Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Рэцэпты Шкіндзера: як зарабіць на беларускіх традыцыях і паганскіх абрадах


Васіль Шкіндзер

Гісторыя жыцьця і бізнэсу Васіля Шкіндзера, захавальніка традыцый і этнаграфічных рарытэтаў на Лепельшчыне.

Васіль Шкіндзер, гаспадaр аграсядзібы «Поўсьвіж» на Лепельшчыне, летась у рэспубліканскім галіновым конкурсе стаў пераможцам у намінацыі «Захавальнік традыцый». Васіль сказаў у інтэрвію Свабодзе, што беларускія традыцыі ня «фішка» для конкурсу, а справа ягонага жыцьця.

Пачынаў з гандлю семкамі

На аграсядзібе «Поўсьвіж» ёсьць свой этнаграфічны музэй
На аграсядзібе «Поўсьвіж» ёсьць свой этнаграфічны музэй

У «Поўсьвіжы» гаспадар аграсядзібы прапануе ня толькі адпачыць па-вясковаму, але й стаць удзельнікам традыцыйнага абраду або трапіць на самадзейны канцэрт ці мастацкую выставу.

Васіль Шкіндзер — былы настаўнік матэматыкі і фізыкі. Скончыўшы Віцебскі ўнівэрсытэт, ён вярнуўся на родную Лепельшчыну і адпрацаваў па разьмеркаваньні два гады ў сваёй вёсцы.

Ірына і Васіль Шкіндзеры, гаспадары аграсядзібы
Ірына і Васіль Шкіндзеры, гаспадары аграсядзібы

Потым, як ён кажа, яго «адпусьцілі, доўга не трымаючы». Настаўнікаў на Віцебшчыне быў лішак — сюды пераехала шмат сем’яў перасяленцаў з Чарнобыльскай зоны, якія шукалі працу. І якраз у 1990-я пачалася актыўная плынь прадпрымальніцтва. Васіль Шкіндзер з братамі заснавалі свой бізнэс — куплялі семкі ў Варонежы ды Растове, а прадавалі ў Беларусі.

Справа была прыбытковай, Васілю ўдалося назьбіраць грошай на хату ў Вялікім Поўсьвіжы. Збудавалі яе ў 1993-м, у сям’і нарадзіліся два сыны. І Шкіндзеры вырашылі заняцца новай справай — агратурызмам, які толькі ўвайшоў у моду. На рэшту грошай збудавалі другую хату — для гасьцей. Пачалі думаць, чым іх прывабіць.

Кожны экспанат зьвязаны з гісторыяй Лепельшчыны
Кожны экспанат зьвязаны з гісторыяй Лепельшчыны

Тады падумаў: «Так можна ўсю Беларусь прапіць!»

Ідэі наконт гэтага ўжо былі, кажа Шкіндзер:

«Яшчэ калі быў прадпрымальнікам, на кірмашы ў Полацку пазнаёміўся з чалавекам, які скупляў старадаўнія рэчы — ручнікі, кросны, самавары… Была нішчымніца, і людзі аддавалі амаль задарма сапраўдныя рарытэты. А той чалавек збываў гэта ўсё ў Маскве за вялікія грошы, якія прапіваў, не шкадуючы… Тады я падумаў: так можна ўсю Беларусь прапіць!»

Спадар Васіль вырашыў, што ў яго на сядзібе будзе ўласны музэй, каб было што паглядзець, апрача навакольнай прыгажосьці».

У музэі
У музэі

Экспанаты для музэю спадар Васіль зьбірае ўжо 20 гадоў. Тут і драўляныя колы, кавальскія вырабы, керамічны посуд, пад два дзясяткі жорнаў і безьліч іншых сялянскіх прыладаў працы — ад сярпа да «тэхнічных навінак» пачатку мінулага стагодзьдзя.

Нешта з экспанатаў ён набыў падчас вандровак па суседніх вёсках, а іншым разам яму й дораць старадаўнія рэчы. Нядаўна старэнькая жанчына аддала яму некалькі вышываных ручнікоў. Сказала, што давялося перасяляцца ў кватэру да нявесткі, а тая катэгарычна адмовілася «трымаць у доме старое рызьзё».

Для такіх экспанатаў Шкіндзер хоча зрабіць асобнае цёплае памяшканьне. Бо значная частка ягоных этнаграфічных скарбаў захоўваецца ці пад паветкай, ці проста ў двары.

Проста ў двары экспануюцца сотні артэфактаў
Проста ў двары экспануюцца сотні артэфактаў

Наведаньне музэю на сядзібе «Поўсьвіж» уключана ў многія мясцовыя турыстычныя маршруты. Але ня толькі гэта вабіць сюды гасьцей.

Пад аховаю Перуна, Вялеса і Цмока

Падчас фэсту «Жнівень»
Падчас фэсту «Жнівень»

На аграсядзібе штогод сьвяткуюць Купальле і Багач, гукаюць вясну, ладзяць «Жаніцьбу Цярэшкі», калядуюць з цэлым гуртам. Прычым робяць гэта не па мэтадычных дапаможніках, а паводле арыгінальных фальклёрных зьвестак, сабраных на Лепельшчыне.

Ладзяць усё гэта ўласнымі сіламі ня толькі сям'я Шкіндзераў, але й мясцовыя мастакі, майстры, музыкі ды лепельскі турыстычны клюб. Усе разам арганізавалі не адну фальклёрную экспэдыцыю.

Лепельскі цмок на падворку
Лепельскі цмок на падворку

Супрацоўніцтва творчых людзей падштурхнула Васіля Шкіндзера да яшчэ адной прыдумкі: ладзіць на аграсядзібе творчыя фэсты. Пачалося ўсё з мастацка-рамесьніцкага фэстывалю «Вялікае поле», запачаткаванага ў 2011 годзе.

І неўзабаве непадалёк ад вёскі, побач з каменем-сьледавіком каля Перуновай гары, паўстала амаль трохмэтровая драўляная скульптура Перуна — вынік працы разьбяроў, якія ўдзельнічалі ў фэсьце. Яшчэ праз год паблізу зьявіўся стод Вялеса. Два драўляныя цмокі — маленькі і вялікі — амаль круглы год знаходзяцца ў музэйнай частцы сядзібы. Але падчас імпрэзаў іх выносяць на падворак — каб госьці маглі зь імі сфатаграфавацца.

Мастацкі пленэр на сядзібе Васіля Шкіндзера
Мастацкі пленэр на сядзібе Васіля Шкіндзера

Мастакам тут спадабалася

У канцы ліпеня сядзібу Шкіндзера апанавалі мастакі. Тут яны зьбіраюцца ўжо другі раз— ладзяць плэнэры, а потым робяць для вяскоўцаў імправізаваную выставу. Гэтым разам яна супала са штогадовым фэстам «Жнівень» — яшчэ адной ініцыятывай Васіля.

Выстава па выніках пленэру
Выстава па выніках пленэру

Паводле традыцыі, на фэст зьехаліся і лепельскія майстры са сваімі вырабамі, і самадзейныя выканаўцы. Завіталі даўнія сябры Шкіндзера — полацкі этнаграфічны гурт «Варган». А сам ён упершыню прэзэнтаваў слухачам зусім малады гурт «Рэхта», створаны ім асабіста.

«Чаму „Рэхта“? Таму што недалёка ад нашай вёскі ёсьць гара з такой назвай. Можа, мы высока ўгару падымемся, як будзем добра граць?», — жартуе спадар Васіль.

Грае «Рэхта»
Грае «Рэхта»

Пайшоў у музычную школу ў 48 гадоў

Пакуль што ў гурце ўсяго трое музыкаў. Але пляны ў іх сур'ёзныя: стварыць паўнавартасную канцэртную праграму ды ладзіць майстар-клясынародных танцаў і сьпеваў. Увогуле Шкіндзер перакананы, што без музычнага гурту ў справе адраджэньня традыцый не абыдзесься. Бо музыка і сьпевы — важны складнік любога народнага сьвята.

Васіль Шкіндзер — дудар
Васіль Шкіндзер — дудар

Восем гадоў таму гаспадар аграсядзібы пачаў граць на дудзе — тады якраз быў пік цікавасьці да гэтага інструмэнта. Вучыўся граць у Тодара Кашкурэвіча. А дуду яму зрабілі на ўзор старажытнай дуды, якая захоўваецца ў Лепельскім краязнаўчым музэі. Потым вырашыў навучыцца на скрыпцы, кажа музыка:

Гаспадар аграсядзібы і ягоная скрыпка
Гаспадар аграсядзібы і ягоная скрыпка

«Паколькі на гітары ўжо ўмеў, то разважаў так: раз магу граць на шасьці струнах, то на чатырох будзе зусім лёгка. Аказалася, што не. У 48 гадоў я пайшоў у музычную школу. Давялося вучыцца побач з малымі дзецьмі. Але за тры гады асвоіў скрыпку ды навучыўся нотнай грамаце».

Васіль Шкіндзер і гурт «Варган»
Васіль Шкіндзер і гурт «Варган»

Спадар Васіль перакананы: традыцыі, якія захаваліся ў родных мясьцінах, неабходна захаваць для нашчадкаў.

Майстар-кляса па народных танцах
Майстар-кляса па народных танцах

Ён ня любіць скардзіцца на цяжкасьці прадпрымальніцтва ў Беларусі, хоць і ня ўтойвае праблемаў. Дый відавочна: утрымліваць аб’ект, які ўвесь час патрабуе ўкладаньня сродкаў ды гаспадарскага клопату, а паралельна займацца творчасьцю нялёгка. Але й зарабляць грошы, не пакідаючы нічога для душы, надта ж сумна.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG