Лінкі ўнівэрсальнага доступу

10 дзён у краіне бяз рускай мовы


Алена Германовіч

Доўгім зімовым вечарам думкі таўкуцца ў галаве, тузаюцца ў чарзе, каб на іх зьвярнулі ўвагу, суцэльны гвалт і лямант — хто гучней крычыць, той нібыта мае рацыю — бясконцы мыльны сэрыял, другасная гераіня якога круціцца вакол сябе і ўнутры ў пошуках «Таго самага, адзінага» — сэнсу. «У Карпаты», — падказала адна сціплая думка, ледзь прасунуўшы сваю галаву паміж волатаў, якія люта трэсьлі кулакамі і крычалі, што дзейнічаць трэба радыкальна, згодна з Эвангельлем: адсекчы ўсё, што спакушае, усе канечнасці, хвасты, а хоць і галаву. «У Карпаты!», — рэхам паўтарыла я і адразу кінулася шукаць квіткі і мапы. Не пасьпела азірнуцца (а дзейнічаць у такіх выпадках трэба імгненна, бліц-крыг! — бо інакш сьвядомасьць прачнецца і пачне пракурорскім голасам зачытваць прысуд, прыводзіць цьвярозыя довады, што ехаць нікуды і ніколі не варта, бо 1. праца 2. дзеці. 3. бацькі 4. грошы. 5. адумайся. 6. тое. 7. другое. 8. іншае. 9. рознае).

Гэтыя дні адчувала сябе чалавекам-невідзімкай

За «рознае» я і ўхапілася, калі «пракурор» дагнаў мяне ў цягніку, які паспеў за ноч праскочыць празь дзяржаўную мяжу з Украінай. Родны край, я табе вораг, мяне не чакай! Прынамсі, дзён дзесяць. Далей, далей. Хай сабе беларускія рэгіянальныя цягнікі больш прыстойныя зьнешне, але ўкраінскія, як па мне — больш чалавечныя. Тут існуюць свае некаторыя хітрыя правілы, вывучаныя дыялёгі, якія я памятаю зь мінулых паездак. Спачатку набываю гарбату, печыва, ваду. Ужо потым пытаюся ў правадніцы: «Паліць жа у цягніках вашых нельга?» — «Нельга, канечне… Але ж вы такі ў нас добры пасажыр, набываеце гарбату і ваду, ну то вам можна!». Тут звычайна ёсьць выбар: калі набываць квіток на аўтобус у касе вакзалу, то заплаціш, скажам, 30 грыўняў, а калі за рагом вакзалу — паедзеш без квітка, але за 20 грыўняў. І вось пункт прызначэньня — мястэчка ў атачэньні гор. Гэтыя дні адчувала сябе чалавекам-невідзімкай, ці шпіёнам, ці аўтамабілем Google Maps: была адна, мяне ніхто ня ведаў, як і я іх, ні з кім не размаўляла, апроч побытавых пытаньняў кшталту «Скажіть, будь ласка.», таму моўчкі шпацыравала па чатыры-пяць гадзін у дзень па розных мястэчках, сканавала краявіды, пахі, словы, дыялёгі, выразы твараў.

…«Христос народився! — Славімо Його!» — вітаецца местачковы люд у калядны час у крамах, кавярнях, сталоўках, на вакзале і кірмашы. На кожнай вуліцы — дагледжаная каплічка з Маці Божай, у цэнтры — тры царквы, грэка- і рыма-каталіцкая, праваслаўная.

А ты скажы мне дзесяць запаведзяў!

Каля кірмашу давялося стаць сведкам «міжканфесійнага канфлікту» — пэнсіянэр зь вялікай торбай і немалым багажом гадоў, які відавочна перажыў дзьве імпэрыі, спрачаўся з гандляркай адзеньнем. «А ты скажы мне дзесяць запаведзяў! Ня можаш? Ну скажы! Я табе дам сто грыўняў! — Мужчына, адчапіцеся вы ад мяне, чаго вы прычапіліся? — Не, ты скажы, калі ты кажаш, што ты — праваслаўная, то павінна ведаць запаведзі! — Мужчына, я вас не чапаю, і вы мяне не чапайце, я што — украла ў вас нешта, што вы прычапіліся? — Ты сказала, што праваслаўная хрысьціянка, а запаведзяў ня ведаеш, а як ты можаш тады любіць Хрыста? Ён казаў, што хто захавае мае запаведзі — той любіць мяне! — Мужчына, ідзіце сваё дарогай, ідзіце! — Я іду Божай дарогай, а вось куды і як ідзеш ты — гэты пытаньне! — Я таксама іду туды, куды мяне Бог паслаў! — Ты ня ведаеш, куды Ён цябе паслаў, бо ня ведаеш запаведзі!» Дзядуля скончыў спрэчку, бо спазьняўся на цягнік — першае, і другое — перамог. Ён пераймаўся, што не пасьпее гарбаты выпіць, бо ўжо цягнік, і што не купіў коржыкаў, за якімі і прыяжджаў сюды зь вялікай торбай.

…У горным зімовы лесе сустрэла мужчыну. «Што, грыбы шукаеце, кіёчкам у сьнезе корпаецеся?», — пасьмяяўся зь мяне, і задаволена дадаў: «А я вось купацца хадзіў!». Ружовыя шчокі пацьвердзілі: праўду кажа! Брр… Такім марозам! Пра купаньне зімой у горнай рацэ як звычайную рэч казаў і Андрэй, які ласкава мне даў прытулак на гэтыя дні.

За тыдзень адзін раз пачула рускую мову

…За тыдзень у мястэчку і ваколіцах, іншых гарадах адзін раз пачула рускую мову. У дызэлі на Львоў з прыбіральні выйшла кабета, і звярнулася да сваёй сяброўкі: «Там так грязно, ужас!». Мясцовыя, якія ў тамбуры падрыхтаваліся да выхаду, адначасова, і неяк надта павольна павярнулі галаву ў яе бок. Проста моўчкі паглядзелі, нічога не сказалі. Але што было ў тых позірках? Бадай, нічога. Добрага ці дрэннага. А што — паглядзець ужо нельга?

…Людзі здаюцца суровымі, але ў той жа час яны добразычлівыя, прыязныя, не бяз хітрыкаў, якія здаюцца наіўнымі. На кірмашы кабета прапаноўвае марынаваныя баравікі — парэзаныя, цэлыя, вялікія, дробненькія, ці адны капялюшыкі. Вагаюся. «Вазьміце, гэта ж нашыя грыбы, мясцовыя, яны надта смачныя! Бо далей вунь стаяць гандляры з Закарпацця, дык людзі ў іх неяк бралі, і казалі, што горкія былі грыбы!», — па-змоўніцку шэпча мне прадавачка. Трэба браць мясцовыя!

Вы былі на вайне проста дзецьмі!

…Каля сталоўкі ля вакзалу чакаюць аўтобус маладыя прыгожыя хлопцы ў вайсковай форме зь вялікімі заплечнікамі. Адзін зь іх сеў проста на сваю спартовую форму, і ўтрапёна «рубіўся» ў гульні на смартфоне. Прайшоў час, я абышла вакзал і вулачкі каля яго, вярнулася — прыгожы хлопчык працягваў у чаканьні аўтобуса захоплена назіраць на фігуркамі на экране і падганяць іх моцнымі рэзкімі рухамі двух рук. «Ды вы ж былі тады зусім дзецьмі! — сказала яна. — Што? — Вы былі на вайне проста дзецьмі!», — падказала жонка сябра Курта Ванэгута назву для вядомага раману.

…На сьцяне ў пакоі — партрэт шляхетнай, вытанчанай кабеты. «Гэта мая цёця, вельмі адукаваная была… Але яна рана памерла. Сям’я мела тут шмат зямлі, маёмасьці… Але потым прыйшлі маскалі і ўсё забралі… А за што зараз гінуць нашыя дзеці, лепшыя прадстаўнікі нашай нацыі? За што гінуць нашыя дзеці?», — гаспадыня дому, дзе я часова жыву, паліць у печцы, я ня бачу яе твар з бліскаўкамі полымя на ім, толькі шырокую спіну, і гэта практычна адзіны маналёг, якія я ад яе пачула, акрамя побытавых кароткіх дыялёгаў у некалькі словаў. Я бачу, як яны жывуць — вялікая гаспадарка, дом, штодзённая цяжкая праца. Нешматслоўныя, загартаваныя людзі, якія даўно не чакаюць «дабра» ад урадаў, прэзыдэнтаў, а працуюць, спакойна і мужна узвальваюць ўсё на свае плечы, не чакаючы, што раптам нехта нешта паднясе ці дапаможа. Яны не маюць сантымэнтаў ні да мінулай улады, ні да сёньняшняй. «Добра, што я маю здароўе яшчэ, што трымаю вялікую гаспадарку, што здаю пакоі, але хто ня мае моцы, старыя, інваліды — ім як пражыць за дзьве тысячы грыўняў пэнсіі? Ат, што гаварыць», — гаспадыня закрывае засланку ў печцы, ідзе гатаваць вячэру, карміць скаціну, ранкам пойдзе ў царкву на Вадохрышча.

Мясцовы жыхар загінуў у Кіеве на Майдане

…Увечары чытаю гісторыю мястэчка. У інтэрнэце — процьма інфармацыі, дакумэнтаў, пісьмовых сьведчаньняў — што тут было, пачынаючы ледзь не ад стварэньня сьвету, пры Аўстра-Вугоршчыне, пры паляках, Саветах, якія былі героі, хто змагаўся за незалежнасьць. Лякальная гісторыя апісана да драбніц, цяжка нават прагартаць да канца інтэрнэт-старонкі, але настолькі займальна! Мясцовы жыхар загінуў у Кіеве на Майдане. Яго імем назвалі адну з цэнтральных вуліц, школу, разьмясцілі памятную дошку, плякаты ў цэнтры. Хоць не абышлося без канфлікту, калі частка жыхароў вуліцы выступіла супраць перайменаваньня, матывуючы, што ён жыў на іншай, далёкай вуліцы, а зараз давядзецца перарабляць процьму дакумэнтаў. У сюжэце выступала дырэктар школы. «Так, мне давядзецца перарабляць дакумэнты, будзе шмат тэхнічнай працы… Але як можна параўнаць тую маю працу з тым, што чалавек аддаў сваё жыцьцё за нашу свабоду? Гэта нельга параўноўваць, гэта ж чалавечае жыцьцё!», — дзеліцца дырэктар школы.

…У цягніку «Інтэрсіті+" ехаць камфортна і зручна, Wi-Fi, разэткі, буфэт, тым больш — першай клясай! У вагоне другой клясы на імгненьне сутыкаюся з вачамі прыгожага хлопца ў вайсковай форме. Спакойны упэўнены позірк, які не дае потым супакою. «Чаму гінуць нашыя дзеці?». Я еду на свой «стабільны» усход, ён, мусіць, на «іх» паўднёва-ўсход. «За што гінуць нашыя дзеці?».

Падняліся і выйшлі, ці будзем па-іншаму дзейнічаць!

На кіеўскім вакзале трапіла пад «аблаву». У залі на другім паверсе, вызначаным для чаканьня цягнікоў, чакалі нечага бяздомныя ці ўцекачы. Дзе-нідзе сядзелі і «сапраўдныя» пасажыры. Уварвалася ахова, у фірмовых куртках, з рацыямі, пачалі хадзіць па шэрагах, выхопліваць тых небаракаў па аднаму, выводзіць з залі. Адзін з аховы стаў пасярод залі і гучна закрычаў: «Так! Апошні раз кажу! Усе! Падняліся і выйшлі, ці будзем па-іншаму дзейнічаць!». «Што ён кажа, я не дачула? Усім трэба некуды ісьці?», — перапытала я ў пасажыркі зьлева, кабеты перадпэнсійнага ўзросту ў штучным футры, зь вялікім чамаданам. «Не, не перажывайце, гэта нас ня тычыцца, я так разумею», — супакоіла яна мяне. «Гэта нас ня тычыцца. Нас нічога ўвогуле ня тычыцца»… Тым часам ахоўнікі бегалі па шэрагах, пільна ўзіраліся ў твары і выцягвалі за вопратку тых, хто ня быў падобны на пасажыра. «Гэта нас ня тычыцца, я так разумею». «Ой, якія страшныя людзі, якія страшныя…», — тузала мяне за рукаў пасажырка зьлева. «Хто?». — «Ну вось гэтыя, якіх ахова выганяе, добра, што ахова іх павыганяла! Яны такія страшныя!», — яна закаціла вочы ў столь. «Ну але ж чаму страшныя? Гэта ж звычайныя бяздомныя, яны бяскрыўдныя. Хіба ў вашым Харкаве няма бяздомных? Ці вы не былі ніколі на вакзале?», — дзівілася я. «Ой, я неяк ніколі не зьвяртала ўвагу, неяк ня думала пра гэта, я даўно ня езьдзіла на цягніках, не бывала на вакзалах, ня ведаю, ці ёсьць у Харкаве бяздомныя. Але ў вас у Беларусі іх жа дакладна няма? У вас жа парадак?», — пільна ўзіралася яна ў вочы.

…У Драгобычы сыходзім на станцыі разам зь мясцовай кабетай. Яна стомленая, відаць, жыцьцё ставілася да яе як мачаха. Разгаварыліся. Яна глядзіць на мяне зь вялікай надзеяй, як на прадстаўніка Лепшага Свету. «Ой, вы зь Беларусі? Як напэўна добра ў вас! Я глядзела па тэлевізары — у вас там парадак, добрыя пэнсіі, заробкі, усім ёсць праца?» — «Не, няпраўда, не так ўсё там добра, як паказваюць па тэлевізары», — мая місія — разьбіваць надзеі. Кабета засмуцілася. А яна думала… «Эх… Напэўна, праўду кажуць, што добра там, дзе нас няма…»

Мая місія – разьбіваць надзеі

…У купэ на Чарнігаў пасажырам не дае спаць маленькі сабачка. Ён першы раз падарожнічае цягніком, і ад страху і трывогі зьвягае і зьвягае, гаспадары ўжо і шапкай накрывалі яго, і спрабавалі апэляваць да сумленьня і цьвярозага розуму — марна. Цягнік ішоў на Беларусь. «Супакоісься ты ці не?! Ноч, людзям спаць трэба! Будзеш зьвягаць — дык паедзеш у Беларусь, а там гаўкаць нельга!», — жартуе адзін з пасажыраў.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG