Як паведамляе праваабарончы цэнтар «Вясна», старшыня арганізацыі Алесь Бяляцкі 11 сакавіка ў Жэнэве выступіў у дыскусіі на палях сэсіі «Дайце голас ахвярам: сытуацыя з правамі чалавека ў Беларусі».
Арганізатарамі сталі пастаянныя прадстаўніцтвы Літвы, Нарвэгіі, Польшчы й Швэцыі пры ААН. У сустрэчы ўзялі ўдзел палітыкі, амбасадары, праваабаронцы і былыя палітзьняволеныя. Мадэратарам сустрэчы быў Віціс Юрконіс з Freedom House.
Мэтай сустрэчы было прыцягнуць увагу да сыстэматычных парушэньняў правоў чалавека ў Беларусі, рэпрэсіяў супраць праваабаронцаў, журналістаў і грамадзянскай супольнасьці. Гаварылі пра важнасьць падтрымкі беларускай грамадзянскай супольнасьці ў яе барацьбе за свабоду і вяршэнства права.
Адной з цэнтральных тэмаў сустрэчы стала патрэба ў працягу мандатаў спэцыяльнага дакладчыка і групы незалежных экспэртаў, бо міжнародны маніторынг і трывалы сьледчы мандат застаюцца важнымі для фіксацыі парушэньняў і забесьпячэньня справядлівасьці для ахвяраў, — паведаміла «Вясна».
«Гэта мой першы міжнародны візыт. У дыскусіі на палях сэсіі я падкрэсьліў, што Беларусі патрэбныя і група незалежных экспэртаў у сытуацыі з правамі чалавека ў Беларусі, і спэцыяльны дакладчык аб Беларусі. Нават у часы шматлікіх крызісаў у сьвеце Беларусі важна заставацца ў фокусе міжнароднай увагі, бо сытуацыя з правамі чалавека ў краіне пагаршаецца. Кожны дзень мы фіксуем усё новыя выпадкі палітычных рэпрэсіяў, зьяўляецца ўсё больш палітвязьняў. Таму важна сыстэматычна працягваць працу на міжнародным узроўні — у тым ліку дакумэнтаваць усе парушэньні, каб далей гэта магло прыдасца ў прыцягненьні вінаватых да адказнасьці», — заявіў сярод іншага Алесь Бяляцкі.
Эўрапейскі Зьвяз на гэтай сэсіі Рады ААН плянуе прэзэнтаваць штогадовую рэзалюцыю аб Беларусі ў адказ на пагаршэньне сытуацыі ў краіне.
Дэлегацыя Эўразьвязу, якая выступае на сэсіі адзінай структурай, напісала з гэтай нагоды:
«Паведамленьні адтуль паказваюць на сыстэматычныя, шырока распаўсюджаныя і грубыя парушэньні правоў чалавека, у тым ліку дзеяньні, якія могуць быць кваліфікаваны як злачынствы супраць чалавечнасьці. Ва ўмовах укаранёнай беспакаранасьці пастаянны міжнародны маніторынг і рашучы сьледчы мандат застаюцца неабходнымі для забесьпячэньня адказнасьці і справядлівасьці для ахвяраў».
Хто такі Алесь Бяляцкі
Беларускі праваабаронца, грамадзкі дзеяч, літаратуразнаўца. Заснавальнік і кіраўнік праваабарончага цэнтру «Вясна», палітычны зьняволены.
- Нарадзіўся 25 верасьня 1962 году ў гарадзкім пасёлку Вя́ртсіля ў Карэльскай АССР, дзе ў той час працавалі ягоныя бацькі-беларусы. У 1965 годзе сям’я вярнулася ў Беларусь, у Сьветлагорск.
- У 1984 годзе Алесь скончыў гісторыка-філялягічны факультэт Гомельскага ўнівэрсытэту, працаваў настаўнікам у Лельчыцкім раёне.
- Служыў у савецкім войску ў Сьвярдлоўскай вобласьці РФ мэханікам-кіроўцам браняванага цягача.
- У 1986–1989 гадах быў заснавальнікам Аб’яднаньня маладых літаратараў «Тутэйшыя».
- У 1989 годзе скончыў асьпірантуру Інстытуту літаратуры Акадэміі навук Беларусі.
- З 1989 да 1998 году працаваў дырэктарам Літаратурнага музэю Максіма Багдановіча.
- У 1991–1996 гадах быў дэпутатам Менскага гарадзкога савету дэпутатаў.
- У 1996 годзе заснаваў праваабарончую арганізацыю «Вясна»
- 4 жніўня 2011 году быў затрыманы — яго абвінавацілі «ва ўхіленьні ад выплаты падаткаў». 23 лістапада асуджаны на 4,5 года пазбаўленьня волі ў калёніі ўзмоцненага рэжыму з канфіскацыяй маёмасьці.
- У 2012 годзе ў Бібліятэцы Радыё Свабода выйшла кніга Валера Каліноўскага «Справа Бяляцкага».
- 21 чэрвеня 2014 году быў датэрмінова вызвалены з Бабруйскай калёніі.
- За 25 гадоў сваёй дзейнасьці быў адзначаны шматлікімі прэміямі і ўзнагародамі: швэдзкай прэміяй імя Пэра Ангера, прэміяй Свабоды імя Андрэя Сахарава, прэміяй Homo Homіnі, якую ўручаў Вацлаў Гавэл, прэміяй Нарвэскага зьвязу пісьменьнікаў «За свабоду слова», прэміяй Дзярждэпартамэнту ЗША, прэміяй Леха Валэнсы, прэміяй імя Пэтры Кэлі, прэміяй Вацлава Гавэла ад ПАРЭ, прэміяй «За правы чалавека і вяршэнства закону» ды іншымі.
- Пяць разоў вылучаўся на Нобэлеўскую прэмію міру.
- Алесь — аўтар кніг «Прабежкі па беразе Жэнэўскага возера», «Асьвечаныя Беларушчынай», «Халоднае крыло радзімы», «Іртутнае срэбра жыцьця», «Бой з сабой», «Турэмныя сшыткі» (Менск, 2018, «Вясна»).
- 14 ліпеня 2021 году быў затрыманы паводле крымінальнага абвінавачаньня, у яго дома і ў офісе «Вясны» адбыліся ператрусы.
- Усяго за актыўную грамадзкую і праваабарончую дзейнасьць прыцягваўся да судовай адказнасьці больш за 20 разоў. Прызнаны палітычным зьняволеным.
- 7 кастрычініка 2022 году Алесю Бяляцкаму прысудзілі Нобэлеўскую прэмію міру.
- 3 сакавіка 2023 году Бяляцкага пакаралі 10 гадамі пазбаўленьня волі. Яго асудзілі разам з калегамі: праваабаронцамі Валянцінам Стэфановічам і Ўладзімерам Лабковічам.
- З моманту арышту ў ліпені 2021 году Бяляцкі меў вельмі абмежаваныя зносіны з сваёй сямʼёй, адвакатам і навакольным сьветам.
- Адбываў пакараньне ў папраўчай калёніі нумар 9 у Горках.
- Датэрміновы вызвалены і вывезены ў Літву 13 сьнежня 2025 году.
- У «Бібліятэцы Свабоды» выйшла дзьве кнігі, прысьвечаныя Алесю Бяляцкаму: «Справа Бяляцкага» (2012) і «Алесь Бяляцкі на Свабодзе» (2022).