«Сацыяльны ліфт адчаю»: Вольга Лойка пра тое, чаму беларусы ідуць ваяваць за Расею

Падбіты расейскі танк ва Ўкраіне, ілюстрацыйнае архіўнае фота
Падбіты расейскі танк ва Ўкраіне, ілюстрацыйнае архіўнае фота

Пра што сьведчаць апублікаваная хакерамі расейская база стратаў у вайне і тое, колькі ў ёй ураджэнцаў Беларусі? У праграме «ПіК Свабоды», прысьвечанай вынікам тыдня, пра гэта разважае галоўная рэдактарка выданьня «Plan B» Вольга Лойка.

— На пачатку гэтага тыдня беларуская хакерская хакерская група «Кібэрпартызаны» і праўкраінская група Silent Crow апублікавалі частку зьвестак, якія яны атрымалі, узламаўшы ІТ-інфраструктуру ў Фэдэральнай службе статыстыкі Расеі. Там былі і зьвесткі пра сьмерці, зьвязаныя з вайной ва Украіне, — у тым ліку там можна было пабачыць месца нараджэньня. Высьветлілася, што ў гэтай базе больш за паўтары тысячы ўраджэнцаў Беларусі.

Варта падкрэсьліць, што гаворка не абавязкова пра беларускіх грамадзян і не абавязкова пра тых, хто ваяваў за Расею. Бо сярод гэтых людзей ёсьць і людзі вельмі сталага ўзросту, і па зьвестках пра сьмерць відавочна, што гэта мірныя жыхары, якія загінулі на ўкраінскай тэрыторыі, акупаванай Расеяй. Але тым не менш, ці можна сказаць, што гэтая лічба паказвае нешта істотнае?

— Так, трэба яшчэ скарэктаваць гэта на колькасьць людзей, якія нарадзіліся на тэрыторыі Беларусі, але не былі грамадзянамі і сувязь з Беларусьсю маюць дастаткова ўмоўную. Гэта частка людзей, якія нарадзіліся яшчэ ў Савецкім Саюзе і наўпрост ніяк зь Беларусьсю не асацыююцца. Там у Расеі нават чыноўнікі ёсьць, якія нарадзіліся на тэрыторыі Беларусі яшчэ ў савецкія часы, і гэта ўвогуле нам ні пра што не гаворыць, і іх беларускасьць ніяк не вызначае.

Таму мяне, шчыра кажучы, вельмі зьбянтэжыла, калі я Твітэры ў Анджэя Пачобута прачытала, што гэта нібыта кажа пра тое, які расклад насамрэч, — колькі беларусаў за Расею ваююць, а колькі беларусаў за Ўкраіну, — так, там каля сотні загінулых.

Гэта зусім некарэктная выснова, якая з гэтых дадзеных ніяк не вынікае. Гэта сьведчыць аб тым, што так, сапраўды ёсьць беларусы, якія ваююць на баку Расейскай Фэдэрацыі, ёсьць беларусы, якія жывуць на акупаваных тэрыторыях, і ёсьць людзі, якія нарадзіліся, на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Частку мы можам па годзе нараджэньня сапраўды адфільтраваць, але астатніх ніяк. Рабіць высновы аб узроўні падтрымкі Расеі і гэтай вайны з гэтага мы ніяк ня можам.

Тым больш, мы разумеем, што частка людзей, нават калі яны былі грамадзянамі Беларусі, маглі даўно жыць у Расеі, маглі апынуцца на вайне не па сваёй волі, маглі сядзець у расейскай турме і апынуцца там прымусова. Таму гэта дакладна не гаворыць аб узроўні падтрымкі і гатоўнасьці беларусаў ваяваць за Расею. Пра ўсё астатняе гэта крыху, вядома, кажа, але зь вялікімі агаворкамі.

— Я ўсё ж пабуду адвакатам іншага боку, бо акрамя гэтых лічбаў статыстыкі, літаральна кожны тыдзень і нават кожныя некалькі дзён зьяўляюцца новыя гісторыі пра беларусаў, якія пайшлі ваяваць за Расею і загінулі. Гэта можа сьведчыць пра тое, што Расея цяпер, у гэты пэрыяд вайны, нясе большыя страты. Але ці гэта сапраўды не паказвае, што спрацоўвае расейская прапаганда, рэкляма, якая запрашае беларусаў далучыцца да вайны? І ў многіх гэтых гісторыях ёсьць агульны момант, што людзі кепска зараблялі, мелі нейкія эканамічныя праблемы ў Беларусі, паехалі ваяваць і вярнуліся назад у труне.

— Абсалютна, гэта такі «сацыяльны ліфт адчаю», калі ў цябе няма ніякіх варыянтаў.

Гэта вельмі маладыя людзі, якія фактычна ня чулі ніякай інфармацыі, акрамя гэтай прапаганды. На месцы ўладаў Беларусі я б фокус барацьбы зь «беглымі» і іх інфармацыяй усё ж зрушыла б на барацьбу з расейскай прапагандай, на абмежаваньне яе. Таму што ў адзін момант вы заўважылі, што ў вас чамусьці ўся Беларусь трошкі гуляе ў онлайн-казіно, а зараз вы раптам заўважаеце, што ваша моладзь чамусьці бачыць такі цудоўны сацыяльны ліфт, як пайсьці на вайну, паваяваць за Расейскую Фэдэрацыю і вельмі хутка загінуць.

З гэтым варта нешта рабіць. І змагацца з гэтым нашмат складаней, чым складаць чарговыя сьпісы, каго блякаваць, каго палохаць і гэтак далей. Гэты выклік нашмат больш сур’ёзны.

Я таксама пачытала камэнтары, дзе многія пішуць: «Ну, вось бацькі самі вінаватыя». Але ж дзеці ня чулі іншага. Так, бацька ці мама аднекуль зь сельскай мясцовасьці шмат і цяжка працуюць, і ім цяжка адсачыць, хто і што ўплывае на дзіця і які шлях, які сацыяльны ліфт яму паказваюць.

Вось дзіця жыве ў калгасе, бацькі цяжка працуюць, і яно бачыць, як Лукашэнка сказаў, што моладзь будуць замацоўваць у гэтым раёне. А тут абяцаюць добрыя грошы, якіх я ніколі не бачыў і мае бацькі ніколі не бачылі. Вучыцца доўга, цяжка, і потым мяне зноў пакінуць тутака ж, калі я пайду па мэтавым разьмеркаваньні.

Увогуле не вымалёўваецца сацыяльнага ліфта, а тут зразумелы маладому чалавеку шлях, і з тэлевізара яму кажуць, што гэта вельмі добра, ганарова, і ты будзеш, хлопчык, нашым героем. У школе гэтага хлопчыка крытычна думаць не навучылі, і тата з мамай наўрад ці гэтаму могуць навучыць.

0:00 Тэмы тыдня
0:53 Чаму беларусы ідуць на вайну за Расею
6:31 Чаму афіцыйны Менск маўчыць пра расейскія дроны над Беларусьсю: дзьве вэрсіі
10:29 «Эканоміка стамілася»: чаму Лукашэнка больш цьвярозы за Пуціна
12:53 Сям'я Лукашэнкі ў ААЭ: ці пагражае вайна на Блізкім Усходзе інатрэсам рэжыму
16:53 Санкцыйны рээкспарт: як эўрапейскія тавары ідуць у РФ праз Беларусь
25:21 Шчырая размова з Кацярынай Пытлевай: вяртаньне хваробы і барацьба з ракам

​
XS
SM
MD
LG