Як паведаміла агенцтва Reuters з спасылкай на амэрыканскага чыноўніка, такім чынам ЗША адрэагавалі на ўзмацненьне напружанасьці ў рэгіёне.
«Усе сыгналы сьведчаць аб тым, што напад ЗША непазьбежны, але гэта таксама тое, як паводзіць сябе гэтая адміністрацыя, каб трымаць усіх у тонусе. Непрадказальнасьць — частка стратэгіі», — працытавала агенцтва аднаго з заходніх вайсковых чыноўнікаў.
Два эўрапейскія чыноўнікі выказалі меркаваньне, што ваеннае ўмяшаньне ЗША можа адбыцца ў бліжэйшыя 24 гадзіны. Ізраільскі чыноўнік таксама заявіў, што, відаць, Трамп вырашыў умяшацца, хоць маштабы і тэрміны застаюцца нявысьветленымі.
Улады Катару заявілі, што скарачэньне колькасьці войскаў на авіябазе Аль-Удэйд, найбуйнейшай базы ЗША на Блізкім Усходзе, «праводзіцца ў адказ на цяперашнюю рэгіянальную напружанасьць».
Як паведаміла газэта The i Paper, Вялікая Брытанія таксама вывела частку свайго пэрсаналу з авіябазы ў Катары.
Аднак у Белым доме Дональд Трамп намякнуў, што ён займае пазыцыю чаканьня ў дачыненьні да крызісу.
Трамп заявіў журналістам, што яму паведамілі аб зьмяншэньні рэпрэсій іранскага ўраду супраць пратэстаў. На пытаньне, хто сказаў яму, што забойствы спыніліся, Трамп назваў іх «вельмі важнымі крыніцамі зь іншага боку».
У той жа час прэзыдэнт ЗША ня выключыў патэнцыйных ваенных дзеяньняў ЗША. «Мы будзем сачыць за тым, якім будзе працэс», — адзначыў ён.
Рада бясьпекі ААН правядзе 15 студзеня пасяджэньне на запыт ЗША.
Міністар замежных спраў Ірана Абас Аракчы заявіў, што «ў Ірана няма пляну» вешаць людзей.
«Ніякага пляну па павешаньні няма», — сказаў ён у інтэрвію праграме «Спэцыяльны рэпартаж з Брэтам Баерам» на тэлеканале Fox News.
Агенцтва dpa з спасылкай на праваабарончую арганізацыі Iran Human Rights (IHRNGO), якая базуецца ў Осла (Нарвэгія), з канца сьнежня загінулі ня менш за 3428 пратэстоўцаў, пры гэтым рэальная колькасьць ахвяр, імаверна, вышэйшая.
Паўстаньне ў Іране пачалося ў канцы сьнежня з рэзкім ростам інфляцыі і падзеньнем валюты, але з тых часоў ператварылася ў больш шырокі антыўрадавы пратэст. Праваабарончыя групы сьцьвярджаюць, што чыноўнікі жорстка разганяюць дэманстрацыі, разгоны адбываюцца зь вялікай колькасьцю ахвяр.
Крамя інтэрнэту, іранскія ўлады таксама часткова адключаюць тэлефонныя сеткі. Такім чынам яны спрабуюць спыніць распаўсюд відэа і фота па ўсім сьвеце, а таксама перашкодзіць узгодненым дзеяньням пратэстоўцаў, іх сувязям.
Паведамленьні аб пратэстах у Іране зьяўляюцца пад кулінарнымі відэа, допісамі ўсясьветных зорак, каб нагадваць пра тое, што нягледзячы на крывавыя захады рэжыму пратэсты ў краіне працягваюцца.
Незалежная амэрыканская маніторынгавая кампанія ў сфэры правоў чалавека HRANA заявіла, што, паводле яго пацьверджаных і правераных зьвестак на 13 студзеня, лік загінулых у пратэстах вырас да 2403 чалавек, а больш за 18 000 былі затрыманыя.
Што варта ведаць пра Іран, цяперашні іранскі рэжым і яго стасункі з рэжымам у Беларусі
Іран (афіцыйная назва — Ісламская Рэспубліка Іран) мае тэрыторыю 1648 тыс. км². Гэта амаль у 8 разоў больш за тэрыторыю Беларусі. Насельніцтва Ірану каля 81 мільёна чалавек. 85% зь іх — мусульмане-шыіты, амаль 10% — мусульмане-суніты, каля 4% — хрысьціяне.
Краіна мяжуе з Азэрбайджанам, Армэніяй, Туркмэністанам, Іракам, Турэччынай, Афганістанам і Пакістанам.
У 1979 годзе ў Іране адбылася рэвалюцыя, якая зрынула шаха Рэзу Пэхлеві. Іран быў абвешчаны Ісламскай рэспублікай. Паводле новай тэакратычнай Канстытуцыі, лідэр рэвалюцыі аятала Хамэйні зрабіўся Найвышэйшым кіраўніком, прамысловасьць нацыяналізавалі, ува ўсіх сфэрах вырасла роля ісламу, «заходнія ўплывы» былі абмежаваныя.
Іран мае абраны насельніцтвам парлямэнт (Мэджліс), але ўсе законапраекты мае ўхваляць Рада вартавых канстытуцыі. У ёй 6 з 12 чальцоў прызначае Найвышэйшы кіраўнік, а яшчэ 6 — Мэджліс на прапанову Вярхоўнага суду.
Таксама ў Іране рэгулярна адбываюцца выбары прэзыдэнта. З 2024 году гэтую пасаду займае Масуд Пэзэшкіян. Аднак асноўную ўладу мае не прэзыдэнт, а Найвышэйшы кіраўнік. Ён вызначае агульную палітыку, камандуе Ўзброенымі сіламі і вайсковай выведкай, прызначае людзей на ключавыя пасады ў дзяржаве — старшыняў судоў, кіраўніка паліцыі і вайскаводаў усіх родаў войскаў.
Найвышэйшага кіраўніка абірае Рада экспэртаў (у ёй больш за 80 ісламскіх багасловаў) і тэарэтычна яна ж можа ў кожны момант памяняць першую асобу ў дзяржаве. На практыцы пасьля сьмерці аяталы Хамэйні ў 1989 годзе гэтую пасаду да сваёй гібелі 28 лютага займаў Алі Хамэнэі, які перад гэтым з 1981 году быў прэзыдэнтам Ірана.
У сьнежні 2025 году на фоне эканамічных цяжкасьцяў у краіне ўспыхнулі пратэсты. Іх асноўным рухавіком спачатку былі вулічныя гандляры, потым далучыліся студэнты, іншыя жыхары гарадоў. Пратэсты не спыняліся каля 50 дзён і былі жорстка задушаныя. Праваабаронцы з арганізацыі HRANA пацьвердзілі больш за 7 тысяч сьмерцяў падас пратэстаў, і працягваюць правяраць яшчэ амаль 12 тысяч паведамленьняў.
Стасункі зь Беларусьсю
У 2006 годзе Беларусь вырашыла наладзіць зборку іранскіх аўтамабіляў Samand. Да згортваньня праекту ў 2013-м удалося выпусьціць толькі 2000 машын.
Абʼём гандлю Беларусі з Іранам за 2023 год быў каля 140 мільёнаў даляраў. Паводле ўладаў, у 2024 годзе ён вырас на чвэрць.
• У сакавіку 2023 году ў Тэгеране Аляксандар Лукашэнка правёў перамовы з тагачасным іранскім прэзыдэнтам Ібрагімам Раісі.
• У жніўні 2025 году іранскі прэзыдэнт Масуд Пэзэшкіян сустрэўся з Лукашэнкам у Менску. Яны дамовіліся скасаваць візы і адкрыць авіярэйсы паміж Тэгеранам і Менскам.
• У сьнежні 2025 году міністры замежных справаў Беларусі і Ірану Максім Рыжанкоў і Абас Аракчы падпісалі ў Менску шэраг дакумэнтаў, у тым ліку дэклярацыю аб супрацьдзеяньні санкцыям.
Супраца ў вайсковай сфэры
• У ліпені 2023 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін сустрэўся ў Тэгеране зь міністрам абароны Ірану Мугамадам Ашт’яні. Яны падпісалі Мэмарандум аб узаемаразуменьні ў вайсковай супрацы.
• У лютым 2024 году Менск наведаў намесьнік міністра абароны Ірану Саід Галяндары, які адказвае за міжнародныя адносіны, а ў красавіку — намесьнік міністра абароны і падтрымкі Ўзброеных сілаў Мэхдзі Джафары.
• У красавіку 2024 году міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін на сустрэчы з іранскім калегам Мугамадам Ашт’яні заявіў пра гатоўнасьць Беларусі «разьвіваць і ўмацоўваць» супрацу з Тэгеранам ва ўмовах міжнародных санкцыяў, а Ашт’яні падкрэсьліў «высокі патэнцыял» дзьвюх краін «у вайсковым і абаронным сэктарах», адзначыўшы «гатоўнасьць Тэгерану да шчыльнейшай супрацы зь Менскам».
• У траўні 2024 году беларускія вайскоўцы прынялі ўдзел у камандна-штабных вучэньнях «Пояс бясьпекі — 2024» у Тэгеране. А ў Міністэрстве абароны Беларусі ўпершыню быў акрэдытаваны вайсковы аташэ пры іранскай амбасадзе.
• У ліпені 2024 году дэлегацыя Міністэрства абароны Ірану наведала Менск і абмеркавала зь беларускімі калегамі «пэрспэктывы супрацы ў сфэры інжынэрнага забесьпячэньня».
• У жніўні 2024 году камандуючы вайскова-паветранымі сіламі Беларусі Андрэй Лук’яновіч у складзе беларускай дэлегацыі наведаў Іран і правёў перамовы з галоўным вайскаводам арміі Ірану Абдулрагімам Мусаві і камандзірам ВПС Ірану Хамідам Вахэдзі.
• У сакавіку 2025 году Менск наведаў міністар абароны Ірану Азіз Насірзадэ. Тады ён і міністар абароны Беларусі Віктар Хрэнін заявілі аб зацікаўленасьці ў інтэнсыфікацыі супрацы.
• У сьнежні 2025 году падчас візыту ў Менск дэлегацыі іранскага Генэральнага штабу Беларусь і Іран падпісалі плян двухбаковай вайсковай супрацы на 2026 год і абвясьцілі пра намер правесьці сумесныя вайсковыя вучэньні.
Форум