Вынікі могуць паўплываць на палітычны курс гэтых краінаў, іх адносіны з Расеяй і Захадам, а таксама на будучыню апазыцыйных рухаў.
Сэрбія: ці зможа студэнцкі рух кінуць выклік Вучычу
У Сэрбіі праходзяць датэрміновыя парлямэнцкія выбары. За 250 месцаў у Нацыянальнай асамблеі змагаюцца 18 палітычных сьпісаў. Галасаваньне стала выпрабаваньнем для шматгадовага палітычнага дамінаваньня Аляксандра Вучыча, які сышоў з пасады прэзыдэнта, каб узначаліць выбарчую кампанію сваіх прыхільнікаў і прэтэндаваць на пасаду прэм’ер-міністра.
Галоўныя ўдзельнікі — сьпіс «Аляксандар Вучыч — Аб’яднаная Сэрбія», які абапіраецца на кіроўную Сэрбскую прагрэсіўную партыю, і студэнцкі сьпіс «Студэнты перамагаюць». Студэнцкі сьпіс аб’ядноўвае прадстаўнікоў грамадзянскай супольнасьці, лекараў, выкладчыкаў, дзеячоў культуры і актывістаў.
Студэнцкі рух стаў галоўнай сілай пратэстаў, якія пачаліся пасьля абрушэньня навесу на чыгуначным вакзале ў Новым Садзе 1 лістапада 2024 году. Тады загінулі 16 чалавек. Пратэстоўцы патрабавалі адказнасьці за трагедыю і публікацыі дакумэнтаў пра рэканструкцыю вакзалу, а пазьней пашырылі патрабаваньні да змаганьня з карупцыяй і рэфармаваньня дзяржаўных інстытутаў.
Што залежыць ад вынікаў
Перамога праўладнага сьпісу дазволіць Вучычу захаваць палітычны ўплыў. Значны посьпех студэнцкага руху можа адкрыць шлях да зьмены ўраду і палітычнага курсу краіны. Для фармаваньня большасьці ў парлямэнце з 250 дэпутатаў патрэбныя 126 месцаў, таму важную ролю могуць адыграць меншыя партыі.
Баўгарыя: выбар паміж праэўрапейскім курсам і дыялёгам з Масквой
У Баўгарыі выбіраюць прэзыдэнта. У бюлетэнях — 27 кандыдатаў, але асноўная барацьба, паводле перадвыбарчых апытаньняў, разгарнулася паміж дзейнай прэзыдэнткай Іліянай Ётавай і былым часовым прэм’ер-міністрам Андрэем Гюравым.
Ётава, якую падтрымліваюць сілы, зьвязаныя з былым прэзыдэнтам краіны, а цяпер прэм’ерам Румэнам Радавым, выступае за дыпляматычны дыялёг з Масквой і супраць вайсковай дапамогі Ўкраіне. Гюраў, якога падтрымліваюць праэўрапейскія рэфармісцкія партыі, займае больш выразную праўкраінскую пазыцыю.
Кампанія праходзіць на тлее трывогі праз вайну ва Ўкраіне, напружанасьць у Чорным моры і рост цэнаў на энэрганосьбіты. Для Баўгарыі, якая ўваходзіць у Эўразьвяз і NATO, пытаньні бясьпекі і адносінаў з Расеяй маюць асаблівую вагу.
Што залежыць ад вынікаў
Перамога Ётавай узмоцніць пазыцыі сіл, якія выступаюць за дыялёг з Масквой і супраць вайсковай дапамогі Ўкраіне. Перамога Андрэя Гюрава, якога падтрымліваюць праэўрапейскія сілы, стала б сыгналам на карысьць больш рашучай падтрымкі Ўкраіны і цясьнейшага супрацоўніцтва з Эўразьвязам і NATO. Паколькі, паводле прагнозаў, ніводзін кандыдат ня мае дастатковай падтрымкі для перамогі ў першым туры, верагодны другі тур 1 лістапада.
Бразылія: Лула супраць сына былога прэзыдэнта
У Бразыліі праходзіць другі тур прэзыдэнцкіх выбараў. За пасаду змагаюцца дзейны прэзыдэнт Луіз Інасью Лула да Сілва з левацэнтрысцкай Партыі працоўных і сэнатар Флявію Балсанару, прадстаўнік правай Лібэральнай партыі і сын былога прэзыдэнта Жаіра Балсанару.
У першым туры 4 кастрычніка Балсанару набраў 47,03% галасоў, а Лула — 45,16%. Паколькі ніхто не атрымаў больш за палову сапраўдных галасоў, выбары працягнуліся ў другім туры.
Лула выступае за працяг сацыяльных праграмаў і падтрымку малазабясьпечаных грамадзянаў. Балсанару робіць акцэнт на барацьбе са злачыннасьцю, эканамічных пытаньнях і больш цесных адносінах са Злучанымі Штатамі.
Што залежыць ад вынікаў
Калі пераможа Лула, Бразылія, імаверна, працягне цяперашнюю палітыку: сацыяльныя праграмы, барацьбу з беднасьцю і імкненьне захоўваць незалежную пазыцыю ў міжнародных канфліктах, не далучаючыся цалкам ні да аднаго геапалітычнага лягеру. Калі пераможа Балсанару, краіна можа зблізіцца са Злучанымі Штатамі, заняць больш жорсткую пазыцыю ў пытаньнях унутранай бясьпекі і скараціць ролю часткі сацыяльных праграмаў. Для Эўропы вынік будзе важны і з пункту гледжаньня супрацоўніцтва з Бразыліяй у пытаньнях гандлю, клімату і міжнароднай бясьпекі.
У пытаньні вайны Расеі супраць Украіны абодва кандыдаты не абяцаюць рэзкага павароту на карысьць Кіева. Лула выступае за перамовы, не падтрымлівае санкцыі супраць Расеі і адмаўляецца пастаўляць зброю Ўкраіне. Балсанару хоча зблізіць Бразылію са Злучанымі Штатамі і пакуль не абавязваецца далучыцца да заходняй палітыкі ўзбраеньня Ўкраіны і ціску на Маскву. Таму нават зьмена прэзыдэнта ня будзе аўтаматычна азначаць, што Бразылія стане больш актыўна падтрымліваць Украіну.
Чаму гэтыя выбары важныя
У Сэрбіі галасаваньне вызначыць, ці захавае Вучыч кантроль над парлямэнтам і ўрадам на тле працяглага пратэставага руху. У Баўгарыі выбар прэзыдэнта пакажа суадносіны сілаў паміж прыхільнікамі праэўрапейскага курсу і больш стрыманай пазыцыі адносна Расеі. У Бразыліі вырашаецца, ці застанецца ва ўладзе Лула, ці краіна зробіць паварот управа.
Такім чынам, вынікі будуць важныя ня толькі для ўнутранай палітыкі трох дзяржаваў, але і для іх адносінаў з Эўразьвязам, ЗША, Расеяй і Ўкраінай.