І калі Кіеву спадарожнікавы інтэрнэт жыцьцёва неабходны ў першую чаргу для ваенных мэтаў, то многія краіны ЭЗ разглядаюць адмову ад Starlink у доўгатэрміновай пэрспэктыве — найперш каб мець незалежнасьць ад спадарожнікаў ЗША і асабіста ад Маска, піша Алена Абрамовіч з Настояшего Времени.
Нагадаем, што 9 сакавіка Ілон Маск разьмясьціў у сацыяльнай сетцы X, якая належыць яму, допіс пра тое, што яго сыстэма Starlink — «касьцяк украінскай арміі».
«Уся іхная лінія фронту абрынецца, калі я яе адключу», — заявіў мільярдэр, які лічыцца адным з самых набліжаных да прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа людзей. Трамп у той час актыўна ціснуў на Кіеў, патрабуючы згадзіцца на спыненьне агню. Раней, у лютым 2025 году, агенцтва Reuters, спасылаючыся на крыніцы, паведамляла, што ЗША могуць адключыць Украіну ад доступу да Starlink у выпадку няўдачы перамоваў пра ўгодзе аб прыродных рэсурсах; Маск тады назваў гэтую інфармацыю ілжывай.
У адказ кіраўнік польскага МЗС Радослаў Сікорскі напісаў, што «паслугі Starlink для Ўкраіны аплачвае міністэрства лічбавізацыі Польшчы» і гэта каштуе яму каля $50 млн у год. Ён дапусьціў магчымасьць пошуку альтэрнатывы сетцы Starlink для Ўкраіны пасьля камэнтару Маска:
«Нават калі не казаць аб этычнасьці пагрозаў ахвяры агрэсіі, калі SpaceX выявіцца ненадзейным правайдэрам, мы будзем змушаныя шукаць іншых», — заўважыў Сікорскі ў X.
На допіс Радослава Сікорскага адказаў ужо дзяржаўны сакратар ЗША Марка Рубіё. Ён заявіў, што ніхто не пагражаў адключыць Украіну ад Starlink, але заўважыў: «Скажыце дзякуй, бо без Starlink Украіна даўно б прайграла гэтую вайну, а расейцы зараз былі б на мяжы з Польшчай».
Ці маюць Эўропа і Ўкраіна рэальныя альтэрнатывы Starlink? Радыё Свабода паразмаўляла на гэтую тэму зь некалькімі чыноўнікамі ЭЗ і вытворцамі.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
ЗША аднавілі пастаўкі зброі Ўкраіне і абмен выведнай інфармацыяйЯкія паслугі Starlink надае Украіне?
Спадарожнікавы інтэрнэт Starlink з пачатку поўнамаштабнага ўварваньня Расеі ва Ўкраіну ў лютым 2022 году стаў для УСУ ключавым у сачэньні за сытуацыяй на полі бою і нанясеньні дакладных удараў па расейскіх войсках. Амэрыканскі мільярдэр Маск тады надаў Украіне тэрміналы Starlink бясплатна. Пазьней ЗША ўзялі на сябе фінансаваньне эксплюатацыі гэтых тэрміналаў, але часткова выдаткі пакрывае Польшча (менавіта аб гэтых $50 млн піша Сікорскі).
Starlink забясьпечвае Ўкраіну дзьвюма ключавымі катэгорыямі паслуг: цывільнай інтэрнэт-сувязьзю ў тыле і сувязьзю для вайскоўцаў.
Першая — гэта інтэрнэт у месцах, дзе не працуе мабільная ці кабэльная сувязь (напрыклад, сеткі пашкоджаныя ў выніку баявых дзеяньняў).
«Вайсковы» спадарожнікавы інтэрнэт ад Starlink дазваляе УСУ каардынаваць баявыя дзеяньні, трансьляваць зьвесткі на перадавой (нават там, дзе няма мабільнай сувязі) і апэратыўна манітараваць сытуацыю на полі бою.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Памочнік Пуціна выступіў супраць прапанаванага ЗША 30-дзённага спыненьня агню ва ЎкраінеАльтэрнатыва сувязі ў тыле
Замяніць Starlink у тыле патэнцыйна магла б эўрапейская сетка спадарожнікавай сувязі GovSatCom, патлумачыў Радыё Свабода службовец ЭЗ. Ён папрасіў аб ананімнасьці, бо не ўпаўнаважаны даваць афіцыйныя камэнтары СМІ.
GovSatCom — эўрапейская ініцыятыва для забесьпячэньня ўрадавай спадарожнікавай сувязі. Важна, што яна прызначаная менавіта для цывільных паслугаў, не для вайсковых.
Для атрыманьня пакрыцьця GovSatCom Украіне трэба будзе зьвярнуцца з афіцыйным запытам у ЭЗ. Яго абмяркуе Эўрапейская Рада, а пасьля запыт перададуць на апрацаваньне Эўракамісіі. Гэтага нельга зрабіць за адзін дзень, падкрэсьлівае суразмоўца Радыё Свабода.
Пакуль што Ўкраіна не зьвярталася ў ЭЗ з такім запытам. Аднак нават калі такі запыт прыйдзе з Кіева ў будучыні, яго ня будуць афішаваць з прычынаў бясьпекі, кажа эўраслужбовец.
Альтэрнатыва на полі бою
Для вайскоўцаў замяніць Starlink патэнцыйна мог бы француска-брытанскі апэратар спадарожнікавай сувязі Eutelsat — праз сваю сетку OneWeb.
Украінскі вайсковец выкарыстоўвае тэрмінал спадарожнікавай сувязі Starlink пад Аўдзееўкай у лютым 2024 году
Кампанія Eutelsat паведаміла 4 сакавіка, што вядзе перамовы з эўрапейскімі ўрадамі аб пашырэньні паслуг доступу ў інтэрнэт ва Ўкраіне. Пры такіх навінах з 28 лютага акцыі кампаніі вырасьлі ў цане ў 7 разоў — з 1,19 эўра да 7,67 эўра на раніцу 11 сакавіка.
На запыт Радыё Свабода ў Eutelsat паведамілі, што ўжо разгарнулі свае сэрвісы нізкаарбітальных спадарожнікаў OneWeb ва Ўкраіне, «падтрымліваючы ўрадавыя і інстытуцыйныя камунікацыі», гэта значыць пакуль толькі для цывільнага ўжытку.
Аднак у кампаніі не выключаюць пашырэньня выкарыстаньня яе сэрвісаў і на ўкраінскіх вайскоўцаў.
«Рашэньні OneWeb могуць стаць альтэрнатывай для пэўных урадавых і абаронных праграмаў. Мы актыўна супрацоўнічаем з эўрапейскімі інстытуцыямі і бізнэс-партнэрамі, каб забясьпечыць хуткае разгортваньне дадатковых тэрміналаў карыстальнікаў для крытычных місіяў і інфраструктуры», — паведамілі ў аддзеле камунікацыяў Eutelsat.
У камэнтары Bloomberg генэральная дырэктарка Eutelsat расказала, што ва Ўкраіне ўжо працуюць тысячы тэрміналаў гэтай сеткі. Але для паўнавартаснай замены Starlink, паводле яе, трэба забясьпечыць 40 тысяч тэрміналаў, і на гэта спатрэбіцца некалькі месяцаў.
Eutelsat — прыватная кампанія, яна мае права надаваць паслугі сувязі Ўкраіне на просты запыт з Кіева без пасярэдніцтва ЭЗ. Але, зразумела, у выпадку, калі ўкраінскі ўрад зможа самастойна аплаціць гэтыя паслугі.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Украінская выведка заявіла, што расейскія захопнікі актыўна карыстаюцца тэрміналамі StarlinkАльтэрнатыва на будучыню
З увагі на цяперашняе ахаладжэньне адносінаў ЭЗ і ЗША, якое пачалося пасьля прыходу да ўлады Трампа, Эўразьвяз плянуе да 2030 году выбудаваць уласную надзейную сыстэму сувязі як для цывільных, так і для вайсковых патрэбаў. Плянуецца, што яна ня будзе саступаць Starlink. Першыя крокі ўжо зробленыя — ідзецца аб праграме IRIS², якая мае забясьпечыць усе ўзроўні спадарожнікавых камунікацыяў. Праектам супольна зоймуцца кампаніі з Францыі (той самы Eutelsat), Гішпаніі (Hispasat) і Люксэмбургу (SES SA).
«Яшчэ ў сьнежні летась мы падпісалі ўгоду аб кансорцыюме. Мы сапраўды працуем разам зь дзяржавамі-чальцамі і галіной, каб атрымаць найлепшы магчымы праект, якім стане IRIS² не пазьней за 2030 год», — паведаміў прадстаўнік Эўракамісіі ў пытаньнях бясьпекі і космасу Томас Рэнье.
Падраднікамі ў гэтым праекце могуць быць кампаніі Airbus, Leonardo і Thales Alenia Space. Яны, паводле інфармацыі Reuters, вывучаюць магчымасьць стварэньня супольнага прадпрыемства для павелічэньня вытворчасьці спадарожнікаў, спрабуючы канкураваць з сыстэмай Starlink і іншымі глябальнымі гульцамі ў галіне нізкаарбітальных спадарожнікаў, якія выкарыстоўваюць у камэрцыйных тэлекамунікацыях.
У Брусэлі гавораць, што цьвёрда настроеныя рэалізаваць гэтую ініцыятыву максымальна хутка, бо вайна ва Украіне прадэманстравала ЭЗ крытычную важнасьць спадарожнікавай сувязі ў абаронным сэктары.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Reuters: ЗША прыгразілі Ўкраіне адключэньнем ад Starlink, калі Кіеў не пагодзіцца на ўгоду па прыродных рэсурсах. Маск абвяргаеВайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.