Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Ратуе любоў». Гісторык Захар Шыбека пра навуку і догляд дзяцей падчас карантыну ў Ізраілі


Захар Шыбека

Беларускі гісторык Захар Шыбека ўжо восем гадоў жыве ў Ізраілі. Жорсткі карантын у краіне замкнуў яго ў сьценах кватэры, аднак ён не спыняў навуковых заняткаў, адначасна даглядаючы дзяцей, пакуль жонка Дар’я на працы. Каранавірусны крызіс прымусіў гісторыка задумацца пра любоў як аснову захаваньня сусьвету і пра трывожныя пэрспэктывы гуманітарных навук у «сьвеце пасьля каранавірусу».

Каранавірус у Беларусі і ў сьвеце. Як разьвіваюцца падзеі >>

Сьцісла:

  • Калі ва ўмовах ізаляцыі няма магчымасьці фізычна нагрузіць арганізм, найлепшы сродак — абмежаваньне ў ежы, сьціплае харчаваньне. Не аб’ядацца.
  • Ратуе любоў — у самым шырокім сэнсе: любіць сваю жонку, любіць дзяцей, любіць свой горад, краіну, шкадаваць і спачуваць людзям.
  • Трэба паважаць прастору вакол кожнага чалавека. Гэта можна трактаваць і ў больш шырокім сэнсе — як прастору думак, эмоцыяў.
  • Я вельмі непакоюся, што цяперашняя сытуацыя балюча адаб’ецца на гуманітарных навуках. Навуковыя інвэстыцыі будуць у першую чаргу ў мэдыцыну, эпідэміялёгію, эканоміку, а гуманістыка застанецца збоку.

— Як вы сябе адчуваеце? Ці закранула пандэмія вас, вашу сям’ю, блізкіх, знаёмых?

— Мы ўсе здаровыя. У Ізраілі ў мяне мала знаёмых і радня невялікая, таму тут у нас усё ў норме, а ў Беларусі сярод сваякоў ёсьць хворыя на каранавірус.

Старэйшы Мацейка і малодшы Сымонка — браты-канкурэнты за ўвагу таты
Старэйшы Мацейка і малодшы Сымонка — браты-канкурэнты за ўвагу таты

— У Ізраілі, як і ў шмат якіх іншых краінах сьвету, быў уведзены даволі жорсткі карантын. Як гэта паўплывала на ваш лад жыцьця?

— Ведаеце, для мяне «карантын» пачаўся яшчэ ў канцы 2016 году, калі я выйшаў на пэнсію. Мне выхад на пэнсію нагадвае і цяперашнюю сытуацыю — ты таксама апынаесься ў ізаляцыі. Бо калі ты творчы чалавек і ходзіш на працу — там працоўная абстаноўка, мабілізацыя творчых намаганьняў, дысцыпліна. А пасьля ўсё гэта абвальваецца і ты застаесься дома сам са сваімі думкамі. Калі ты творчы чалавек, гэтыя творчыя думкі ўвесь час не пакідаюць цябе, ты ўвесь час нібыта на працы, дом ператвараецца ў месца працы.

Раней: скончыў працу — і ты вольны, можаш дазволіць сабе нейкія рэчы, не зьвязаныя з творчасьцю, а калі творчы чалавек замыкаецца ў сьценах, то гэта вельмі вялікая нагрузка на розум, на галаву. Калі не арганізаваць сваё жыцьцё, то ў такім стане можна падарваць здароўе. Я, праўда, больш-менш навёў у гэтым парадак — адпачываў зь сям’ёй, езьдзіў за мяжу, займаўся актыўна фізкультурай.

— Выходзіць, для вас новая сытуацыя не азначала нейкай радыкальнай зьмены?

Зьмена адчулася. Гэты карантын — ужо не «пэнсіянэрскі», а сапраўдны, зьвязаны з каранавірусам, — разбурыў тую арганізаванасьць, тую сыстэму жыцьцядзейнасьці на пэнсіі, якую я сабе стварыў. І гэтае ўскладненьне ў жыцьці я адчуў. Такі хуткі перапад вельмі ўплывае і на маральны, і на фізычны стан. Каранавірус нас у Ізраілі нібы пасадзіў у турму — нельга было адысьці ад дома больш як на 100 мэтраў, можна было наведваць толькі крамы, аптэкі і паліклінікі, усе паўсюль хадзілі ў масках.

Дык вось, гэтая мая сыстэма разбурылася, і было вельмі складана прыстасавацца да новай сытуацыі. Але я быў у нейкай ступені да яе падрыхтаваны — бо я ўжо некалькі гадоў жыў у «карантыне» па старасьці і ўспрыняў гэты новы каранавірусны карантын з разуменьнем. З аднаго боку, для творцы самаізаляцыя часам бывае каштоўнай, бо без самаізаляцыі няма творчых прарываў.

— Ці вы за гэтыя месяцы не баяліся захварэць? Ці прыслухоўваліся да свайго арганізму, мералі тэмпэратуру?

— Самы надзейны сродак перажыць карантын — пазбавіцца ад страху. Я быў упэўнены, што ў мяне дастаткова сіл і што нават калі я захварэю, то адолею гэтую хваробу. Але я ў прынцыпе выключыў усе рызыкі захварэць — дзякуючы сваёй жонцы Дар’і я атрымаў магчымасьць месяц-паўтара сядзець дома, нават у краму не хадзіў, яна ўсё ўзяла на сябе. Страху не было яшчэ й таму, што Дар’я — мэдыкк, яна заўсёды давала патрэбную інфармацыю.

Мама заступіла на другую зьмену. Наперадзе — творчасьць
Мама заступіла на другую зьмену. Наперадзе — творчасьць

— Ваша Дар’я — мэдычны работнік. Як ёй працавалася ў гэтыя месяцы? Мы ведаем, што мэдыкі ўвесь гэты час нясуць галоўны цяжар у змаганьні з пандэміяй.

— Мэдыкі ў Ізраілі добра абароненыя. Своечасова былі раздадзеныя маскі, іншыя сродкі засьцярогі, дадзены неабходны інструктаж. Сьмерць мэдычных работнікаў тут была выключнай зьявай, такіх ахвяраў, як у іншых краінах, не было. Дар’і пашанцавала, што яна працуе ў паліклініцы ў кабінэце акуліста, рэжым працы быў абмежаваны, людзі самі баяліся хадзіць на прыём. Таму яна перажыла гэты цяжкі для мэдыкаў час даволі лёгка. Яна ставілася да сытуацыі вельмі адказна, хадзіла ў масцы — яна і цяпер ходзіць у масцы.

Так што цяпер можна жыць шчасьліва, але захоўваць асьцярожнасьць. Думаю, гэта добрая камбінацыя для людзей пасьля пандэміі каранавірусу.

— Ці паўплывала пандэмія і карантын на вашы побытавыя звычкі? На ваша мэню?

— Па-першае, я адмовіўся ад алькаголю. Раней я часта ўключаў у сваё мэню чырвонае віно. Але я на сваім досьведзе заўважыў, што ў такой сытуацыі алькаголь аслабляе імунную сыстэму, а галоўнае — парушае сон. Асабліва шкодна піць у другой палове дня, бо ў выніку гэтага чалавек недасыпае. А ва ўмовах каранавірусу гэта небясьпечна для здароўя. Ня ведаю, наколькі мяне хопіць, але спадзяюся, што я наагул магу абысьціся без алькаголю — з 30 да 50 гадоў я наагул ні кроплі ў рот ня браў!

Тата за 100 мэтраў ад дома
Тата за 100 мэтраў ад дома

Яшчэ, калі чалавек абмежаваны ў рухах, лепш есьці больш гародніны і садавіны, кісламалочных прадуктаў, кашы. Увогуле, калі ва ўмовах ізаляцыі няма магчымасьці фізычна нагрузіць арганізм, найлепшы сродак — абмежаваньне ў ежы, сьціплае харчаваньне. Не аб’ядацца. Гэта самы даступны мэтад для ўсіх.

— У вас двое малых дзяцей. Дзіцячыя ўстановы былі закрытыя. Як вы спраўляліся з сытуацыяй?

— Калі было ўведзена надзвычайнае становішча, усё пазачынялі, апрача прадуктовых крамаў і аптэк. Закрылі садкі, дзіцячыя пляцоўкі. Дзеці засталіся дома, і ўвесь клопат лёг на бацькоў. Некаторыя бралі адпачынак за свой кошт, некаторыя — нават скідваліся некалькі сем’яў — наймалі нянек, у іншых дапамагалі бабулі і дзядулі.

Трэба сказаць, што шмат людзей страцілі працу — дык яны і сядзелі самі дома зь дзецьмі. Што тычыцца мяне, то даводзіцца спалучаць навуковую працу ў хатніх умовах з функцыяй нянькі, я быў другой мамай: Дар’я —на працу, а я зь дзецьмі. Гэта таксама была вельмі цяжкая дадатковая нагрузка. Добра, што жонка працуе на палову стаўкі, я атрымліваю нядрэнную дапамогу па старасьці, плюс яшчэ дапамога на дзяцей — і так мы перажылі гэты жорсткі карантын без істотных эканамічных стратаў.

Праўда, у псыхалягічным пляне і мне, і Дар’і было цяжка, я часам адчуваў дэпрэсіўныя настроі, аднастайнасьць жыцьця выклікала пасіўнасьць. Я супрацьстаяў гэтаму не таблеткамі, а фізычнай нагрузкай.

Кінэтычны пясок стварае невялікую паўзу для бацькоў
Кінэтычны пясок стварае невялікую паўзу для бацькоў

Мы з Дар’яй і дзецьмі сьпявалі песьні, разыгрывалі сцэнкі: прачытаем казку, паглядзім мульцік — і потым гуляем у гэтых пэрсанажаў. Такая забава зь дзецьмі, фізычныя нагрузкі і нейкія эмацыйныя моманты — усё гэта таксама было важна.

— Эмацыйныя моманты ў карантыне не заўсёды бываюць пазытыўныя...

— Нагадаю клясычны выраз «Сьвет уратуе любоў». Ва ўмовах карантыну людзей ратуе, калі яны практыкуюць любоў — у самым шырокім сэнсе: любіць сваю жонку, любіць дзяцей, любіць свой горад, краіну, шкадаваць і спачуваць людзям. Каранавірус абудзіў у людзях разуменьне важнасьці ўзаемадапамогі. Людзі нібыта прачнуліся, яны раней былі задужа засяроджаныя на сабе, на сваіх праблемах, а цяпер яны зразумелі, што для жыцьця гэтага недастаткова.

Пройдзе гэты каранавірус, можа будзе наступная пандэмія — галоўнае, каб ня толькі ў тваёй сям’і было добра, а і ў тваёй краіне. Каб улады ў надзвычайнай сытуацыі маглі прыняць адэкватныя меры, каб добрымі былі і міжнародныя адносіны. Вось як я разумею любоў.

Мама за 100 мэтраў ад хаты
Мама за 100 мэтраў ад хаты

— Ці ў выніку пандэміі і карантыну вы нешта для сябе асэнсавалі ці пераасэнсавалі?

— Ізраіль ужо амаль выйшаў з карантыну, і ў мяне ўжо зьявіліся пэўныя думкі, заснаваныя на практыцы, — як творчаму чалавеку арганізаваць сваё жыцьцё пасьля каранавірусу. Заўсёды трэба ўключаць у сваю жыцьцё фізычную падрыхтоўку — гэта абавязкова. Найперш бег. Калі не было магчымасьці выходзіць на вуліцу, я бегаў дома. У мяне даволі прасторная кватэра, і я бегаў па паўгадзіны на сваім дыване па складанай траекторыі — і гэта мне вельмі дапамагала трымаць добрую фізычную форму.

І яшчэ да якой высновы я прыйшоў: навукоўцы павінны пазьбягаць дыстанцыйнай працы. Калі ты працуеш з дому, гэта «прыхаваны карантын» — калі ў цябе няма штодзённай дарогі на працу, няма працоўнага месца. Страчваецца самаарганізаванасьць, бо дома і халадзільнік, і ложак побач — ты ня можаш так арганізаваць працу, як на нармальным працоўным месцы. А цяпер у сувязі з крызісам многія фірмы, многія ўстановы якраз абавязкова ўхопяцца за гэтую дыстанцыйную працу і пасадзяць людзей на гэты «прыхаваны карантын», каб зэканоміць на арэндзе памяшканьняў, і ў пэрспэктыве гэтая форма будзе пашырацца.

Папярэджваю сваіх калегаў — для навукоўцаў гэта вельмі цяжкая і складаная форма працы. І — калі ўжо працаваць дыстанцыйна — то лепш працаваць недзе па-за домам, напрыклад у бібліятэцы, архіве. Бо празьмерная ізаляцыя дома не спрыяе творчасьці. Дарэчы, у нас у Ізраілі людзі часта працуюць у кавярнях: прыходзяць, бяруць каву і сядзяць там амаль цэлы дзень.

Тата — парушальнік карантыну: ад хаты да мора 1,5 км
Тата — парушальнік карантыну: ад хаты да мора 1,5 км

— Кажуць, што сьвет «пасьля каранавірусу» ўжо ня будзе такім, як да яго. Ці адчуваеце вы нейкія зьмены?

— Так. Напрыклад, для мяне стала зразумелым, што цяпер трэба больш паважаць дыстанцыю паміж людзьмі — проста фізычную. Скажам, у Штатах даўно было правіла — не набліжацца бліжэй за паўмэтра, а цяпер увялі два мэтры... Ва ўсялякім разе я зразумеў, што цесната ўжо не пасуе да нашага жыцьця, трэба паважаць прастору вакол кожнага чалавека. Гэта можна трактаваць і ў больш шырокім сэнсе — як прастору думак, эмоцыяў. І яшчэ я зразумеў важнасьць сям’і ў жыцьці чалавека і творцы. Творца безь сям’і — гэта нейкая паталёгія. Сям’я — гэта тое асяродзьдзе, дзе чалавек адчувае сябе найбольш камфортна.

— А ў які бок зьменіцца сьвет? У лепшы ці ў горшы?

— Ня буду рабіць прагнозаў. Але ёсьць рэчы, якія выклікаюць трывогу. Напрыклад, каранавірус у пэўнай ступені падарваў маю веру ў запатрабаванасьць маіх ведаў. Я вельмі непакоюся, што цяперашняя сытуацыя балюча адаб’ецца на гуманітарных навуках. Цяпер навуковыя інвэстыцыі будуць у першую чаргу ў мэдыцыну, эпідэміялёгію, эканоміку, а гуманістыка застанецца збоку. Як той патэнцыйны кандыдат у прэзыдэнты Бабарыка кажа: спачатку эканоміка, а пасьля ўсё астатняе...

Нельга стрымліваць гуманістыку на карысьць нейкіх прагматычных, тэхнічных навук! Гэта вельмі небясьпечна для чалавецтва, бо будзе адбывацца дэгуманізацыя навукі, што нанясе шкоду грамадзтву.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG