Пасьля 5 гадоў працы закрываецца «Дом творцаў». Мы распыталі яго гаспадара аб прычынах

Гаспадар «Дому творцаў» Сяржук Доўгушаў, фота з прыватнага архіву

Гаспадар «Дому творцаў» Сяржук Доўгушаў тэрмінова шукае ў Варшаве новую прастору. Але цяпер не для прытулку, а невялікае плошчай памяшканьне, каб выставіць там калекцыю карцін.

Ідэя стварыць у Варшаве пляцоўку, дзе беларускія мастакі, музыкі і творчыя асобы маглі б жыць і працаваць, зьявілася ў 2021 годзе. Тады знайшоўся прыдатны вялікі дом ў маляўнічым раёне побач зь лесам, а таксама сродкі на яго арэнду. Прастора адкрылася ў сьнежні 2021 году, тады ж прыняла першых гасьцей.

У сьнежні 2025 «Дом творцаў» пашырыўся. У дадатак да першай прасторы адкрыўся невялікі прытулак на 4 пакоі для былых палітвязьняў. Тут жылі і вызваленыя ў верасьні 2026 году.

Гісторыя арт-рэзыдэнцыі «Дом творцаў» пачалася з прыезду ў Варшаву тэатральнага рэжысэра Юрыя Дзівакова, узгадвае ў размове з Свабодай Сяржук Доўгушаў.

«Дом творцаў» у Варшаве стаў прытулкам для дзеячоў беларускай культуры, якія мусілі зьехаць за мяжу

Агулам зь Дзьваковым прайшлі дзьве рэзыдэнцыі, вынікам іх стала пастаноўка спэктаклю, музыку да якога напісала кампазытарка Вольга Падгайская. Менавіта гэты праект адкрыў першую рэзыдэнцыю і даў старт усяму «Дому творцаў».

«З таго часу ў нашым Доме было зладжана шмат рэзыдэнцыяў — музычных, мастацкіх і тэатральных. Мяркую, іх было каля паўтара дзясятка. Гэта былі стыпэндыі для творцаў, якія маглі цягам трох тыдняў бясплатна жыць і працаваць у Варшаве», — успамінае Доўгушаў.

Стваральнік «Дому творцаў» дадае, што мэтай праекту заўсёды была падтрымка рэпрэсаваных творчых асобаў — псыхалягічная і творчая.

Аднымі зь першых былых палітвязьняў, якія трапілі на рэабілітацыю ў Дом творцаў, сталі вядомыя беларускія музыкі, лідэры і заснавальнікі фэнтэзі-фолк-гурту Irdorath Надзея і Ўладзімер Калачы.

«Менавіта ў Доме творцаў быў зроблены кліп на тую самую знакамітую песьню „Зорамі“, якую Надзея Калач напісала ў калёніі. У выніку працы восьмай рэзыдэнцыі зьявіўся новы музычны калектыў — Olia Shnip Band, які стварылі Вольга і Антон Шніпы. Вольга пазьней выступала ня толькі як музыка, яна была арт-куратаркай; разам зь ёю мы праводзілі розныя мастацкія рэзыдэнцыі. Цяпер у Вольгі і Антона Шніпаў ужо новы праект — Nocne Ptaki. У апошняй рэзыдэнцыі у нас быў Алесь Папковіч, мастак і музыка, Натальля Бордак, мастачка і паэтка, якая нядаўна выдала сваю кнігу з ілюстрацыямі „Тры кроплі“», — узгадавае Сяржук.

Адзін з канцэртаў у прасторы

Былі і супольныя польска-беларускія пленэры, ў якіх удзельнічалі таксама польскія мастакі, людзі знаёміліся, дзяліліся інфармацыяй, запрашалі да сябе ў майстэрні і гэтак далей.

«Гэта была інтэграцыя. Мы таксама арганізоўвалі культурніцкія праграмы, наведваньне музэяў, розныя падарожжы, вандроўкі — для знаёмства з польскай культурай», — працягвае Доўгушаў.

У канцы 2025 году, калі адбылося вялікае вызваленьне палітвязьняў і каля 100 чалавек прыехалі ў Польшчу, Доўгушаў вырашыў адкрыць другі дом, крыху меншых памераў — прытулак.

«Пасьля таго вызваленьня мне захацелася нейкім чынам дапамагчы тым людзям, якім патрэбнае месца жыхарства, пагатоў усе яны апынуліся ў вымушанай эміграцыі. Там чатыры пакоі. Людзі разьмяшчаюцца па два-тры чалавекі ў пакоі. З апошняй хвалі памілаваных і выштурхнутых зь Беларусі ў нас жылі вядомыя культурныя дзеячы Павал Белавус, Алесь Чумакоў», — дадае Доўгушаў.

Канец праекту

Зараз заснавальнік «Дому творцаў» і прытулку пры ім прыняў рашэньне пайсьці з праекту. Адна з прычынаў матэрыяльная. Плошча асноўнага «Дому творцаў» даволі вялікая — больш за 200 квадратных мэтраў. 5 жылых пакояў, вялікая заля, дзе можна займацца і творчасьцю.

«Гэта нятаннае задавальненьне. Штомесяц арэнда дому складае 9700 злотых, плюс камунальныя платы яшчэ больш за 2000 злотых (агулам каля 2500 эўра. — РС). Для нас гэта сапраўды вялікія грошы, і гэта было ўсё было на маіх плячах. Былі часы, калі было складана знайсьці спонсара, і мы запускалі нейкія зборы. Але сабраць такую суму ня так проста. Некалі я нават працаваў ў таксі і ахвяраваў заробак, каб гэты Дом існаваў. Розныя былі часы, калі не было чым плаціць, і ўсе, хто часова там жылі, проста скідваліся, каб аплаціць арэнду і камуналку. Я з гэтага ніколі ня меў ніякіх даходаў, прыходаў, заробкаў і так далей. Часам некаторым людзям здаецца, што ўва ўсіх, хто дапамагае людзям, ёсьць нейкая свая выгада. Мая выгада, мой інтарэс толькі ў тым, што я нейкім чынам магу дапамагчы беларусам, я ствараў сваю Беларусь для беларусаў тут, у Польшчы, вось у гэтым „Доме творцаў“ і шэлтэры», — прызнаецца Сяржук Доўгушаў.

«Дом творцаў», фота з архіву Сержука Доўгушава

За пяць гадоў праз «Дом творцаў» прайшлі шмат мастакоў, тут сабралася калекцыя твораў мастацтва, часткова ў ім жа і створаных. Ёсьць свая галерэя, створаная мастацкім кіраўніком «Дому» Андрэем Духоўнікавым. Гэта сучаснае беларускае мастацтва, падарункі ад удзельнікаў рэзыдэнцыі. Усяго ў калекцыі больш за 80 твораў мастацтва, у асноўным жывапіс, графіка, ёсьць скульптуры і нават фотакаляжы. Зараз ідзе праца над ўпарадкоўваньнем і стварэньнем каталёгу, дзе можна будзе ў электронным выглядзе паглядзець усе гэтыя працы, кажа Доўгушаў.

«Мы шукаем зараз невялічкае памяшканьне пад галерэю плошчай хаця б мэтраў 30, якое магчыма „пацягнуць“ фінансава, нават калі ня будзе ніякіх спонсараў, донараў. Па-першае, каб там захоўваліся карціны, па-другое, каб мы маглі іх выстаўляць. Я думаю, гэта было б вельмі цікава і важна агулам для беларусаў ува ўсім сьвеце, каб прэзэнтаваць сучаснае беларускае мастацтва. Аднаго „Музэю Вольнай Беларусі“ недастаткова. Галоўнае — хочацца гэта захаваць, ну і дзяліцца з людзьмі, паказваць. Калі хтосьці прыедзе зь іншай краіны, яны могуць прыйсьці ў гэтую невялічкую галерэю, пабачыць творы розных беларускіх мастакоў», — дзеліцца марай Сяржук Доўгушаў.

Ён дадае, што ў сувязі з закрыцьцём творчай прасторы ў Варшаве арганізаваны онлайн-вэрнісаж і частковы распродаж твораў мастацтва з калекцыі «Дому творцаў».

Сяржук Доўгушаў гаворыць, што гатовы перадаць і «Дом творцаў», і прытулак у добрыя рукі. Кажа, што ўвесь працэс наладжаны, нават ёсьць свае валянтэры, якія дапамагаюць прымаць людзей і іх забясьпечваць.

«Магчыма, хтосьці з мэцэнатаў, спонсараў гатовы падтрымаць гэтую нашу ініцыятыву, дзейнасьць. Я проста гатовы гэта ўсё пакінуць і перадаць у добрыя рукі: там і мэбля ёсьць, і тэхніка, ўсё што заўгодна для жыхарства. Адзінае пытаньне — фінансаваньне. Для ўтрыманьня таго ж беларускага шэлтэру патрэбная не такая ўжо вялікая сума. На год існаваньня шэлтэру трэба 24 000 эўра. Гэтая сума закрые арэнду і камунальныя платы на цэлы год», — кажа Доўгушаў.

Сяржук прызнаецца, што за пяць гадоў вельмі стаміўся, але ў яго застаецца надзея, што справу хтосьці працягне.

«Калі зачыняюцца адны дзьверы, адчыняюцца іншыя. І я як аптыміст у жыцьці скажу, што проста прайшоў час. Прайшоў пэрыяд, і, магчыма, патрэбная перазагрузка. Магчыма, у тым жа „Доме творцаў“ будзе штосьці іншае, будзе яшчэ больш новых праектаў. То бок гэтая прастора вызваляецца пад новыя творчыя праекты», — гаворыць суразмоўца.