Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Пакінутая хата і занядбаныя палеткі. Рэпартаж з радзімы Пятра Машэрава


Напамін пра колішні саўгас імя Машэрава

13 лютага спаўняецца 100 гадоў зь дня нараджэньня Пятра Машэрава, партызана Другой сусьветнай вайны і першага сакратара ЦК КПБ, які загінуў у аварыі ў 1980 годзе. Рэпартаж Свабоды зь вёсак, дзе ён нарадзіўся і хадзіў у школу.

Пятро Машэраў нарадзіўся 13 лютага 1918 г. у вёсцы Шыркі на тэрыторыі цяперашняга Сеньненскага раёну, але ягоную памяць старанна ўшаноўваюць у суседніх Машканах.

Пятро Машэраў на XXV зьезьдзе КПСС, 1976 год
Пятро Машэраў на XXV зьезьдзе КПСС, 1976 год
Мэмарыяльная шыльда
Мэмарыяльная шыльда

Усё імя Машэрава

Вёска Машканы сёньня аграгарадок. Тут каля тысячы жыхароў, і мэмарыяльная шыльда на валуне ў цэнтры паселішча заклікана нагадаць местачкоўцам пра славутых землякоў. Іхныя прозьвішчы разьмясьцілі ў алфавітным парадку, Машэраў апынуўся ў самым цэнтры.

Мясцовае сельгаспрадпрыемства і цяпер носіць імя Машэрава
Мясцовае сельгаспрадпрыемства і цяпер носіць імя Машэрава

Назвы ў гонар ягонай памяці тут на кожным кроку: на ўезьдзе ў Машканы яшчэ з савецкіх часоў стаіць бэтонны знак, на якім сьцерліся словы «саўгас» і «імя», але засталіся вялікія чырвоныя літары «П.М.Машэрава». Сучаснае сельгаспрадпрыемства таксама носіць ягонае імя. Яно ж — і на адной з цэнтральных вуліц аграгарадка. Нават унівэрмаг у Машканах — «Машэраўскі».

Вуліца імя Машэрава
Вуліца імя Машэрава

Мясцовай школе ў 1964 годзе было нададзена імя тутэйшага ўраджэнца, Героя Савецкага Саюзу лётчыка Аляксандра Гараўца, тут таксама ёсьць музэй са згадкамі і пра Пятра Машэрава — партызанскага камандзіра, Героя Савецкага Саюзу і Героя Сацыялістычнай працы, дзяржаўнага дзеяча БССР.

Прамтаварная крама
Прамтаварная крама

З тутэйшай школай у Машканах зьвязаная біяграфія Пятра Машэрава, ці ня самай неардынарнай асобы ў шэрагу палітыкаў савецкага часу. На працягу двух гадоў, з 7-й клясы, ён хадзіў сюды вучыцца — за 8 кілямэтраў, з роднай вёскі Шыркі.

Старая школа
Старая школа

Закінуты драўляны будынак старой школы і дагэтуль стаіць на пагорку каля рэчкі Абалянкі. Ён функцыянаваў да пачатку 1970-х. Гэтую школу скончылі некалькі пакаленьняў вучняў з прозьвішчам «Машэра», далёкія ці блізкія сваякі будучага першага сакратара КПБ. Ён сам казаў, што менавіта так гучала прозьвішча ягонага бацькі, але потым да яго далучылі «ў» на расейскі манер.

У 1980-м Пятра Машэрава ня стала, прычым на ягонай радзіме многія дагэтуль ня вераць у выпадковасьць сьмерці ў аўтакатастрофе. Лічаць, што яна была справакаваная, каб беларускі дзяяч ня трапіў у найвышэйшую партыйную намэнклятуру СССР.

Малая радзіма Машэрава
Малая радзіма Машэрава

Сын ворага народу, зь нябеднай сям’і

Біяграфія Пятра Машэрава была істотна «падчышчаная» савецкімі гісторыкамі. У даведніках маюцца толькі зьвесткі пра студэнцкія гады ў Віцебску, пра пэрыяд настаўніцтва на Расоншчыне, пра дзейнасьць у якасьці партызанскага камандзіра і камісара-падпольшчыка, а з 1965 году — пра партыйныя пасады і званьні, Героя Савецкага Саюзу і Героя Сацыялістычнай Працы.

Адзіная згадка пра Пятра Машэрава ў Шырках
Адзіная згадка пра Пятра Машэрава ў Шырках

Хіба што геройскім партызанскім мінулым можна патлумачыць кар’ерны ўзьлёт сына «ворага народу». Мала хто ведае, але бацька будучага палітыка Мірон Васілевіч у 1937 годзе быў рэпрэсаваны і асуджаны да 10 гадоў лягераў «за антысавецкую агітацыю». Паводле пасьведчаньня аб рэабіліацыі, ён загінуў у 1938 годзе ад сардэчнай хваробы.

Сям’я Машэравых лічылася інтэлігентнай і рэлігійнай, у савецкіх біяграфічных даведніках падкрэсьлена: «Паходзіў зь беднай сялянскай сям’і». Гаспадарка бацькоў Пятра Машэрава была досыць заможнай, у хаце была багатая бібліятэка і нават фартэпіяна, у сям’і было прынята адзначаць рэлігійныя сьвяты.

Тут гадавалася васьмёра дзяцей, але змаглі выжыць толькі пяцёра — Надзея, Вольга, Павал, Пятро і Матрона Машэравы. 9 верасьня 1942 году яны засталіся круглымі сіротамі: маці, Дар’ю Пятроўну, фашысты расстралялі за сувязь з партызанамі — за сына Пятра, які ў той час стварыў партызанскі атрад на Расоншчыне. З сакавіка 1943-га ён быў партызанскім камбрыгам.

Надпіс па-расейску: «На гэтым месцы стаяў дом, дзе нарадзіўся і жыў да 1939 году П.М. Машэраў»
Надпіс па-расейску: «На гэтым месцы стаяў дом, дзе нарадзіўся і жыў да 1939 году П.М. Машэраў»

Пасьляваенная біяграфія Пятра Машэрава была ўжо ня так цесна зьвязаная з роднымі мясьцінамі. І сёньня ягоная малая радзіма — звычайная закінутая вёска. Тут адна вуліца, і паміж закінутых хат выглядаюць жылымі ўсяго некалькі. Каля адной — сям’я гараджанаў, якая прыехала адведаць вясковую спадчыну.

Палі пазарасталі пустазельлем

Гарадзкія госьці
Гарадзкія госьці

Нядаўна ў Шырках «адрэзалі вадаправод», і цяпер ваду можна ўзяць толькі ў калодзежы. Каля вёскі ўжо даўно не аруць палі, і яны пазарасталі пустазельлем. Аўтакрама раней прыходзіла тройчы на тыдзень, а цяпер толькі два разы. Людзі кажуць, што дарогу ад сьнегу пачысьцілі да мэмарыяльнага знака ўпершыню за некалькі гадоў, бо мясцовае начальства «прывозіла нейкага карэспандэнта».

Што здарылася з хатай Машэравых у 1939 годзе, прыгадаць ужо няма каму. Гарадзкія «дачнікі» паказваюць на хату па суседзтве: маўляў, спачатку Машэравы жылі практычна на хутары за вёскай, а потым тут. Урэшце сваякі прадалі яе чужым людзям, хата некалькі разоў пераходзіла з рук у рукі, і цяпер стаіць пустая.

Паводле вяскоўцаў, Машэравы некаторы час жылі ў гэтай хаце
Паводле вяскоўцаў, Машэравы некаторы час жылі ў гэтай хаце

Апошні жыхар

У калісьці вялікіх Шырках сёньня застаўся адзіны сталы жыхар, 67-гадовы Анатоль Глебчанка. Ён таксама тутэйшы ўраджэнец і бачыў Пятра Машэрава.

Анатоль Глебчанка
Анатоль Глебчанка

«Ён прыяжджаў сюды некалькі разоў. Паглядзіць на кожнага і пазнае, дзе чыя радня. Ты, кажа, Ягораў сын... Я зь ім таксама на машыне катаўся. А яшчэ, бывала, ён на верталёце прылятаў. З аховай. Пра тое, што яго забілі, мы даведаліся раней, чым па тэлевізары сказалі — патэлефанаваў нехта з радні. Яго ж знарок забілі! Падстроілі аварыю, каб забіць. А яго людзі любілі. Толькі вось ні помніка не паставілі, нічога. Неўзабаве наша вёска загіне і памяці зусім не застанецца», — на вачах у спадара Анатоля блішчаць сьлёзы.

Родная вёска Машэрава
Родная вёска Машэрава

Пяшчаныя буры, карузьлік зь вялікай галавой, асуджаныя хутары. Чым адзначылася эпоха Машэрава

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG