Як адзначаецца ў публікацыі тэлеканалу «Настоящее время», гэта ня толькі мільёны гектараў замінаваных земляў, але і зьнішчаныя лясы, забруджаная ворная зямля і велізарная колькасьць шкодных рэчываў у паветры. На аднаўленьне ўкраінскай прыроды пасьля заканчэньня баявых дзеяньняў спатрэбяцца дзесяцігодзьдзі.
Фэрмэр Мікола зь вёскі Сьнегіроўка Мікалаеўскай вобласьці ў размове з журналістамі паведаміў, што на ягоных палях адбываліся баі, была перадавая.
«Там сад быў. Трэба было зайсьці, апрацоўваць зямлю. А там з усіх бакоў, пачынаючы зь берага і дасюль, усё было ў мінах», — расказаў ён.
Яшчэ адзін фэрмер Ігар зь вёскі Доўганькае каля Ізюму ў Харкаўскай вобласьці паведаміў, што пасьля перамяшчэньня лініі фронту зь ягоных зямель вымушаны быў сам займацца разьмінаваньнем.
«Там поле адно, другое, я па ім праходзіў кожны мэтар міньнікам (мінашукальнікам), а адзін участак не праходзіў, таму што там разьбіралі танк, рулю здымалі. Туды заяжджалі і кран, і грузавыя машыны, але чамусьці яны не наехалі на ўзрывальнік. А я наехаў! Мінаў проста да халеры!», — згадаў Ігар.
Ад вёскі Ігара да вёскі Міколы — каля 500 кілямэтраў з поўначы на поўдзень. Але праблема ўсюды адна і тая — украінскія палі ўсеяныя мінамі. Паводле фэрмэраў, толькі на падкантрольнай Кіеву тэрыторыі выбухованебясьпечныя 2 мільёны гектараў — гэта прыкладна плошча такой краіны, як Славенія. Палі паступова разьміноўваюць, але тэмпы працы сапэраў няхуткія.
«Больш за 400 тысяч гектараў зямель, пачынаючы з канца 2022 году, калі адбылася дэакупацыя часткі Харкаўшчыны, Херсоншчыны, Мікалаеўшчыны. І сёлета, у 2024 годзе, зрабілі каля 250 тысяч гектараў зямлі», — сказаў Дзяніс Марчук, намесьнік кіраўніка Ўсеўкраінскай аграрнай рады.
Але нафаршаваныя мінамі палі — толькі невялікая частка той шкоды, якую вайна наносіць украінскай экасыстэме. У месцах, дзе ішлі баявыя дзеяньні, эколягі фіксуюць забруджаньне грунту, якое часам у 8 разоў перавышае норму. А паказьнікі цяжкіх мэталаў у глебе ў такіх раёнах нярэдка перавышаюць норму ў 25 разоў.
«Вось гэтыя ўсе ў вялікай колькасьці газ, дым, так званыя дробнадыспэрсныя часьцінкі — пыл, парніковыя газы, яны трапляюць у атмасфэру. І гэта ўплывае на расьліны, на тое, як яны працягваюць сваю вэгетацыю, а калі па-простаму — гэта ўплывае на іх здароўе», — паведаміла экспэртка цэнтру «Екодія» Ганна Карагіна.
Эколягі сьцьвярджаюць, што праз вайну пад пагрозай зьнікненьня апынуліся 750 відаў расьлінаў і каля 600 жывёлаў, занесеных у Чырвоную кнігу Ўкраіны. Па сутнасьці, зьнішчана некалькі акупаваных цяпер украінскіх запаведнікаў.
«Асаблівую занепакоенасьць выклікае нацыянальны парк „Джарылгацкі“. Гэта месца, востраў, дзе захоўвалася дзікая прырода ў Херсонскай вобласьці. У 2023 годзе расейцы ўнесьлі яго ў свой расейскі рэестар і дазволілі на тэрыторыі нацыянальнага парку паляваньне і будаўніцтва», — расказала кіраўніца Ўсеўкраінскай экалягічнай лігі Тацяна Цімочка.
Найбольшыя, пэўна, праблемы з экалёгіяй на поўдні Ўкраіны зьвязаныя з прарывам дамбы Кахоўскага вадасховішча. Навукоўцы называюць гэта адной з самых страшных экалягічных катастроф ва ўкраінскай гісторыі. Цяпер яны спрабуюць зразумець, ці можна на затопленых землях жыць далей і весьці там гаспадарку.
«Мы зьбіраем узоры таго, што было пад вадой, і адпраўляем на аналіз у лябараторыю, каб разумець, ці бясьпечныя яны. Чаму мы гэта робім? Таму што людзі выкарыстоўваюць гэтую зямлю. Аграрны сэктар будзе ў далейшым культываваць гэтыя землі», — патлумачыў П’ер Карла Сандэі, спэцыяліст офісу ЮНЭП ва Ўкраіне.
Ва Ўкраіне за гады поўнамаштабнага ўварваньня Расеі зьнішчылі 3,5 мільёна гектараў лесу. А шкоду, нанесеную вайной украінскім рэкам, чыноўнікі ацэньваюць больш як у мільярд даляраў.
«Апошні прыклад — гэта Сейм і Дзясна. Нам вельмі пашанцавала, што забруджаная вада ў больш разьведзеным выглядзе дайшла да водазабораў і не пацярпелі людзі. Але самі рэкі апынуліся пад уплывам. І, паводле падлікаў нашых навукоўцаў, трэба будзе больш за 10 гадоў, каб рэкі вярнуліся ў стан да забруджваньня», — падкрэсьліла міністарка абароны навакольля і прыродных рэсурсаў Украіны Сьвятлана Грынчук.
Пакуль ніхто не называе тэрмінаў, цягам якіх украінская прырода зможа аднавіцца.
«У Францыі ёсьць тэрыторыя, якая дагэтуль закансэрваваная з часоў Другой усясьветнай вайны. Некаторыя грамадзкія арганізацыі ва Ўкраіне лічаць, што, магчыма, тэрыторыі, якія будуць вельмі забруджаныя пасьля ваенных дзеяньняў, трэба закансэрваваць і пакінуць, як Чарнобыль», — ня выключыў эколяг Яўген Засядзька.
Украінскія чыноўнікі ацэньваюць прыблізную шкоду прыродзе ў 60 мільярдаў даляраў.
Вайна Расеі супраць Украіны
- А 5-й гадзіне раніцы 24 лютага 2022 году кіраўнік Расеі Ўладзімір Пуцін заявіў пра пачатак ваеннай апэрацыі супраць Украіны на Данбасе на просьбу груповак «ДНР» і «ЛНР». 21 лютага падчас тэлезвароту да расейцаў Пуцін назваў так званыя «ДНР» і «ЛНР» незалежнымі дзяржавамі ў межах вобласьцяў. 22 лютага Савет Фэдэрацыі ратыфікаваў гэтае рашэньне.
- Расейскія войскі атакавалі ў тым ліку з тэрыторыі Беларусі, выкарыстоўваючы лётнішчы, базы і дарогі. Прадстаўнікі рэжыму Лукашэнкі апраўдваюць вайну, некаторыя яго праціўнікі лічаць тэрыторыю Беларусі акупаванай, многія заклікаюць да супраціву расейскім захопнікам. Насуперак заявам Пуціна пра атакі выключна на вайсковыя аб’екты, расейцы пачалі бамбіць школы, дзіцячыя садкі і жылыя кварталы ўкраінскіх гарадоў.
- 2 красавіка 2022 году, пасьля вызваленьня гораду Буча пад Кіевам, фотакарэспандэнты апублікавалі дзясяткі фатаздымкаў, на якіх відаць сотні нябожчыкаў, ахвяраў масавых забойстваў, учыненых расейскімі войскамі. Многія пахаваныя ў стыхійных брацкіх магілах. Вялікія разбурэньні прынесла расейская акупацыя і Барадзянцы.
- З 24 лютага 2022 году Расея захапіла толькі адзін абласны цэнтар — Херсон. Горад быў акупаваны расейскімі войскамі ў першыя дні вайны фактычна без баёў. Расейскія войскі адступілі зь яго і з правабярэжнай часткі Херсонскай вобласьці ў лістападзе 2022 году. Увосень 2022 году ўкраінскія войскі правялі маштабны контранаступ, у выніку якога расейскія сілы пакінулі большасьць сваіх пазыцый і ў Харкаўскай вобласьці.
- Нягледзячы на першапачатковыя заявы Пуціна пра тое, што акупацыя ўкраінскіх тэрыторыяў не ўваходзіць у пляны ўварваньня, 30 верасьня 2022 году была абвешчана анэксія чатырох вобласьцяў Украіны (Данецкай, Запароскай, Луганскай і Херсонскай), у тым ліку і тэрыторыяў, якіх Расея не кантралявала.
- 21 верасьня 2022 году Пуцін заявіў пра мабілізацыю ў Расеі. Пасьля гэтай заявы тысячы расейцаў накіраваліся на памежныя пункты і пачалі выяжджаць у Грузію, Казахстан, Армэнію, Манголію, Фінляндыю і іншыя краіны. У самой Расеі праціўнікі вайны падпалілі некалькі вайсковых камісарыятаў.
- У 2023 годзе Лукашэнка і Пуцін заявілі пра разьмяшчэньне ў Беларусі расейскай ядзернай зброі. 13 чэрвеня Лукашэнка сказаў, што частка ядзернай зброі ўжо дастаўлена з РФ у Беларусь. 16 чэрвеня Пуцін таксама заявіў, што першыя ядзерныя зарады ўжо дастаўленыя на тэрыторыю Беларусі, а астатнюю частку перамесьцяць «да канца лета або да канца году».
- 17 лістапада 2024 году тагачасны прэзыдэнт ЗША Джо Байдэн зьняў абмежаваньні на нанясеньне ўдараў амэрыканскай дальнабойнай зброяй па тэрыторыі Расеі.
- З прыходам да ўлады ў ЗША прэзыдэнта Дональда Трампа рэзка актывізавалася тэма магчымых мірных перамоваў. Улетку 2025 году Дональд Трамп правёў шэраг сустрэчаў, у тым ліку з Уладзімірам Зяленскім і Ўладзімірам Пуціным. Аднак дамовіцца пра мірнае пагадненьне ці прынамсі пра асабістую сустрэчу прэзыдэнтаў Украіны і Расеі не атрымалася. Агулам мірныя перамовы дагэтуль не далі істотных вынікаў.
- 1 чэрвеня 2025 году на Дзень расейскай авіяцыі Ўкраіна правяла маштабную апэрацыю «Павуціньне». Служба бясьпекі Ўкраіны зладзіла ўдары па авіябазах па ўсёй тэрыторыі Расеі, зьнішчыўшы дзясяткі расейскіх вайсковых самалётаў. Дакладна невядома, адкуль кіраваліся гэтыя дроны і ці выкарыстоўвалі яны штучны інтэлект для нацэльваньня на расейскія самалёты. Паводле ўкраінскага боку, дахі грузавікоў, дзе хаваліся дроны, адчынялі дыстанцыйна, каб дазволіць квадракоптэрам узьлятаць.
- З пачатку 2024 году па цяперашні час украінскія дроны пашкодзілі мноства расейскіх нафаперапрацоўчых заводаў, што прывяло да істотнага скарачэньня вытворчасьці нафтапрадуктаў у Расеі.
- Лінія фронту ва Украіне на працягу 2025 і на пачатку 2026 году заставалася адносна стабільнай. Пры гэтым расейскія войскі павольна прасоўваліся на асобных участках. З кастрычніка 2025 па сакавік 2026 году Расея захапіла каля 1833 км². На пачатку 2026 году ўкраінскія сілы правялі шэраг удалых контратак. У канцы красавіка 2026 году ўпершыню за доўгі час Ўкраіна адваявала больш тэрыторыі, чым страціла.
Незалежная праверка інфармацыі пра ваенныя дзеяньні, якую даюць афіцыйныя асобы розных бакоў, не заўсёды магчымая.
Форум