Свабода сабрала ключавыя факты, як Украіна і міжнародная супольнасьць расьсьледуюць ваенныя злачынствы Расеі.
У якіх фарматах расьсьледуюць злачынствы Расеі
Украіна зьвярнулася да міжнароднай супольнасьці па дапамогу ў фіксацыі і расьсьледаваньні злачынстваў расейскіх вайскоўцаў. Першай адгукнулася Францыя, якая прыслала сваіх экспэртаў.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Ва Ўкраіну прыбылі францускія жандары — дапамагчы расьсьледаваць ваенныя злачынствы РасеіУ межах агенцтва Эўразьвязу «Эўраюст» Польшча, Літва і Ўкраіна стварылі супольную сьледчую групу. Неўзабаве да яе далучацца адмыслоўцы Міжнароднага крымінальнага суду, экспэрты і сьледчыя якога ўжо наведалі Бучу, дзе праводзіцца эксгумацыя масавых пахаваньняў ахвяр расейскіх вайскоўцаў.
«Тут на кожным кроку жахлівыя доказы зьверстваў арміі Расеі на тэрыторыі Ўкраіны, і мы аб’ядноўваем намаганьні з офісам пракурора Міжнароднага крымінальнага суду, каб расьсьледаваць кожнае ваеннае злачынства на нашай зямлі», — заявіла генэральная пракурорка Ўкраіны Ірына Венядзіктава пасьля наведваньня Бучы.
Генэральная пракурорка Ўкраіны Ірына Венядзіктава у Бучы, 13 красавіка
Доказы зьбіраюць на месцах і онлайн
Асобна расьсьледаваньні вядуць і праваахоўныя органы Ўкраіны, каб асудзіць расейскія злачынствы і паводле нацыянальнага заканадаўства. Гэта будзе дадатковымі доказамі, якія цяпер зьбіраюць на месцах у пацярпелых населеных пунктах і онлайн.
Вядомая ўкраінская аплікацыя «Дія», створаная ў мірны час для аказаньня дзяржаўных адміністрацыйных паслуг, цяпер пашырае сваю дзейнасьць і ва ўмовах вайны. Цяпер у ёй працуе асобны чат-бот «єВорог», празь які грамадзяне могуць даслаць лічбавыя доказы злачынстваў, а таксама фатаздымкі і відэазапісы, паводле якіх можна ідэнтыфікаваць расейскіх вайскоўцаў, датычных да злачынстваў.
З ужо атрыманых ад грамадзян матэрыялаў удалося ідэнтыфікаваць першых пяць расейскіх салдатаў, датычных да злачынстваў у Бучы, Гастомелі і Ірпяні.
Найбольш злачынстваў на Кіеўшчыне
У Кіеўскай вобласьці пацьвердзілі ўжо 800 ахвяр злачынстваў, якія ўчынілі расейскія вайскоўцы цягам месяца акупацыі Бучы, Ворзеля, Гастомеля, Макарава, Барадзянкі і іншых паселішчаў рэгіёну.
«Ужо больш за 3 тысячы зарэгістравалі крымінальных злачынстваў супраць чалавечнасьці, учыненых акупантамі на тэрыторыі Кіеўшчыны. Гэта толькі ў трох раёнах — Бучанскім, Вышгарадзкім і Браварскім. Да цяперашняга часу мы знаходзім страшэнныя знаходкі, гэта пахаваныя і схаваныя целы людзей, якіх катавалі, гвалтавалі, расстрэльвалі і якіх забілі ў часе мінамётных або артылерыйскіх абстрэлаў», — паведаміў кіраўнік Нацыянальнай паліцыі Кіеўскай вобласьці Андрэй Нябытаў 14 красавіка ў эфіры ўсеўкраінскага тэлемаратону.
Кіраўніца Эўракамісіі Уршуля фон дэр Ляен і высокі прадстаўнік ЭЗ па замежных справах Жазэп Бурэль падчас паездкі ў горад Буча, дзе расейскія вайскоўцы забілі вялікую колькасьць цывільных грамадзянскіх людзей. Буча, Кіеўская вобласьць, 8 красавіка 2022 году
Паводле яго, усе целы агледзелі сьледчыя і накіравалі на правядзеньне судова-мэдычнай экспэртызы для вызначэньня прычыны сьмерці.
У Міністэрстве ўнутраных спраў Украіны ўдакладнілі, што па фактах парушэньня законаў і звычаяў вайны (гэта артыкул Крымінальнага кодэксу Ўкраіны, які адпавядае артыкулу міжнароднага гуманітарнага права. — РС) ужо зарэгістравалі амаль 6,5 тысячы крымінальных спраў.
Аналягічныя злачынствы фіксуюць таксама ў Чарнігаўскай і Сумскай абласьцях Ўкраіны. Усе доказы абяцаюць перадаць у Міжнародны крымінальны суд, Эўрапейскі суд правоў чалавека і ў суд Арганізацыі Аб’яднаных Нацый.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Мэр Бучы пра эксгумацыю другой брацкай магілы ў горадзе: з 403 ахвяраў расейскай акупацыі ідэнтыфікавалі толькі трацінуВайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.