Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Справа БелТА». Ці сапраўды ва ўсім вінаваты опэр?


У беларускай афіцыйнай палітыцы часта інстынкты выціскаюць палітычную мэтазгоднасьць.

Першыя жарсьці з нагоды пагрому незалежных мэдыя ўлегліся, журналістаў выпускаюць з-за кратаў. На месца эмацыйнай рэакцыі пачалі прыходзіць спробы асэнсаваць сытуацыю, адказаць на пытаньне: што гэта ўсё значыць, якія прычыны і далёкасяжныя мэты стаяць за «справай БелТА»?

Тлумачэньне некаторых аўтарытэтных людзей зводзіцца да банальнай высновы, якую можна сфармуляваць так: эксцэс выканаўцы. Вось вядомы ІТ-бізнэсовец Віктар Пракапеня даводзіць, што ва ўсім вінаваты опэр адной з «трохлітарных структур». Падобную думку выказвае палітычны аглядальнік парталу Tut.by Арцём Шрайбман.

«Я думаю, што ў ціску на журналістаў гэтым разам цалкам унутраная, апаратная лёгіка, без асаблівых зьнешніх прымешак», — піша ён. То бок, опэры нахамуталі.

Я дазволю сабе не пагадзіцца з такімі высновамі.

Ужо на другі дзень пасьля пачатку ператрусаў і затрыманьняў заснавальнік Tut.by Юрый Зісер заявіў пра «палітычны падтэкст справы».

Сапраўды, калі дапусьціць, што сілавікі самастойна пачалі гэтую аблаву, перабралі — і здарыўся вялікі грамадзкі рэзананс, справа набыла палітычны характар, то ўсё гэта выявілася вельмі хутка.

Ірына Леўшына, галоўны рэдактар БелаПАН, выходзіць зь Сьледчага камітэту
Ірына Леўшына, галоўны рэдактар БелаПАН, выходзіць зь Сьледчага камітэту

Пра падзеі ў Беларусі пачалі гаварыць сусьветныя мэдыі, занепакоенасьць выказалі Рада Эўропы, Вярхоўны прадстаўнік ЭЗ па пытаньнях зьнешняй палітыкі і палітыцы бясьпекі Феэдэрыка Магерыні і інш. То бок скандал выйшаў на міжнародны ўзровень. Сілавікі ў Беларусі палітыкай не займаюцца, тут, як вядома, толькі адзін палітык. І ён мог хутка «спусьціць на тармазах» гэтую справу, без асаблівых тлумачэньняў. Як гэта зрабілі са «справай „Белага легіёну“». Аднак гэтага не адбылося.

Да таго ж у Беларусі і ў эканоміцы, і ў справе крымінальнага перасьледу ўсё адбываецца ў рэжыме ручнога кіраваньня. Прычым якраз у гэтай апошняй сфэры — найбольш. Бо пытаньне пакараньня ці памілаваньня і ёсьць тая сфэра, дзе найбольш выяўляецца такая псыхалягічная зьява, як асалода аднаасобнай улады. Тут бяз санкцыі кіраўніка дзяржавы ніхто не зачэпіць нават намесьніка старшыні райвыканкаму. А цяпер на парадку дня пагром найбуйнейшых інфармацыйных рэсурсаў краіны.

Я згодны з Анджэем Пачобутам у тым сэнсе, што ён параўноўвае цяперашнюю сытуацыю з падзеямі 19 сьнежня 2010 году. Тады таксама пасьля пагрому вечарам таго дня, калі выявіліся ўсе нэгатыўныя міжнародныя наступствы, назаўтра раніцай можна было адкруціць назад, арыштаваных вызваліць і абмежавацца адміністрацыйнай справай за разьбітыя дзьверы Дома ўраду. Але брутальны пагром апазыцыі быў даведзены да лягічнага канца, у ахвяру быў прынесены дыялёг з Захадам.

Бо і тады, і цяпер Аляксандар Лукашэнка вырашыў, што зьявілася зручная падстава адпомсьціць сваім палітычным праціўнікам за ўсе папярэднія крыўды. Зручная ў тым сэнсе, што, як ён палічыў, гэтыя самыя праціўнікі самі падставіліся. Тады разьбілі тыя злапомныя дзьверы, цяпер, як даводзіць Сьледчы камітэт, кралі кантэнт у БелТА.

Менск, 19 сьнежня 2010
Менск, 19 сьнежня 2010

У 2010 годзе разьлік часткова спраўдзіўся. Хоць адносіны з Захадам моцна сапсаваліся, але грамадзтва запужалі, апазыцыю разграмілі.

Журналісты, якія зьвярталіся да мяне гэтымі днямі па камэнтары адносна «справы БелТА», пыталіся: няўжо ён не разумее, што змагацца з мэдыя, з журналістамі ў эпоху інтэрнэту — неразумна, нерацыянальна?

Але праблема ў тым, што ў Беларусі палітычную мэтазгоднасьць часта падмяняе інстынкт. Тут многія рэчы адбываюцца інстынктыўна, на ўзроўні рэфлексу. І гэта часта ўводзіць у зман вонкавых назіральнікаў.

Так, змагацца з СМІ ў інфармацыйную эпоху нерацыянальна. Але ж гэтыя журналюгі ўжо «дасталі», пішуць розную муру пра здароўе прэзыдэнта, пра ягонага сына. А тут зьявілася зручная падстава: кралі інфармацыю БелТА. Ага, папаўся, каторы кусаўся. І ўлады робяць крок у адказ адзіным спосабам, якім валодаюць. Тым больш што ранейшая практыка сьведчыць: беларусаў можна запалохаць.

Гэта калі палітыка грунтуецца на рацыянальнай глебе, то ўсе элемэнты ўлады дзейнічаюць сынхронна. А калі дамінуюць палітычныя інстынкты, то ўвесь час ствараецца ўражаньне, што ў дзяржаве правая рука (сілавікі) ня ведае, што робіць левая (МЗС). Ці, як піша Арцём Шрайбман, «наша дзяржава ня можа паставіць сваім левай і правай руцэ адну і тую ж задачу».

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Фядута: Беларуская ўлада вельмі гістэрычная

Прадстаўляліся суседзямі, адключалі тэлефоны. Як сьледчыя затрымлівалі журналістаў Tut.by

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG