Культуроляг, мэдыякрытык і аўтар кнігі «ШокінгКульт. Кніга перамен» Максім Жбанкоў абраў для прэзэнтацыі сваёй новай кнігі нечаканае месца — віленскую барахолку на Кальварыйскім рынку. Побач з прадаўцамі старога посуду, кружэлак і савецкага фарфору ён разважае пра культурны дызайн, беларускую ідэнтычнасьць і жыцьцё пасьля 2020-га.

Кніга пра выклік

Гэта трэцяя кніга Максіма Жбанкова, але, як ён сам тлумачыць, яна прынцыпова іншая за папярэднія дзьве.

«Першыя мае дзьве працы — гэта былі такія звычайныя працы культурнага аналітыка, саркастычнага, вострага, аналітычнага, але назіраючага за падзеямі з пэўнай дыстанцыі. А вось «ШокінгКульт. Кніга перамен» абсалютна іншая, бо гэта тое, што я зразумеў, убачыў і перажыў асабіста».

Паводле аўтара, гэта спроба зразумець гэты зламаны час і знайсьці ў ім нейкія свае фарматы існаваньня.

Чаму менавіта барахолка

Прэзэнтацыя праходзіць на Кальварыйскім рынку ў вінтажнай краме Šuplėda. Таксама аўтар прынёс на продаж валізку з дарагімі сэрцу артэфактамі: боты, музычныя альбомы, паштоўкі і кнігі з асабістай бібліятэкі.

Выбар месца для прэзэнтацыі Жбанкоў тлумачыць не як жэст, а як прынцыповую пазыцыю.

«Гэта абсалютна не выпадкова. Бо, па-першае, я вельмі люблю барахолкі. Для мяне гэта шанец сустрэцца з рэчамі, якіх ты ніколі ня бачыў, пра якія ты ніколі ня думаў, што яны табе патрэбныя, а тут паўстаюць такія нечаканыя мэтчы. Па-другое, барахолка — гэта людзі, шанец на біс: там можна дабраць той цеплыні, якой табе не стае», — кажа ён.

Ёсьць і трэці, больш канцэптуальны ўзровень. Аўтар тлумачыць, што нобэлеўская ляўрэатка Сьвятлана Алексіевіч пазначыла існаваньне беларусаў як шмат у чым людзей сэканд-хэнд.

«Пэрыядычна я сам сябе адчуваю такім сэканд-хэндам, на шчасьце, прыдатным для далейшага спажываньня. Бо ў сытуацыі такой тэхнічнай рэлякацыі (не люблю слова «выгнаньне») мы існуем як рэчы, якія страцілі свой першасны сэнс і статус. І гэта таксама сытуацыя барахолкі — у добрым сэнсе гэтага слова», — кажа ён.

Ад YouTube да кнігі

Гісторыя кнігі пачалася яшчэ ў Менску ў 2020 годзе. «Да мяне зьвярнуліся з нечаканай прапановай падумаць пра YouTube-праект», — кажа Максім Жбанкоў.

Праект працягваўся чатыры сэзоны. «Чатыры гады напружанай, цікавай, інтэнсіўнай працы, калі я сам сабе быў аўтарам, фактычна рэжысэрам, райтэрам і канцэптуальным кіраўніком», — кажа Жбанкоў. Ідэя кнігі нарадзілася з водгукаў калег: «Усё так шчыльна, хочацца спыніцца, пераматаць і пераслухаць. Зрабі кніжку». Лёгіка простая, кажа Жбанкоў, да кніжкі можна вярнуцца, кніжка заўсёды з табой побач.

Кніга выйшла ў выдавецтве «Мяне няма». «Мы працуем у фармаце пост-фікшана, выдаем моцнае аўтарскае выказваньне наўздагон падзеям, а не ў якасьці пераказу, ці камэнтара, ці рэпартажу наўпрост», — кажа Максім Жбанкоў.

Стан беларускай культуры сёньня

«Я не шукаў новай гармоніі, бо яе ня можа быць. Я не шукаў новага парадку, бо яго не існуе. Папярэдняя структура адносна камфортнага існаваньня культурніцкіх ініцыятыў і праектаў апынулася цалкам страчанай, а культурная прастора сёньня — мазаічная, дэцэнтралізаваная і дэструктураваная, раскіданая па краінах і кантынэнтах», — адказвае Жбанкоў на пытаньне пра стан беларускай культуры сёньня.

Але менавіта ў гэтым, лічыць аўтар, ёсьць вызваленьне ад «інэрцыі этнацэнтрычнага падыходу да рэчаў».

«Высьвятляецца, што беларусам можна быць паўсюль. Беларускасьць — гэта ня проста мова, ня проста вышыванка, ня проста веданьне ўсіх трэкаў «Народнага альбому» і прыхільнасьць да Сьвятланы Ціханоўскай. Беларускасьць — гэта пэўнае стаўленьне да рэчаў, і я яго параўноўваю з самурайскай філязофіяй жыцьця. Калі разумееш, што шчасьце — гэта рух, што сытуацыі мяняюцца штодня, што цудаў няма і ня будзе. І ў гэтай сытуацыі існаваньня без падстрахоўкі ёсьць сапраўдная моц беларускасьці», — тлумачыць ён.

Галоўнае дасягненьне ў такой сытуацыі, паводле Жбанкова, — гэта блізкія людзі. Сваю каманду ён называе «шалёным бэндам караля Стаха».

«Калі б у мяне не было сяброў і калегаў, зь якімі мы зараз жывем, працуем, марым, напэўна, не было б ня толькі гэтай кніжкі, а можа, і маёй прысутнасьці на гэтым сьвеце», — кажа Максім Жбанкоў.