Як вынікае з тэксту ўказу, апублікаваным на сайце Лукашэнкі, цяпер сярод прыярытэтаў зьявіліся інфармацыйная бясьпека, супрацьдзеяньне абарачэньню наркотыкаў, супрацьдзеяньне «экстрэмізму», а таксама кантроль над вонкавымі міграцыйнымі працэсамі.
У прыватнасьці, для супрацьдзеяньня экстрэмізму прадугледжаныя дзеяньні «па захаваньні і прасоўваньні традыцыйнай сыстэмы каштоўнасьцяў, нацыянальных духоўных традыцый патрыятызму, абмежаваньні ўплыву чужых мэнталітэту беларускай нацыі каштоўнасьцяў, прафіляктыцы і спыненьня праяў экстрэмізму». Для гэтага плянуюць выкарыстоўваць патэнцыял «ідэалягічнай работы, гісторыка-культурных, навукова-адукацыйных, інфармацыйных сыстэм і рэсусрсаў дзяржавы, а таксама духоўнаадукацыйнай дзейнасьці».
Для лічбавай бясьпекі і супрацьдзеяньня незаконнаму абарачэньню наркотыкаў узмоцняць абарону інфармацыі ў інфармацыйных сыстэмах і рэсурсах, а таксама маніторынг у інтэрнэце.
Заяўлена пра аптымізацыю вонкавых міграцыйных працэсаў, а таксама ўзмоцнена супрацьдзеяньне незаконнай міграцыі і «далейшае разьвіцьцё сродкаў прафіляктыкі, выяўленьня і спыненьня парушэньняў заканадаўства ў сфэры міграцыі».
Нагляд за выкананьнем гэтай дырэктывы цяпер будуць ажыцьцяўляць органы пракуратуры. Раней гэтыя функцыі выконваў сакратарыят Савету бясьпекі.
Што папярэднічала
Першую рэдакцыю сваёй дырэктывы «Аб захадах па ўмацаваньні грамадзкай бясьпекі і дысцыпліны» Аляксандар Лукашэнка ўхваліў 11 сакавіка 2004 году. Першапачаткова дырэктыва была накіраваная ўмацаваньне працоўнай, выканаўчай і грамадзкай дысцыпліны, а таксама стварэньне бясьпечных умоў працы і зьніжэньня сьмяротнасьці людзей на працы.
Гэтую дырэктыву Лукашэнка падпісаў пасьля двух трагедый, у выніку якіх было шмат ахвяр:
- у ноч на 12 кастрычніка 2003 годзе ў выніку пажару ў доме-інтэрнаце ў Казлоўшчыне Горадзенскай вобласьці загінуў 31 чалавек. Пажар адбыўся праз невыкананьне правілаў пажарнай бясьпекі,
- 27 студзеня 2004 году ў Краснапольскай сярэдняй школе № 1 (Магілёўская вобласьць) абрынулася стэля, у выніку чаго загінулі настаўнік і тры вучні.
Першапачатковы варыянт дырэктывы складаўся з 7 пунктаў.
У 2015 годзе дакумэнт павялічылі да 16 пунктаў. Лукашэнка патлумачыў неабходнасьць зьменаў тым, што дырэктыва ператваралася на фармальную і яе трэба было «прызямліць» у рэальнасьць. У другой рэдакцыі адказнасьць за надзвычайныя здарэньні на вытворчасьці пашырылі і на саміх працаўнікоў — у рэдакцыі 2004 году адказнымі былі кіраўнікі прадпрыемстваў.
Цяпер улады Беларусі выкарыстоўваюць «экстрэмізм» для барацьбы з сваімі апанэнтамі.
Як рэжым Лукашэнкі выкарыстоўвае ярлык «экстрэмізму», каб душыць свабоду слова і змагацца з палітычнымі апанэнтамі
Пасьля сфальшаваных прэзыдэнцкіх выбараў 2020 году і сілавога здушэньня агульнанацыянальных пратэстаў аўтарытарны рэжым Аляксандра Лукашэнкі пачаў сыстэматычна выкарыстоўваць антыэкстрэмісцкае заканадаўства для барацьбы з іншадумствам, ліквідацыі незалежных мэдыя і перасьледу палітычных апанэнтаў.
Улады заблякавалі сайты незалежных мэдыя і спынілі публікацыю непадкантрольных друкаваных выданьняў, пазбавілі акрэдытацыі журналістаў іншаземных мэдыя і разграмілі офісы самых уплывовых СМІ.
Сотні беларускіх рэпартэраў прайшлі праз арышты, дзясяткі застаюцца ў турмах. Усе незалежныя мэдыя, якія асьвятляюць грамадзка-палітычны парадак дня ў Беларусі, цяпер працуюць выключна з-за мяжы.
Ад 2021 году ўлады пачалі масава абвяшчаць вэб-сайты і асобныя ўліковыя запісы ў сацыяльных сетках незалежных мэдыя, палітычных і грамадзкіх арганізацый, ініцыятыў і проста блогераў «экстрэмісцкімі матэрыяламі», а іх аўтараў «экстрэмісцкімі фармаваньнямі» — часта без судовага разгляду.
Рэспубліканскі сьпіс экстрэмісцкіх матэрыялаў вядзе Міністэрства інфармацыі Беларусі. На гэты момант у сьпісе на 1469 старонках пералічаны тысячы «экстрэмісцкіх матэрыялаў», за выкарыстаньне якіх прадугледжаная адказнасьць. У сьпісе — сайты, тэлеграм-каналы, акаўнты, старонкі ў сацыяльных сетках, відэаролікі і артыкулы ў інтэрнэце, маркі, значкі, CD-дыскі, а таксама кнігі, у тым ліку мастацкія.
На канец 2024 году больш за 6500 онлайн-рэсурсаў былі забароненыя такім чынам. За любое ангажаваньне з уключанымі ў экстрэмісцкі сьпіс рэсурсамі — ці гэта «падабайка», ці камэнтар, ці падпіска на канал — у Беларусі пагражае крымінальная адказнасьць. Удзел у «экстрэмісцкім фармаваньні» можа карацца турэмным зьняволеньнем да 10 гадоў.
Ужо тысячы беларусаў прайшлі праз штрафы, арышты і турэмнае зьняволеньне за «экстрэмізм».
Паводле ацэнкі Ўпраўленьня Вярхоўнага камісара ААН у правах чалавека, улады Беларусі «выкарыстоўваюць ярлык „экстрэмізм“ для падаўленьня іншадумства, адвольна клясыфікуючы дзеяньні, апісаныя як распаўсюд ілжывай інфармацыі, абразу службовых асобаў, дыскрэдытацыю інстытутаў, арганізацыю масавых беспарадкаў, заклікі да санкцый і распальваньне сацыяльнай варожасьці, як „экстрэмісцкія“, якія падлягаюць крымінальнаму перасьледу».
Форум