Транспартны гігант Maersk заявіў, што адзін зь ягоных караблёў пасьпяхова прайшоў цераз пратоку пад абаронай амэрыканскіх вайскоўцаў 4 траўня, нягледзячы на тое, што рызыка застаецца. Карэспандэнт Радыё Свабода / Радыё Свабодная Эўропа Алекс Раўфоглу 5 траўня раніцай менскага часу пагутарыў пра сытуацыю з амэрыканскім віцэ-адміралам у адстаўцы Робэртам Мэрэтам (Robert Murrett).
Былы дырэктар Нацыянальнага агенцтва геапрасторавай выведкі (NGA) і старшы супрацоўнік выведкі Абʼяднанага камандаваньня Ўзброеных сілаў ЗША, Мэрэт цяпер працуе прафэсарам Сыракускага ўнівэрсытэту і намесьнікам дырэктара Інстытуту палітыкі бясьпекі і права.
— Адмірал, давайце пачнем з апошніх падзеяў у Армускай пратоцы — паведамляюць, што амэрыканскія войскі зьнішчаюць іранскія караблі, ракеты ляцяць у бок ААЭ і перамірʼе ліпіць на валаску. Вы былы кіраўнік NGA, вы адыгрывалі іншыя важныя ролі ў выведных службах. З вашага гледзішча, ці мы ўжо прайшлі пэрыяд «крохкага міру» і фактычна зноў апынуліся ў стане канфлікту?
Робэрт Мэрэт
— Выдатнае назіраньне. Я, безумоўна, сказаў бы, што гэта вельмі значны рост узроўню канфлікту. Дзеяньні, якія адбыліся за апошнія 24 гадзіны, выклікаюць вялікую трывогу, бо яны прадказваюць пашырэньне маштабаў канфлікту. Вядома ж, сярод фактараў, якія выклікаюць гэтую заклапочанасць, і тыя два караблі, што былі атакаваныя непадалёк ад ААЭ. Але ў вельмі пагрозьлівае становішча нас таксама паставілі сутыкненьні, якія адбыліся ў самой Пэрсыдзкай затоцы, і некаторыя напады ў абодвух кірунках, у тым ліку патапленьне нашымі ўласнымі вайскова-морскімі сіламі ЗША невялікіх караблёў, якія разгарнулі іранцы.
— Пры абвастрэньні сытуацыі прэзыдэнт Дональд Трамп запускае «Праект Свабода», але без паўнавартаснага вайскова-морскага эскорту. Вы сказалі, што першыя некалькі дзён маюць вырашальнае значэньне. Ці гэты плян можа быць крокам да стабілізацыі?
— Я б сказаў, што варта разглядаць усё, што мы можам зрабіць, каб адкрыць Армускую пратоку і забясьпечыць свабодны транзыт і свабоду суднаходзтва церазь яе — як мы гэта бачым у ВМС. Ідэя зрабіць гэта бязь нейкага пагадненьня з іранскім бокам даволі складаная, што вынікае з морскай геаграфіі — бо пратока вельмі вузкая, — але таксама з тых варыянтаў даволі значных нападаў, якія мае Іран, асабліва з дапамогай меншых вадаплаваў, дронаў, бесьпілётных надводных суднаў і нават, патэнцыйна, бесьпілётных падводных плятформаў.
Такім чынам, з тактычнага гледзішча, з морскага гледзішча гэта складана. Але, безумоўна, варта разгледзець усё, што мы можам зрабіць, каб паспрабаваць адкрыць свабоднае суднаходзтва ў пратоцы як мага хутчэй.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Трамп аб’явіў аб пачатку місіі вываду з Армускай пратокі заблякаваных караблёўТактычныя выклікі
— Давайце паглыбімся ў гэта. Як выглядае сапраўдная апэрацыя эскорту ВМС ЗША пад агнём? Чым гэта будзе адрозьнівацца ад таго, што спрабуюць зрабіць цяпер?
— Ёсьць розныя спосабы зрабіць гэта, і, зыходзячы з таго, што адбылося цяпер, безумоўна, акцэнт робяць на паветраных сродках, а не на блізкім эскорце. Напрыклад, у заяве Белага дому гаварылася аб праводзе караблёў цераз дадатковую зону бясьпекі бліжэй да паўднёвых падыходаў, каля Аману. Але галоўнае, што я хацеў бы адзначыць, гэта тое, што вам ня трэба быць у беспасярэдняй блізкасьці ад эскартаваных караблёў, каб гарантаваць іх бясьпеку.
Атакі [4 траўня] былі зьдзейсьненыя з выкарыстаньнем верталётаў, і я ўпэўнены, што ёсьць і іншыя паветраныя судны, якія забясьпечваюць прыкрыцьцё. Калі паглядзець на некаторыя апэратыўныя мапы Пэнтагону, многія караблі, якія ўдзельнічалі ў апэрацыі, знаходзяцца па-за межамі пратокі — некаторыя ў Аманскай затоцы і нават у паўночнай частцы Арабійскага мора. Такім чынам, гэта складаная тактычная сытуацыя, але галоўнае — бясьпеку можна запэўніваць на адлегласьці, асабліва пры моцным паветраным прыкрыцьці, якое тут ключавы кампанэнт.
— Цэнтральнае камандаваньне ЗША пад кіраўніцтвам адмірала Брэда Купэра заяўляе, што амэрыканскія войскі рэагуюць абарончым чынам — «адкрываюць агонь, калі па іх страляюць». Ці ўстойлівы такі падыход у такім перапоўненым калідоры?
— Гэта залежыць ад таго, як вы вызначаеце абарону. Я думаю, што адмірал Купэр выдатна спраўляецца з сваёй працай, і я вельмі давяраю працы, якую выконвае Пяты флёт ЗША. Тым ня менш, гэта вялікая праблема. Існуюць розныя віды абарончых апэрацыяў, у тым ліку тое, што мы называем «актыўнай абаронай». Яна трапляе ў шэрую зону. Вы маеце справу з суднамі, якія нясуць пагрозу — на воднай паверхні, у паветры ці патэнцыйна пад вадой — і вам, магчыма, прыйдзецца змагацца зь імі з абарончага пункту гледжаньня, нават калі яны не становяць беспасярэдняй, прамой пагрозы.
Яшчэ адзін ключавы момант — гэта праблема абароны гандлёвых караблёў. Яны рухаюцца адносна павольна, і як супакоіць капітанаў караблёў і, што важна, страхавыя кампаніі, — гэта тое, у чым мы пакуль не разабраліся. Большасьць страхаўнікоў усё яшчэ не жадаюць забясьпечваць пакрыцьцё транзыту цераз пратоку, і гэта сурʼёзная перашкода.
— Вы адзначылі, што ёсьць фактары, пра якія мы ня ведаем. Што вас больш за ўсё турбуе цяпер: няправільны разьлік, эскаляцыя ці эканамічны параліч?
— Найбольшай праблемай была б поўная эскаляцыя — калі б гэты момант быў скарыстаны як адпраўны пункт і гэта б цалкам нівэлявала перамір’е, якое зараз у цэлым дзейнічае. Гэта можа пашырыць канфлікт за межы Армускай пратокі і значна павялічыць яго інтэнсіўнасьць.
Другая праблема — ці можам мы гарантаваць дастатковую бясьпеку, каб дазволіць вялікай колькасьці суднаў, цяпер заблякаваных у Пэрсыдзкай затоцы, бясьпечна праходзіць празь Армускую пратоку. Гэта патрабуе ўпэўненасьці ня толькі ад капітанаў караблёў, але і ад кіраўніцтва карпарацыяў і ад страхаўнікоў. Найлепшым спосабам дасягнуць гэтага было б нейкае пагадненьне з Іранам. Пакуль Іран можа трымаць караблі пад пагрозай — улічваючы вузкую геаграфію — гэта будзе заставацца вельмі складанай праблемай.
Уплыў геаграфіі
— Іран, здаецца, лічыць, што мае перавагу, пагражаючы доступу праз пратоку. З гледзішча выведкі, ці рэальны гэты вагар уплыву?
— Я б сказаў, што гэта рэальна. Гэта ня значыць, што яго нельга паменшыць, але Іран мае значны вагар уплыву дзякуючы геаграфіі і сваім магчымасьцям. У той жа час Іран вельмі зацікаўлены ў тым, каб пратока была адкрытай, з улікам таго, наколькі яго эканоміка залежыць ад экспарту, які праходзіць церазь яе. Наша ваенная пазыцыя важная для стварэньня ўплыву, які б прывёў да дыпляматычнага рашэньня, што дазволіла б свабоднае і адкрытае суднаходзтва.
— Вы згадалі гэта, але давайце зьвяжам гэта з стратэгіяй: калі Іран сыгналізуе пра сваю сілу, парушаючы парадак, ці ёсьць рызыка, што абмежаваная колькасьць амэрыканскіх сілаў — падтрымка бяз поўнага суправаджэньня — умацуе наратыў Тэгерану?
— Я б не сказаў, што гэта ўмацоўвае яго, але гэта адлюстроўвае рэалістычную ацэнку таго, што можа зрабіць Іран, улічваючы яго пазыцыі на ўзьбярэжжы і шэраг варыянтаў, якія ён мае. Гэта прагматычны падыход, які ўлічвае апэратыўнае асяродзьдзе.
— Вы служылі на самых высокіх узроўнях вайскова-морскай выведкі — як хутка такая сытуацыя можа перарасьці ад пагрозаў караблям да поўнамаштабнага вайскова-морскага супрацьстаяньня?
— Эскаляцыя можа адбыцца вельмі хутка, але сытуацыя таксама можа рухацца ў іншым кірунку. Няма сумневаў, што Іран мае магчымасьць пашырыць канфлікт, і мы ўжо бачылі яго трывожныя дзеяньні ў ААЭ. Калі б яны вырашылі пашырыць такое на іншых рэгіянальных партнэраў, гэта было б надзвычай сурʼёзна. Яны маглі б хутка эскаляваць сытуацыю, але на гэты момант я ня бачу відавочных доказаў таго, што яны маюць намер гэта зрабіць, нягледзячы на трывожныя сыгналы.
— Тым часам эўрапейскія саюзьнікі вагаюцца. Прэзыдэнт Эманюэль Макрон кажа, што Францыя ня будзе ў гэтым удзельнічаць. Ці зьяўляецца гэтае нежаданьне прыкметай таго, што саюзьнікі бачаць стратэгічныя рызыкі, ці ёсьць нешта, што бачыць амэрыканская выведка, чаго яны, магчыма, ня бачаць?
— Я б так не сказаў. Нашы эўрапейскія саюзьнікі, у тым ліку Францыя і Вялікая Брытанія, добра разумеюць сытуацыю. Іх ацэнкі супадаюць з нашымі, і адбываецца актыўны абмен выведнымі зьвесткамі. Краіны Азіі, такія як Японія і Паўднёвая Карэя, таксама глыбока зацікаўленыя ў аднаўленьні свабоднага суднаходзтва цераз пратоку. Існуе шырокае ўзгадненьне рызыкаў і праблемаў.
— Давайце пагаворым пра магчымасьці — эўрапейскія вайскова-морскія сілы маюць спэцыялізаваныя сродкі разьмінаваньня, якіх Злучаным Штатам у цяперашні час не хапае на тэатры ваенных дзеяньняў. Ці можна сапраўды гарантаваць бясьпеку пратокі бяз гэтага?
— Найлепшы спосаб гарантаваць бясьпеку пратокі — гэта дыпляматычнае пагадненьне. Калі Іран вырашыць разгарнуць міны, бесьпілётныя сыстэмы або выкарыстоўваць «тактыку рою» з дапамогай малых лодак, гэта вельмі рэальныя пагрозы. Але нашае разуменьне гэтых рызыкаў падзяляецца з нашымі саюзьнікамі, і мы маем яснае ўяўленьне наконт праблемы.
— Калі амэрыканскі вайсковы карабель або танкер пад эскортам будзе пашкоджаны, што адбудзецца далей?
— Гэта будзе вельмі складанае рашэньне для Белага дому. Менш імаверна, што будзе пашкоджаны амэрыканскі вайсковы карабель празь яго абарончыя магчымасьці, але камэрцыйнае судна больш уразьлівае. Калі гэта адбудзецца, будзе нейкая форма рэакцыі. Як будзе выглядаць гэтая рэакцыя, будзе залежаць ад абставін, але ў ідэале яна будзе абмежаванай і прапарцыйнай.
— Нарэшце, як мае выглядаць «посьпех» у найбліжэйшыя некалькі дзён?
— Посьпех — гэта дыпляматычнае рашэньне, пры якім Іран пагодзіцца на свабоднае і адкрытае суднаходзтва праз Армускую пратоку, устрымаецца ад далейшых нападаў на нашых рэгіянальных партнэраў і скароціць дэстабілізацыйную дзейнасьць. У ідэале гэта таксама ўключала б крокі для абмежаваньня яго ядзернай праграмы, падобна да папярэдніх пагадненьняў, з інспэкцыямі і празрыстасьцю. Гэты вынік паслужыў бы ня толькі Злучаным Штатам і іх саюзьнікам, але і іранскаму народу.