Палітык і публіцыст расказаў Свабодзе, каго б выбраў паміж Ціханоўскай і Пазьняком, як у горадзенскай турме ставяцца да Аўтуховіча, пра магчымыя перамовы з Лукашэнкам і ці хоча стаць прэзыдэнтам Беларусі сам.

За час актыўнай палітычнай і грамадзкай дзейнасьці Павал Севярынец правёў у зьняволеньні больш за 11 гадоў. Апошнія больш чым пяць зь іх пачаліся 7 чэрвеня 2020 году затрыманьнем пасьля перадвыбарчага пікету і скончыліся 13 сьнежня 2025 году на беларуска-ўкраінскай мяжы, куды Севярынца і яшчэ больш чым 120 іншых беларускіх палітзьняволеных вывезьлі падчас апошняй хвалі вызваленьняў.

У першыя тыдні Павал не даваў інтэрвію. Ён адмовіўся ад удзелу ў прэс-канфэрэнцыі для ўкраінскіх і міжнародных мэдыя ў Чарнігаве, не прыйшоў на сустрэчу вызваленых вязьняў зь беларускімі журналістамі ў Вільні. З журналістамі Севярынец пачаў размаўляць толькі пасьля таго, як у Вільню змагла прыехаць яго жонка Вольга з сынам Францішкам.

«Я вельмі ўдзячны Літве, я вельмі ўдзячны тым беларусам, якія дапамагаюць мне тут на кожным кроку. Праваабарончым арганізацыям, — найперш кажа Павал. — Узровень салідарнасьці зараз у разы вышэйшы, чым той, які я бачыў да 2020 году. Тут ёсьць з чым параўнаць. Можна нават не ўсачыць за ўсімі магчымасьцямі падтрымкі. Таму вялізная падзяка. Падзяка Богу, падзяка людзям, падзяка краіне, якая нас, беларусаў, прыняла».

«Бягу на вакзал, купляю кветкі. Дзе?»

Павал Севярынец кажа, што ўжо пабачыў шмат беларусаў, якія зараз апынуліся ў Вільні. У тым ліку ягоных паплечнікаў па «Беларускай хрысьціянскай дэмакратыі». Севярынец ходзіць па горадзе ў вольны час, наведвае набажэнствы. Прызнаецца, што быў і ў беларускіх каталікоў, і ў праваслаўных, і ў пратэстантаў. І кажа, што пакуль ня мае ніякіх побытавых праблем. Нават нягледзячы на тое, што зь Беларусі яго вывезьлі ня толькі бяз пашпарту, але і без даведкі аб вызваленьні з турмы.

«У мяне ёсьць такая паперка, яна нават бяз тэрміну дзеяньня, — расказвае Павал. — Але людзі ў міграцыйных структурах Літвы знаёмыя з гэтай сытуацыяй, і мне ўжо пачалі афармляць дазвол на жыхарства. Спадзяюся, што пэўныя дакумэнты праз колькі месяцаў будуць. Тады будзе трошкі прасьцей».

Разам зь сям’ёй Павал пакуль жыве ў шэлтэры. Кажа, што ходзіць пешшу па Старым горадзе, любуецца Вільняй. Ён сьвядома абраў сталіцу Літвы, каб тут жыць разам з роднымі. Жонку Вольгу і сына Францішка Павал сустракаў на аўтавакзале ў Вільні з букетам кветак. Прызнаецца, што сустрэча пайшла крыху не па пляне. Аўтобус зь Менску прыехаў на дзьве гадзіны раней.

«Мы вельмі перажывалі, як Волечка з Францішкам змогуць пераехаць мяжу, — кажа Павал. — Але на мяжы не было ніякіх праблемаў. Аўтобус прыйшоў на дзьве гадзіны раней за расклад. Стэлефаноўваемся, я бягу на вакзал, купляю кветкі. Дзе? Сябры мне кажуць — глядзі, вунь там. І ўжо мне напярэймы бяжыць Францішак. Я яго абдымаю, Волечка падыходзіць. Я гэтага ўсё жыцьцё, мабыць, не забуду».

У чэрвені 2020 году, калі Паўла Севярынца арыштавалі, яго сыну было крыху больш за два гады. Зараз ужо сем. Павал кажа, што сын пазнаў яго дзякуючы ліставаньню. Ён дасылаў Францішку па тры лісты на тыдзень. Той маляваў бацьку нешта. Як сын рос, Павал бачыў на фота і малюнках. Рэжыму інкамунікада для Севярынца ўлады Беларусі не ўвялі.

«Такое магло быць хіба на некалькі месяцаў, — кажа Павал. — Калі я быў у ШЫЗА або ў ПКТ. Там усё гэта абмежавана. Некалькі месяцаў 2024 году я правёў у ШЫЗА ў Горадні. А так у асноўным лісты да мяне даходзілі. Але нашая сям’я абрала пазыцыю маўчаньня (родныя Паўла не апублічвалі інфармацыі пра яго стан і ўмовы ўтрыманьня. — РС). Бо ў турме, калі ты маўчыш, то можаш нашкодзіць хіба што самому сабе. Калі ты гаворыш, то можаш нашкодзіць і сабе, і сваім блізкім, і тым людзям, зь якімі размаўляеш».

Павал прызнаецца, што рэжым маўчаньня ўсё ж ня выратаваў ягоную сям’ю ад праблемаў. Да родных Севярынца прыходзілі зь ператрусамі, іх забіралі на допыты, самому Паўлу сьледчыя гаварылі, што некага зь Севярынцаў прывозілі ў камэру. Ён дадае, што знаёмы з прыёмамі беларускіх сілавікоў даўно і спраўляўся з такім ціскам, молячыся за сваіх блізкіх.

«Прашэньня аб памілаваньні я не пісаў, — гаворыць Павал. — Мне прапаноўвалі, я не прызнаваў віны. Мяне нават паводле іхнага заканадаўства не было за што судзіць. „Замысел арганізацыі масавых беспарадкаў“. Яны самі цудоўна разумелі, што нічога няма. Таму непрызнаньне віны і ніякага памілаваньня. Некалькі разоў заходзіла аб гэтым размова. Я тлумачыў, чаму не падпішу. Але чуткі пра тое, што могуць вызваліць, былі. „Советская Белоруссия“ пісала, чытаць паміж радкоў можна было. Але я ня бачыў ані паперы аб памілаваньні, аніводнага дакумэнту, на падставе якога мяне ўзялі і вывезьлі. І калі мяне выводзілі з турмы і надзявалі мяшок на галаву, ніякай размовы не было».

Павал кажа, што вываз ва Ўкраіну стаў для яго нечаканасьцю. Назіраючы з-пад мяшка за кірункам сонечных прамянёў, Севярынец думаў, што яго вязуць у Расею. Дапускаў, што такі маршрут можа стаць для яго апошнім.

«Пра Ўкраіну ў мяне нават думкі не ўзьнікала, — прызнаецца Севярынец. — Толькі тады, калі мы змаглі зьняць мяшкі з галавы і ўбачылі надпіс „Нові Яриловичі“, украінскую мову, я зразумеў, дзе я. Гэта былі моцныя ўражаньні. Я ведаў пра папярэднія групы, пра іх вываз у Вільню. Калі ўбачыў сваіх суседзяў, то нікога зь іх не пазнаў. Першы, хто трапіўся са знаёмых, быў Уладзь Лабковіч. Абняліся каля аўтобусу, ён трошкі расказаў пра тое, праз што прайшоў. Пасьля ўбачыў і іншых. Фядуту, Машу Калесьнікаву, Максіма Знака. Мы ўжо сабраліся ў такую групу».

Першай, каму Павал патэлефанаваў зь мяжы пасьля вызваленьня, стала яго жонка Вольга. Севярынец узгадвае, што яны з Францішкам, які таксама далучыўся да размовы, вельмі ўзрадаваліся. Пасьля ён званіў маці й іншым. З сувязьзю першы час было складана, яна была дазаванай праз абмежаваньні ваеннага часу.

«Я выказваю ўкраінцам вялікую падзяку, — кажа Павал. — Яны з намі як з роднымі, проста насілі на руках. Гэта быў канал, празь які праходзяць украінскія палонныя, якіх вяртаюць ва Ўкраіну. Па дактарах, па вайскоўцах было бачна, наколькі яны падрыхтаваныя аказваць дапамогу».

Ад удзелу ў нашумелай прэс-канфэрэнцыі для ўкраінскіх і міжнародных мэдыя, якую для вызваленых беларусаў арганізавалі ў Чарнігаве, Павал Севярынец адмовіўся. Ён кажа, што перад прэсавай канфэрэнцыяй была невялікая нарада, на якой ён паведаміў, што пакуль яго родныя знаходзяцца ў Беларусі, ён хацеў бы ўстрымацца. Але пры гэтым параіў усім размаўляць на прэс-канфэрэнцыі па-беларуску.

«Я разумеў, якія могуць быць хістаньні, — кажа Павал. — Што можна трапіць пад вызначэньне „чужога“. Сказаў, каб гаварылі лепш па-беларуску. І пасьля таго, як „прыляцела“ пасьля першай прэс-канфэрэнцыі (маецца на ўвазе рэакцыя на расейскую мову выступоўцаў і на іхныя выказваньні пра вайну ва Ўкраіне. — РС), на сустрэчы з Зяленскім ужо трое беларусаў размаўлялі па-беларуску».

Павал дадае, што ў агульных рысах уяўляў сабе, што адбываецца ва Ўкраіне. Але ўсё адно быў уражаны тым, што пабачыў у Чарнігаве і па дарозе ў Польшчу. Ён чуў, як па небе лётаюць «шахеды», вызваленым беларусам давялося спускацца ў бомбасховішча, па дарозе ў Польшчу яны бачылі Бучу, мелі магчымасьць размаўляць з украінцамі і распытваць іх пра падзеі.

«Людзей білі направа і налева»

У 2020 годзе Павал Севярынец стаў адной зь першых вядомых асобаў, арыштаваных перад выбарамі. 7 чэрвеня яго затрымалі каля дому і асудзілі на 15 дзён арышту. Павал кажа, што чакаў гэтага. А тое, што на гэты раз пасьля затрыманьня адбываецца нешта незвычайнае, зразумеў на Акрэсьціна.

«Мяне прывялі адразу ў карцар, — узгадвае Севярынец. — Кажу: вы можа патлумачыце, за што? У мяне ж „суткі“, адміністрацыйнае пакараньне. Але ніякіх тлумачэньняў. І пакінулі ў карцары. У адным сядзеў я, у іншым была Вольга Мікалайчык (рэжысэрка і актывістка, паплечніца Міколы Статкевіча. — РС). На другі дзень яны адключылі ваду. Прыносілі ежу, але вады не было. І так усё лета. Працягвалі па 15 сутак пяць разоў, а пасьля была крымінальная справа».

9 жніўня 2020 году Паўла Севярынца з карцэру, які месьціцца ў паўпадвальным памяшканьні турмы на завулку Акрэсьціна, перавялі на трэці паверх, дзе трымалі асуджаных на дэпартацыю зь Беларусі іншаземцаў. Там жа, у камэры, Павал сустрэў, як кажа ён сам, эпіцэнтар пасьлявыбарчых пратэстаў.

«Бачыць я мог толькі кавалачак двара, больш за ўсё было чуваць, — узгадвае Павал. — Гэта было бесьперапынна. Дзень-ноч, дзень-ноч. Частку людзей тут жа вывозілі ў Слуцак, у іншыя месцы. Быў бесьперапынны рух, пастаянны мат, гукі ўдараў. Было некалькі вельмі напружаных момантаў. Калі хтосьці пачынаў скандаваць „Жыве Беларусь!“ або пачынаў супраціўляцца, людзей білі направа і налева. Наколькі я мог разумець, людзей білі не супрацоўнікі Акрэсьціна. Яны самі былі перапалоханыя. Гэта рабіў АМАП».

Павал прызнаецца, што ў такой сытуацыі мог толькі маліцца. Нават позірк мог справакаваць пабіцьцё ўсіх, хто быў у камэры. Севярынец маліўся і за тых, хто біў людзей. У нейкі момант, узгадвае былы вязень Акрэсьціна, гэта ўсё скончылася, і людзей нават пачалі выпускаць.

«З такой масавай жорсткасьцю я сутыкнуўся ўпершыню ў жыцьці, — прызнаецца Севярынец. — Да гэтага я назіраў часам яе, бывала, і камэры ў крыві, і білі некага. Але гэта адзінкавыя выпадкі. Каб проста масава, сотні людзей — гэта было толькі тады».

22 жніўня 2020 году Паўла Севярынца перавезьлі ў СІЗА на вуліцы Валадарскага ў Менску. Ён кажа, што пратэсты там былі чутныя не толькі ў дворыку для шпацыраў, але і ў самой камэры. Усяго гэтым разам Павал правёў за кратамі больш за пяць гадоў. Гэтае зьняволеньне адрозьнівалася ад ранейшых арыштаў і крымінальных справаў, прызнаецца суразмоўца. Ён пабачыў, што такое лягер і крытая турма і ўва што ператварылася сыстэма пасьля пачатку поўнамаштабнай вайны ва Ўкраіне.

«У 2020-м нават у нейкі момант стала свабодна, — кажа Севярынец. — Пасьля, у 2021-м, пачалі закручваць гайкі. А пасьля пачатку вайны проста лёд. Рэжым перастаў аглядацца на рэакцыю грамадзтва ўнутры Беларусі, на нейкую міжнародную рэакцыю. Робіць проста тое, што хоча».

Суд у справе Паўла Севярынца, які яму прызначыў сем гадоў пазбаўленьня волі, праходзіў у Магілёве ў закрытым рэжыме. Павал узгадвае, што цягам усяго працэсу маўчаў.

«З самага пачатку я сказаў, што гэта ня суд, а спэктакль, — узгадвае Севярынец. — Нават калі да мяне зьвярталіся судзьдзя ці пракурор. Я сядзеў і маўчаў. Раней за такія паводзіны выдалялі з залі. А тут судзьдзя, відаць, стэлефанавалася зь Менскам, і мяне пакінулі. Апошняе слова я таксама не гаварыў. Замест яго, калі перад прысудам у залю прывялі журналістаў, мы сказалі ўсё, што думаем пра гэты суд».

Самым жахлівым для Севярынца за пяць гадоў зьняволеньня было тое, што адбывалася ня зь ім, кажа Павал. Пабіцьцё людзей — мужчын і дзяўчат, замарожваньне людзей у камэрах. За ўвесь час Павал правёў каля 6 месяцаў у ШЫЗА і 3 месяцы ў ПКТ. Каля году сядзеў у адзіночнай камэры. Кажа ён і пра псыхалягічны ціск з боку адміністрацыі, і пра падсаджаных ёю да яго ў камэру супрацоўнікаў.

«У горадзенскай турме камэрны рэжым рэзка адрозьніваецца ад утрыманьня ў калёніі, — кажа Павал. — Горадзенская турма мае спэцыфіку псыхалягічнай працы. Там мала грубага абыходжаньня. Але ёсьць выпадкі, калі і там хочуць кагосьці псыхалягічна зруйнаваць. Там ёсьць спэцыяльна навучаныя людзі, якія будуць калаціць кубкамі па сьцяне, і ў чалавека будзе ўражаньне, што ён у вар’ятні. Але ў выпадку са мной гэта хутчэй была псыхалягічная праца. З дробнымі правакацыямі. Выпрабоўвалі, складалі псыхалягічны партрэт. У такой лябараторыі я раней не бываў».

«Алесь быў вельмі сьветлы чалавек»

Усе гады знаходжаньня за кратамі Павал Севярынец размаўляў па-беларуску і зь іншымі вязьнямі, і з супрацоўнікамі адміністрацыі. Кажа, што вялікіх праблемаў праз гэта ня меў. Севярынец зьвязвае такі стан рэчаў з сваёй мэдыйнасьцю. Яго пабойваліся груба абрываць. Былі нейкія дробныя правакацыі і ня больш.

«Да мяне і ўвага была большая, але са мной і размаўлялі акуратней, — кажа Павал Севярынец. — Гэта адчувалася. Многія з тых, хто ня меў такой вядомасьці, сутыкаліся з больш грубымі рэчамі. За кратамі лепш за ўсё як мага больш маўчаць. Як мага менш мець стасункаў, нейкіх побытавых кантактаў. Усё, што вы гаворыце ў турме, можа быць выкарыстана супраць вас і будзе выкарыстана супраць вас. Трэба пастарацца ня зьвязвацца праз турэмную пошту нават зь іншымі палітзьняволенымі, бо на гэтым грунце робяць новыя крымінальныя справы. Такія спробы і правакацыі былі пастаянна. Важна сачыць за сваёй фізычнай формай, не заставацца ў нерухомасьці. Старацца рухацца як мага больш. Запісы забіраюць, то трэба трэнаваць памяць, запамінаць як мага больш. І больш маліцца, на мой погляд. Бог дае такі час, трэба яго выкарыстоўваць, каб адбудоўваць сябе. Задаваць сабе пытаньне не „за што я тут?“, а „дзеля чаго?“».

Ці не пахіснулася ў Севярынца вера ў Бога за час знаходжаньня за кратамі, дзе ён правёў чвэрць свайго сьвядомага жыцьця? Павал адказвае, што ў зьняволеньні яна толькі ўмацоўваецца. Ён па-ранейшаму дзякуе Богу за кожную гадзіну, якую правёў за кратамі. Кажа, што інакш мог бы ня стаць лепшым. Не напісаў бы тых кніг, на якія ў яго хапіла часу ў турме. І мог бы не загартавацца для наступнага жыцьця.

«Я так думаў нават 9 жніўня 2020 году, — кажа Севярынец. — Там было вельмі цяжка. Я думаў тады, як усё гэта адгукнецца ў Беларусі. Але сумненьняў у Богу ў мяне не было. Раз Бог гэта дапускаў, значыць у гэтым быў вышэйшы сэнс, які мы зразумеем трошкі пазьней. Бог не зьнішчае зло, ён шануе чалавечую волю настолькі, што дае магчымасьць праявіць сябе аж да пекла. Але Бог абарочвае зло на дабро. Яны нас берцамі, а мы іх сэрцамі. У 2020 годзе шмат у чым было так».

Мастак Алесь Пушкін памёр у зьняволеньні ў горадзенскай турме ў ліпені 2023 году. Павал Севярынец у той час таксама быў там за кратамі. Ён кажа, што сьмерць Пушкіна стала вялікай трагедыяй. І дадае, што яна таксама мае свой сэнс і была патрэбная для таго, што мы зразумеем празь нейкі час.

«Алесь быў вельмі сьветлы чалавек, — гаворыць Павал Севярынец. — Ён вельмі шмат зрабіў для Беларусі. Я трапіў у горадзенскую турму 25 чэрвеня (2023 году. — РС), а, здаецца, 11 ліпеня ён загінуў. Аповеды былі. Я ведаю, што „па ім працавалі“. Ён знаходзіўся ў камэры зь некалькімі, так сказаць, няштатнымі супрацоўнікамі. Адзін зь іх мне хваліўся, што намаляваў Пушкіна. І падарыў яму карцінку, дзе Пушкін быў у нямецкай форме на тле спаленай Хатыні. Такі падаруначак. Адмыслова ціснулі на псыхалёгію, разьлічвалі на правакацыю. Гэта дадалося да той хваробы, якая ў яго была. Вядома, вельмі шкада. Але для чаго гэта Богу? Вось навошта яму была сьмерць уласнага сына? Каб мы разумелі, што ён нас зразумее. Я думаў над тым, што таксама мог бы не вярнуцца з горадзенскай турмы, як Алесь Пушкін. Мог бы быць на яго месцы. І ў дзень вызваленьня я думаў пра гэта, калі думаў, што мяне вязуць у Расею. За кратамі прывыкаеш, што гэта ўжо ўсё, канец твайго жыцьця. І трэба годна пражыць тое, што табе засталося. Магчыма, некалькі гадзінаў».

Ці можна назваць супрацоўнікаў турмаў, калёніяў і СІЗА такімі ж беларусамі і хрысьціянамі, як і ўсіх астатніх? Ці можна сказаць тое самае пра тых, хто біў людзей на Акрэсьціна пасьля выбараў 9 жніўня 2020 году?

«Хутчэй за ўсё, яны не хрысьціяне, — кажа пра апошніх Севярынец. — Там у нейкіх момантах праяўляўся дэманізм. Але гэта таксама дзеці Божыя. І гэта спыняе мяне ад таго, каб проста казаць — гэта толькі зло, толькі чорнае. Я адэкватна стаўлюся да таго, што кожны чалавек носіць у сабе і рай, і пекла. І ён толькі выбірае. Асуджаць я не магу. Не зьбіраюся расшукваць і асуджаць тых людзей, якія прымалі ўдзел у катаваньнях мяне. Я прабачаю. Але адначасова я не магу сказаць: давайце мы ўсе разам прабачым. Не магу сказаць такое людзям, якія страцілі сваякоў, якія былі адарваныя ад сваіх сем’яў. У іх ёсьць права патрабаваць справядлівасьці. Гэта будзе абсалютна законна з Божага пункту погляду».

Севярынец дадае, што і сярод звычайных зьняволеных крымінальнікаў, якіх ён сустрэў за кратамі, былі людзі, якія яму дапамагалі. Былі гатовыя падставіць плячо, нягледзячы на магчымыя праблемы ад адміністрацыі. І такіх, з словаў былога палітзьняволенага, было вельмі шмат. Павал можа нават назваць некаторых зь іх сябрамі.

«Досьвед сутыкненьня з аголеным злом вельмі гартуе чалавека, — кажа Севярынец. — Я сам бачыў, як людзі зь вельмі ружовым уяўленьнем пра жыцьцё, палітыку, законнасьць, апынуўшыся ў лягеры, робяцца байцамі. Падрыхтаванымі людзьмі. Ці азначае гэта, што турма робіць чалавека лепшым або горшым? Магчыма, не. Ёсьць жа такое выслоўе пра агонь, які плавіць воск і робіць каменем гліну. Людзі, якія прымаюць цьвёрдае рашэньне стаяць у праўдзе, выходзяць адтуль загартаванымі. А кагосьці гэта можа і расплавіць. Пакінуць на ўзбочыне жыцьця. Але да ўсіх такіх людзей я маю вялікую просьбу — перагледзець, дзеля чаго гэта было. І там можна знайсьці пункты апоры».

Легенда Аўтуховіч

Павал кажа, што сам за пяць гадоў зьняволеньня не зьмяніўся кардынальна. Магчыма, больш пачаў цаніць увагу родных і цаніць беларусаў як народ. Ён дадае, што можа сказаць толькі пра добрае. Спадзяецца, што яму ўдасца апублікаваць тыя кнігі, які напісаў за кратамі і трымае цяпер у сваёй галаве.

За час, праведзены за кратамі, Павал Севярынец перасякаўся зь некаторымі іншымі вядомымі палітзьняволенымі. Кажа, што ўсе яны пераносяць зьняволеньне годна. А Мікола Аўтуховіч, якога таксама трымаюць у горадзенскай турме, увогуле ператварыўся ў мясцовую легенду.

«Ён трымаецца вельмі добра, — кажа Севярынец. — Для Аўтуховіча ў турме спэцыяльныя ўмовы, ён у асобнай камэры, у адзіночцы. Наколькі я магу меркаваць, ён, дзякуй Богу, жывы і ў бадзёрым стане. Што зь ягоным здароўем, я дакладна ня ведаю. Міколу Аўтуховіча прызнаюць легендай і іншыя вязьні, нават тыя, хто супрацоўнічае з адміністрацыяй. З тых, хто цяпер на волі, мы перасякаліся з Паўлам Вінаградавым і Міколам Дзядком. Хлопцы клясна сябе паводзілі, проста ўзорна. Пра іншых ня буду гаварыць, ім можа стаць горш. Пра Міколу Аўтуховіча я ня думаю, што яму ўжо можа быць горш. Ён трымаецца там як крэмень».

Вяртаючыся да ўспамінаў пра вызваленьне, Павал Севярынец згадвае размовы з супрацоўнікамі адміністрацыі горадзенскай турмы, якіх вельмі цікавіла стаўленьне Севярынца да Міколы Статкевіча. Павал стараўся адмаўляцца ад канкрэтнай гаворкі.

«Іх вельмі цікавіў Мікола Статкевіч, — узгадвае Севярынец. — Пыталіся, ці я быў знаёмы, а што я думаю, ці не з адной мы „кадкі“. Я сыходзіў ад гэтага пытаньня. Казаў, што я вельмі рады, што Міколу Статкевіча вызвалілі. Тое, што ён вырашыў застацца ў Беларусі, я зразумеў толькі зь невялікіх намёкаў у лістах з волі».

На момант вызваленьня самому Севярынцу заставалася адбыць за кратамі крыху больш за год. Павал кажа, што ня ведае, ці яго б маглі вызваліць пасьля адбыцьця тэрміну. Кажа, што яго ўвесь час выцягвалі на размовы аб дзясятку іншых крымінальных справаў, зьвязаных зь яго мінулым.

«Наўрад ці ў некага з нас атрымалася б зрабіць тое самае, што зрабіў Статкевіч, — кажа Севярынец. — Яны зрабілі высновы, быў вельмі жорсткі кантроль. Рукі ў кайданках, мяшок на галаве. Ня есьці, ня піць, толькі вязуць. Пасьля замест кайданкоў рукі пераматалі скотчам. Немагчыма было паварушыцца. Рэжым паклапаціўся, каб мы ня мелі магчымасьці паўтарыць учынак Міколы».

Калі беларускія палітычныя ўцекачы змогуць вярнуцца ў Беларусь, як яна можа стаць дэмакратычнай? Павал Севярынец кажа, што гэтага ніхто ня ведае, але таксама дадае, што ўсё можа адбыцца нечакана і хутка.

«У Бога бываюць вельмі хуткія хады, — кажа Севярынец. — У Белавескай пушчы села група людзей — і імпэрыя зла разьвеялася як дым. Бах — і ўсё. Гатовыя мы да гэтага ці не? Вось гэтае пытаньне трэба задаваць. У мяне ёсьць прыблізнае ўяўленьне таго, якой стала Беларусь зараз. Усё гэта толькі навучыць беларусаў любіць свабоду, любіць Беларусь. У гэтым сэнсе Лукашэнка працуе на Беларусь, толькі ад супраціўнага. Ён літаральна прымушае цаніць тое, што беларусы могуць мець — волю, незалежнасьць і дэмакратыю. Гэта будуць рэчы, якія кранаюцца кожнага».

Перамовы з Лукашэнкам

Павал дадае, што Беларусь узору 2026 году, магчыма, не настолькі адпавядае яго ўяўленьням пра краіну, як Беларусь 2020. Называе той пэрыяд пікам, на які грамадзтва часам уздымаецца, але не жыве там увесь час. Пасьля кожнага піку даводзіцца спускацца ў лагчыну, дзе кішаць бесы.

«Але заўсёды трэба памятаць вяршыню, — дадае Севярынец. — Гэта быў пэўны маяк. Наступным маяком будзе, магчыма, ужо вольная і незалежная Беларусь. Такіх рэчаў палякі, напрыклад, чакалі дзесяцігодзьдзямі, пакаленьнямі. Магчыма, таксама і нам давядзецца быць тымі, на чыіх плячах стаіць вольнае пакаленьне. Але я веру, што і сёньняшняе пакаленьне здольнае. Вельмі глыбокія і вельмі сьветлыя людзі».

Што добрага пабачыў Павал Севярынец пасьля вызваленьня? Ён кажа, што, паводле яго ўражаньняў, стала значна больш беларускай мовы, адэкватнага беларускага інтарэсу, менш рэвэрансаў у бок Расеі.

«Мне вельмі спадабаўся Navi Band, яны моцна вырасьлі з 2020 году, — кажа Павал Севярынец. — Я з захапленьнем праглядзеў „Вусы Скарыны“. Мы зараз глядзім з сынам і „западаем“. І мне сказалі, што такіх рэчаў шмат. Іх ужо немагчыма пераглядзець. Вельмі файнае ўражаньне на мяне зрабіў Максім Знак. Мы зь ім ехалі разам з Украіны да Варшавы. Ён пераклаў за кратамі на беларускую мову 140 сусьветных гітоў. Напяваў мне па-беларуску Yesterday The Beatles — і я зразумеў, што вось яно, гэта супэр. Я ня думаю, што беларускіх ініцыятываў было б больш, калі б не 2020 год. Магчыма, яны былі б не такімі пранізьлівымі. Тое, што разьвіваецца ў камфортных умовах, так не кранае».

За кім з палітычных лідэраў беларускай дэмакратычнай апазыцыі ўзору 2026 году гатовы пайсьці Павал Севярынец? Ён кажа, што гістарычна ў беларусаў адзін нацыянальны лідэр — Ісус Хрыстос, які размаўляе па-беларуску. На думку Паўла, ён часам выяўляецца больш у адным, часам у іншым.

«Часам у Зянону, часам у Сьвятлане, — гаворыць Севярынец. — Часам у Машы, часам у Пал Палычу. Гэта складае сутнасьць беларускага жыцьця. Палітычнае лідэрства вельмі хутка мяняецца. Нам самае галоўнае не руйнаваць таго, што ў нас ёсьць. Я быў сьведкам таго, як руйнавалі Зянона Пазьняка, як руйнавалі Мілінкевіча, потым Саньнікава, потым Някляева. Зруйнавалі, а што далей? Нам трэба цаніць Сьвятлану, Зянона, усіх тых людзей, якія змагаліся за Беларусь. Нам трэба вучыцца стаяць сьпіна да сьпіны. Вось гэта, на мой погляд, задача беларускай палітыкі на бліжэйшыя гады».

І ўсё ж за каго гатовы прагаласаваць зараз Павал Севярынец? Ён кажа, што гісторыя Сьвятланы Ціханоўскай стала для яго прыкладам галівудзкай гісторыі. Але ўсё ж называе сваім прыкладам Зянона Пазьняка.

«Як бы там для кагосьці крыўдна гэта не было, непрыгожа выглядала збоку, непаліткарэктна, але Зянон Пазьняк — гэта прыклад, — кажа Павал Севярынец. — Які адстойвае беларускі нацыянальны інтарэс. За каго б я прагаласаваў у вольнай незалежнай Беларусі на дэмакратычных выбарах? Я б прагаласаваў за Пазьняка. Але адначасова я бачыў бы Сьвятлану Ціханоўскую кіраўніцай беларускага нацыянальнага парлямэнту. Яна магла б пагадзіць самыя розныя меркаваньні. Кіраўніком ураду, магчыма, Паўла Латушку. Усё можа быць у камбінацыі».

Ці мае прэзыдэнцкія амбіцыі сам Севярынец? Ён кажа, што ўсе рухі ў гэтым кірунку рабіў, зыходзячы з пазыцыі «хто, калі ня я?». Таму ён выходзіў наперад і казаў, што гатовы. Зараз жа ён бачыць, што такіх людзей ужо шмат. І ён сам гатовы іх падтрымліваць. Размаўляць зь імі.

«За гэтыя пяць гадоў зьмяніўся і Лукашэнка, — дадае Павал. — У палітычным пляне ён робіцца больш выкшталцоным, яго таксама гартуюць выпрабаваньні. Але я цудоўна разумею, што ён проста выконвае нейкі плян Божы. Ён для чагосьці ёсьць у Беларусі, а тая лінія, якую ён праводзіць, ня мае будучыні. Тое, на чым ён трымаецца, — гэта проста пустата».

Севярынец зазначае, што Лукашэнка заўважна старэе і пачынае думаць пра пераемніка. Ці магчымая сытуацыя, калі Севярынец сядзе за адзін стол для перамоваў з Лукашэнкам?

«Ня буду заракацца, — кажа Павал. — Я думаю, што ўсе беларускія дэмакратычныя лідэры, калі б склалася такая сытуацыя, згадалі б досьвед Польшчы і селі б за стол перамоваў. Такое магчыма. Але гэтая сытуацыя ня вельмі магчымая, на мой погляд, і з прычынаў асабістага характару. Лукашэнка не такі. Гэта б азначала паразу той лініі, якую ён вядзе ўсё сваё жыцьцё. Я магу дараваць яму ўсё, што адбылося са мной. Але ёсьць пытаньні, на якія ні я, ні ён ня ведаем адказу: чаму загінулі людзі. Гэта пытаньне ў лоб, і на яго прыйдзецца адказваць. У гэтым ці наступным жыцьці».