Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Зь нямецкага Мінкульту мне пазванілі, з нашага — ніхто». Гутарка з рэжысэрам, які зьняў фільм па рамане Марціновіча


Аляксей Палуян

Рэжысэр «Возера радасьці» Аляксей Палуян расказаў, як шукаў фінансаваньне на фільм, як знайшоў у інтэрнаце галоўную актрысу і чаму Беларусі не патрэбны прыход Netflix. Свабода пагутарыла з аўтарам кіно, якое ўжо заваявала шэраг узнагародаў у Эўропе.

Аляксей Палуян атрымаў рэжысэрскую адукацыю ў Нямеччыне, дзе жыве 7 гадоў. Пры гэтым ён здымае кіно і ў Беларусі. Ягоная кароткамэтражка «Возера радасьці» па рамане Віктара Марціновіча атрымала ў Нямеччыне кінапрэмію Hessen Film Awards у намінацыі «Лепшы кароткамэтражны фільм». Цяпер кіно паказваюць на менскім кінафэстывалі «Лістапад», а пасьля яго пусьцяць у пракат беларускія кінатэатры.

Кадр з фільму «Возера радасьці»
Кадр з фільму «Возера радасьці»

Фільм распавядае пра жыцьцё 9-гадовай дзяўчынкі Ясі, якую пасьля сьмерці маці бацька адвозіць у інтэрнат. Галоўную ролю выканала 9-гадовая Анастасія Пляц. Яна атрымала прыз «Лепшая актрыса» на прэстыжным гішпанскім кінафэстывалі FICBUEU. Там жа карціна «Возера радасьці» заваявала яшчэ дзьве ўзнагароды — прыз журы і прыз «За лепшае мастацкае рашэньне». Пра працу над фільмам, далейшыя пляны і кіно ў Беларусі гутарым з Аляксеем Палуянам.

— Чаму вы вырашылі экранізаваць менавіта «Возера радасьці» Віктара Марціновіча?

— Імпульсам была нават ня кніга. У мяне няма адказу на пытаньне: «Як бацькі могуць аддаваць дзіця ў інтэрнат?» Мой бацька сірата, але гэтая тэма была ў сям’і табу. Бацька ніколі не расказваў, што ў яго ў жыцьці было да 20 гадоў. І мне як рэжысэру стала цікавая гэтая тэма.

Я даведваўся нешта з дапамогай маці. Акурат у гэты час сябар мне падарыў кнігу «Возера радасьці». І там у самым пачатку кнігі ёсьць эпізод, дзе бацька здае ў санаторый «Лясны» сваю дачку. Я паглядзеў, што тут шмат падабенства, я пазваніў Віктару Марціновічу і прапанаваў нешта зрабіць разам. Хацеў узяць за аснову гэты эпізод і зрабіць вольную адаптацыю. Думаў, пакіну каркас з раману і перанясу дзеяньне з гораду ў вёску, зраблю крыху іншай праблему. І так пачалася праца над сцэнарам, год мы над ім працавалі.

«У 9-гадовай дзяўчынкі былі вочы як у дарослай дзяўчыны»

— У фільме дзяўчынку Ясю, якую здаюць у інтэрнат, грае дзяўчынка з інтэрнату, не прафэсійная акторка. Вы яе адразу знайшлі?

— Для мяне было прынцыпова, каб галоўную ролю выконвала дзяўчынка з інтэрнату. Фільм будзе жыць толькі дзякуючы гэтаму. Сьпярша я зьбіраўся здымаць у адным інтэрнаце, быў дазвол ад дырэктара, але за тры тыдні да пачатку здымак мне нечакана адмовілі.

Кадр з фільму «Возера радасьці»
Кадр з фільму «Возера радасьці»

Мы езьдзілі далей па інтэрнатах. Усё было звычайнае. Наш апошні пункт кастынгу быў Магілёў. Ужо не было спадзяваньня, што мы знойдзем. Прыяжджаем у «SOS-вёску» — гэта такая аўстрыйская праграма — хаткі, у якіх жывуць па 6-7 дзетак. Калі да нас запусьцілі дзетак, то я адразу заўважыў, як дзяўчынка адна стаіць у куце. І ў яе вочы, як у дзяўчыны дарослай, гадоў дваццаці. Я адразу зразумеў — гэта тое, што трэба.

— Цяжка было зь ёй працаваць?

— Зь дзецьмі можна працаваць ня больш за 6 гадзін на дзень. З Настай было вельмі проста, фільм атрымаўся такі, як ёсьць, толькі дзякуючы ёй: уся аўтэнтыка, шчырасьць. Наста проста пражывала гэта, а ня грала. Яе пакінулі ў інтэрнаце, калі ёй было 5 гадоў, разам з братам.

— Кіно ўсё ж каштуе грошай. Удалося знайсьці фінансаваньне?

— Так, мне пашэнціла. Палову грошаў я знайшоў у нямецкім кінафондзе. Там цяжка атрымаць грошы, бо канкурэнцыя. Я ўсё ж падаўся, хоць мяне адгаворвалі, казалі, што гэта складана.

Мая сям’я тады мела праблемы, фінансавыя цяжкасьці. Было не да фільму, я быў ня ўпэўнены, што наогул буду здымаць. А пасьля мне паведамілі, што мой праект ухвалілі. Я вырашыў, што гэта знак. Астатнюю палову грошай удалося сабраць самому. Кіно зьняў танна.

«Мы здымалі ў вёсцы, дзе не было нават гарачай вады»

— Кіно здымалі ў вёсцы. Як гэта праходзіла?

— Мы жылі ў хатках. Частка каманды, якая працавала над фільмам былі зь Нямеччыны. Каб здымаць аўтэнтычныя, моцныя кадры, трэба нечым ахвяраваць. Немцы былі шчасьлівыя, што мы жылі ў вёсцы, там нават гарачай вады няма. Мы хадзілі ў лазьню. Для немцаў такія ўмовы — гэта было шчасьце. А для беларусаў чамусьці праблема.

— Ці думаеце зьняць у будучыні поўны мэтар па «Возеры радасьці»?

— Я ўжо працую над поўным мэтрам, але не па гэтым рамане. Цяпер пішу сцэнар сам. Будзем здымаць і ў Беларусі, і ў Нямеччыне. Гэта гістарычны фільм, бо мне цікавыя гэтыя пераходныя моманты ў гісторыі. Пакуль гэта ідэя.

— Не было думкі зьвярнуцца да «Беларусьфільма» па дапамогу, у тым ліку фінансавую, для «Возера радасьці»?

— Калі шчыра, я ўжо ня свой для беларускіх рэжысэраў, у іх свае праблемы, а я тут нібыта прыежджы. Я гэта адчуваю, калі прыяжджаю на «Лістапад». Калі я прыйду на «Беларусьфільм», яны мяне не зразумеюць проста.

Кадр з фільму «Возера радасьці»
Кадр з фільму «Возера радасьці»

«Беларускае кіно ўжо ратуюць маладыя рэжысэры»

— Як уратаваць беларускае кіно, ваш рэцэпт?

— Уратаваньне ўжо ідзе, працэс запушчаны. Я бачу, што мая генэрацыя нешта робіць. Кіно беларускае існуе ў дзьвюх рэчаіснасьцях — беларускае незалежнае кіно і «Беларусьфільм». Пра другое, я нічога не ведаю, бо я там не працую. А вось у сфэры аўтарскага кіно — кіно ўжо ўратаванае. Я прыяжджаю ў Эўропу, і там ужо называюць імёны Андрэя Куцілы, напрыклад.

— Якія фільмы зь беларускіх вы б назвалі добрымі?

— «Ідзі і глядзі» — гэта самы моцны беларускі фільм, які я бачыў. Дакумэнталісты добрыя, але гэта старая гвардыя. Сяргей Лазьніца сябе не адчувае беларусам, хоць і нарадзіўся ў Баранавічах. Андрэй Куціла — з сучасных беларускіх рэжысэраў.

— Вы вучыліся ў БДУІРы, чаму вырашылі заняцца кіно?

— Гэта адбылося падчас вучобы. Я граў у тэатры ва ўнівэрсытэце, і для мяне кіно — гэта была глыба, пра якую я нічога ня ведаў. Калі паехаў на вучобу ў Нямеччыну, я там мала спаў першы год, чытаў пра кіно і глядзеў кіно.

Кадр з фільму «Возера радасьці»
Кадр з фільму «Возера радасьці»

«Netflix зламае ўсю магію кіно»

— Калі ў Беларусь прыйдзе Netflix? Ці ёсьць у нас такі сюжэт?

— Лепш бы ён не прыходзіў, бо тады хана кінатэатрам. Гэта галоўная праблема ў сьвеце цяпер. Для рэжысэра праблема, калі людзі глядзяць кіно дома. Магія кіно ў тым, што ты прыходзіш у цемру кінатэатру, сядаеш і праз маленечкае сьвятло глядзіш кіно. У савецкі час была культура хадзіць у кіно, а цяпер — не.

Лепш добры рэжысэр, чым Netflix. Цяпер жа любы рэжысэр яшчэ і сам сабе прадусар. У мяне так было з усімі фільмамі, з «Возерам радасьці» тое самае. Беларускаму Мінкульту трэба зрабіць незалежны цэнтар, хай зь невялікім фінансаваньнем, але каб выпускаць 5–6 фэстывальных фільмаў за год. Гэта б было супэр. Але ім нічога ня трэба. Наконт «Возера радасьці» мне пазванілі зь нямецкага Міністэрства культуры і паведамілі, што «Возера радасьці» намінавалі на галоўную прэмію. З нашага Мінкульту не званіў ніхто.

— Якія 10 фільмаў абавязкова трэба паглядзець беларусу?

— З французаў трэба паглядзець «На ўдачу, Бальтазар» Рабэра Брэсона. «Неба над Бэрлінам» Віма Вэндэрса, «Апакаліпсіс сёньня» Фрэнсіса Форда Копалы, «Нямеччына, год нулявы» Рабэрта Расэліні. З польскіх варта паглядзець «Канстанту» Кшыштафа Занусі. Трэба паглядзець найлепшы фільм Таркоўскага «Андрэй Рублёў», таксама «Таксіст» Скарсэзэ, «Мары Курасавы» — апошні фільм Курасавы. «Чалавек безь мінулага» трэба паглядзець фінскага рэжысэра Акі Каўрысьмякі, а таксама «Твары» Джона Касавэтыса.

Фільм Аляксея Палуяна «Возера радасьці» можна паглядзець у Менску 13 лістапада.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG