Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Пачобут: «У Польшчы ні ў кога не выклікае сумневаў, што беларусы асобны народ і асобная нацыя»


Тадэвуш Касьцюшка, літаграфія з сэрыі «Славутыя асобы Беларусі» Ляілеі Варэцы і Валянціна Варэцы, ілюстрацыйная выява

Чарговы герой «Інтэрвію тыдня» — карэспандэнт у Беларусі выданьня Gazeta Wyborcza, актывіст Саюзу палякаў у Беларусі Андрэй Пачобут.

Ён дае псыхалягічны аналіз беларускага грамадзтва, адзначае групу асобаў, якія заўсёды пэдалююць статус «вечнай ахвяры», і заяўляе, што спакойна ставіцца да таго, што нехта ня любіць палякаў.

Цыганкоў: Апошнія дні ў беларускай незалежнай прэсе і сацыяльных сетках актыўна ідзе дыскусія вакол помніка Касьцюшку ў Швайцарыі, якая перарасла ў дыскусію пра польска-беларускія адносіны, гістарычныя крыўды і гэтак далей. Ці пабачылі вы ў гэтых меркаваньнях нейкія новыя матывы і тэндэнцыі?

Пачобут: Мяне ў гэтай гісторыі ўразіў пэўны інфантылізм, «ребячество». З аднаго боку, на помніку ня ўзгадваецца нейкая сувязь Касьцюшкі з Польшчай, зь іншага — запрашаецца польская амбасада. Як па мне, то рэакцыю амбасады ў такой сытуацыі дастаткова лёгка спрагназаваць.

Потым — наступае чарговая фаза «спазнаньня навакольнага сьвету». Помнік ставіцца ў Швайцарыі, гэта ж ня свой падворак. І тут раптам зьдзіўленьне, што ўдзел польскага боку ў сьвяткаваньні ўгодкаў Касьцюшкі для швайцарскіх уладаў больш важны за ўдзел беларускай эмігранцкай суполкі.

Андрэй Пачобут, архіўнае фота
Андрэй Пачобут, архіўнае фота

Цыганкоў: Давайце не канцэнтравацца на гэтым канкрэтным выпадку. Мяне больш цікавіць той крытычны вал выказваньняў пра Польшчу, польскую палітыку адносна Беларусі. Раней я такога не заўважаў — можа, сапраўды, нешта зьмянілася ў польскай палітыцы адносна Беларусі?

Пачобут: Я ня думаю, што нейкія істотныя зьмены адбыліся ў польскай замежнай палітыцы. Калі ж казаць пра гэтую рэакцыю беларускага грамадзтва... Дзіця, калі яно маленькае, думае, што яго ўсе любяць, бо ўсе ім захапляюцца, бяруць на ручкі і частуюць цукеркамі. Потым дзіця становіцца падлеткам — яго на ручкі ўжо не бяруць. Чалавек даведваецца, што ў гэтым сьвеце ня ўсё так, як яму хочацца, і што ня ўсе праблемы можна вырашыць плачам. У выніку падлетак мае перакананьне, што яго цэлы сьвет ненавідзіць.

Але потым чалавек становіцца дарослым і разумее, што ані першае, ані другое — гэта ня так. Разумны чалавек шукае сяброў, партнэраў, тых, у каго падобныя інтарэсы. І ён разумее, што ня варта чакаць, каб нехта іншы адмовіўся ад сваіх інтарэсаў. А калі інтарэсы не супярэчаць, то магчымая плённая супольная праца. Але калі нехта затрымаўся на стадыі падлетка — то, калі яго не ўзялі на ручкі, ягоная рэакцыя — усе вакол ворагі.

Марш на Дзень незалежнасьці Польшчы, архіўнае фота
Марш на Дзень незалежнасьці Польшчы, архіўнае фота

Цыганкоў: Але давай пагаворым пра іншы, польскі бок. За апошнія гады, калі пры ўладзе ў Польшчы Партыя права і справядлівасьці, адбыліся пэўныя зьмены і ў грамадзкай атмасфэры, і ў замежнай палітыцы. Зьявіліся праблемы з Украінай, на беларускім кірунку зьявіліся праблемы вакол падтрымкі «Белсату». Няўжо гэта ня сьведчыць пра пэўныя зьмены ў самой Польшчы?

Пачобут: Польшча шмат гадоў падтрымлівала пэўныя палітычныя сілы ў Беларусі, але яны распадаюцца на фрагмэнты, якія змагаюцца паміж сабой. І ня бачна ніякай пэрспэктывы. Таму і ідзе дыскусія наконт мэтазгоднасьці падтрымліваньня тых, хто ўвесь час прайграе і ня мае вялікіх шанцаў на перамогу ў бліжэйшай будучыні.

Думаю, што той пэсымізм наконт дэмакратычных пэрспэктываў Беларусі пераносіцца і на адносіны замежжа да Беларусі. Што да «Белсату», то спадзяюся, што ніякіх зьменаў тут не адбудзецца і «Белсат» застанецца.

Што да канфлікту з Украінай, то пэўны час ён быў замарожаны. Але калі ў Кіеў прыяжджае тагачасны прэзыдэнт Камароўскі, дэманструе падтрымку — а пасьля гэтага прымаецца закон, дзе надаецца статус жаўнерам УПА — то любы разумее, якую гэта выкліча рэакцыю ў Польшчы. Камароўскі быў вельмі моцна заангажаваны ў падтрымку Ўкраіны, але міжволі ён ды іншыя задумаюцца, ці патрэбная ім тая падтрымка.

Цыганкоў: У сваім блогу, ацэньваючы гэтую апошнюю дыскусію, я пісаў: «Увогуле, ведаеце, мне заўсёды здавалася, што сантымэнт „усе вакол нас ворагі, ніхто нас ня любіць, усе жадаюць нам шкоды, у гісторыі ўсе з намі змагаліся, зараз усе хочуць нас захапіць, у нас няма саюзьнікаў“ уласьцівы ў нашых шыротах у дастаткова заўважнай ступені толькі адной нацыі — расейскай. Бо менавіта адтуль мы штодня чуем і чытаем такія сьцьвярджэньні». Мне ў камэнтарах адказвалі, што такія пачуцьці («вакол ворагі») уласьцівыя і іншым нацыям. Наколькі гэта ўласьціва цяперашнім палякам?

Пачобут: Заўсёды ў грамадзтве група асобаў, якая варожа ставіцца да суседзяў, пэдалюе статус вечнай ахвяры і вечнага змаганьня з усімі навокал. Мы зараз бачым у некаторых краінах Эўропы хвалю правага папулізму, якая эксплюатуе такія настроі. І мне падаецца, што ў Польшчы таксама ёсьць сілы, якія пэдалююць такі падыход да суседзяў.

Я ўжо ўзгадаў сытуацыю з Камароўскім, якая адбілася моцным рэхам у Польшчы. Таму візыту ва Ўкраіну польскі бок надаваў сымбалічны характар. Пасьля былі выбары, і Камароўскі іх прайграў. І на выбарах актыўна ўзгадвалася сытуацыя з Украінай.

Таму варта памятаць, што «як гукнеш — так і адгукнецца». У польскіх СМІ ўжо заўважылі гэтую дыскусію вакол помніка Касьцюшку, зьвярнулі ўвагу на яе антыпольскі характар.

Праварадыкальныя ўдзельнікі шэсьця на Дзень незалежнасьці Польшчы, архіўнае фота
Праварадыкальныя ўдзельнікі шэсьця на Дзень незалежнасьці Польшчы, архіўнае фота

Цыганкоў: Ну вось некаторыя цытаты з артыкулаў у гэтай дыскусіі: «Расея і Польшча ня вераць ні ў якую беларускую нацыю», «Для палякаў, як і для расейцаў, мы ніколі не былі нацыяй. Нацыяй для іх мы не зьяўляемся і зараз». Ведаючы польскае грамадзтва, працуючы ў польскай прэсе — як вы ацэніце гэтыя сьцьвярджэньні аднаго зь беларускіх публіцыстаў?

Пачобут: Абсалютна адарваныя ад рэчаіснасьці абвінавачваньні. Тое, што беларусы асобны народ і асобная нацыя — у Польшчы ні ў кога ніякіх сумневаў не выклікае. Палітыка Польшчы ў дачыненьні да Беларусі ў гэтым пытаньні нязьменная. Яна можа тактычна мяняцца — ці варта падтрымліваць апазыцыю альбо Лукашэнку, але мэта адна і тая самая — каб Беларусь захавала незалежнасьць, была суб’ектам міжнароднага права. Таму гэтыя сьцьвярджэньні вельмі недарэчныя, тут адны эмоцыі.

Віталь Цыганкоў, архіўнае фота
Віталь Цыганкоў, архіўнае фота

Цыганкоў: А чым бы вы патлумачылі такія эмоцыі? Вось некаторыя пішуць, што гэта такая заканамерная фаза станаўленьня нацыянальнай ідэнтычнасьці. Маўляў, гэта і добра, што беларусы жорстка выказваюцца пра суседзяў — гэта значыць, што яны сталі больш цаніць сябе. Можа, і ставіцца да гэтага трэба спакойна?

Пачобут: Так, варта ставіцца спакойна. Ну, ёсьць людзі, якія ня любяць Польшчу, ня любяць палякаў. І ў такіх сытуацыях яны будуць зьбіраць свае лайкі.

Для многіх у Беларусі характэрная такая сытуацыя — няхай прыйдзе нехта і вырашыць нашы праблемы. Расчараваньне ў Эўропе і Захадзе — як мне падаецца, ад таго, што Захад ня хоча вырашаць праблемы Беларусі. Але гэта ад самога пачатку было ілюзорнай марай.

  • 16x9 Image

    Віталь Цыганкоў

    Віталь Цыганкоў скончыў факультэт журналістыкі БДУ. Адзін з двух заснавальнікаў першага недзяржаўнага агенцтва навінаў БелаПАН. Працаваў ў газэтах «Звязда», быў карэспандэнтам у Беларусі расейскай «Независимой газеты», Associated Рress, аглядальнікам у газэце «Свабода».  На беларускай Свабодзе ад 1994 году. Карэспандэнт расейскай Свабоды ў Беларусі.
     

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG