнэрства гэтых краін з ЭЗ у абароннай прамысловасьці» і тым фактам, што «Ўкраіна наўпрост сутыкнулася з працяглай агрэсіўнай вайной Расеі».
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Хто траціць больш на дапамогу Ўкраіне, ЗША ці Эўразьвяз?«Брусэльскі кампраміс»
Аднак былі і нараканьні. У прыватнасьці, Злучаныя Штаты скардзіліся на тое, што іх выключылі з гэтага працэсу.
І многія дзяржавы ЭЗ, надалей імкнучыся падтрымліваць трансатлянтычныя вайсковыя сувязі і адначасова захоўваючы шчыльнае партнэрства з удзельнікамі праграмаў SAFE, таксама актыўна лабіявалі адкрыцьцё гэтай схемы для ўдзельнікаў звонку.
У рэшце рэшт было ўведзена правіла «65-35». Гэта азначае, што 65% кошту набытай зброі павінна паходзіць з ЭЗ, чатырох краін ЭАСГ або Ўкраіны. Астатнія 35% могуць паходзіць зь іншых месцаў, такіх, напрыклад, як Злучаныя Штаты.
Але ўсё крыху ўскладняецца. Калі краіна ўступіла ў Партнэрства ў галіне бясьпекі і абароны (SDP) з Эўразьвязам, 65% кошту зброі можа паходзіць і з гэтай дзяржавы. Вялікая Брытанія нядаўна падпісала такое пагадненне з ЭЗ, і Альбанія, Японія, Малдова, Паўночная Македонія і Паўднёвая Карэя таксама маюць падобныя пагадненьні.
У рэшце рэшт, як сказаў службовец ЭЗ, які размаўляў з Радыё Свабода, быў дасягнуты «клясычны брусэльскі кампраміс»: заключаная даволі вялікая ўгода, але грошы не пачнуць паступаць, пакуль усе, у тым ліку многія па-за межамі эўрапейскай сям’і, не атрымаюць сваю справядлівую долю.