Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Скардзіўся на дзедаўшчыну — скончыў у псыхбальніцы. Усё пра салдацкую герархію і паборы ў войску


Дысантнікі на рэпэтыцыі параду ў Менску. Ілюстрацыйнае фота

Старэйшыя салдаты — «дзяды» — проста так зьбіваюць маладых, забіраюць у іх грошы, ежу і новую форму. Андрэй Іваноў (імя зьменена. — РС) адслужыў на пачатку 2010-х у частцы ВДВ. Ён запэўнівае, што ўсё гэта не армейскія байкі. Андрэй расказаў Свабодзе, што бывае з тымі, хто ідзе супраць сыстэмы і спрабуе супраціўляцца «дзядам».


«Дзяды» і «вожыкі» — салдацкая герархія ў Беларусі

Пачынаецца ўсё з так званага «карантыну». Гэта першы месяц, калі праходзіць курс маладога байца. У гэты час цябе ніхто не чапае, ніякага падзелу па катэгорыях паміж салдатамі няма.

Прысяга ў вёсцы Леніна на Магілёўшчыне. Ілюстрацыйнае фота
Прысяга ў вёсцы Леніна на Магілёўшчыне. Ілюстрацыйнае фота

Пасьля прысягі салдат раскідваюць па падразьдзяленьнях. І там ужо пачынаецца іншае жыцьцё. У ВДВ быў такі падзел. Тыя, хто служыць першыя паўгода — гэта «сланы», другія паўгода — «вожыкі», апошнія — «дзяды». У нас так называлі. Дзесьці «вожыкаў» называюць «чарпакамі», дзесьці — «фазанамі». Залежыць ад роду войскаў.

Ад дзедаўшчыны больш за ўсіх церпяць «сланы». Штораніцы яны прыбіраюць у казарме — усё чысьцяць, запраўляюць ложкі «пад нітку». «Сланы» апошнімі заходзяць у сталовую. Трэба, каб за кожным сталом быў хаця б адзін «слон», бо ён павінен адносіць талеркі за ўсіх астатніх, калі тыя паядуць.


За што караюць

Атрымаць кару можна за што заўгодна. Напрыклад, дрэнна адмаршыравалі. Тады сяржант кажа: тры дні забараняем курыць. І калі некага заўважаць з цыгарэтай, пасьля адбою прымусяць адціскацца ўсіх. Ці на галаву паставяць. Гэта называлася «станавіцца на кабіну». Вельмі балюча. І так за любую правіну. Таксама плашкамі білі па задніцы. Гэта драўляныя дошчачкі, якімі адбіваюць канты на коўдрах і падушках.

Дзень дэсантніка ў Берасьці, 2016 год. Ілюстрацыйнае фота
Дзень дэсантніка ў Берасьці, 2016 год. Ілюстрацыйнае фота

Часам нехта адмаўляўся адціскацца. Дзяды казалі: «Добра, кладзіся на ложак». Таму хлопцу нават давалі шакалядку, а ў гэты час увесь ягоны прызыў, усе 20 чалавек адціскаліся за яго. Так супраць хлопца настройвалі сваіх жа. У войску такі ціск, што цябе ў любым выпадку зьядуць. Там прынцып, што ўсе церпяць за аднаго.

Зь дзядамі трэба ўсім дзяліцца. Ім нельга сказаць «не». Вось далі нам новую форму, і ўсе «добраахвотна-прымусова» аддаём яе дзядам. А яны табе — сваю старую. Ты ня можаш адмовіць.

Або едзем на палігон. Там паложаны сухпаёк на дзень — тры бляшанкі тушонкі і кашы. І вось ты адну бляшанку аддаеш старшыну, адну забіраюць дзяды. У цябе ж застаецца адна бляшанка на суткі.

Некаторыя салдаты таксама прыносілі «дзядам» ежу, калі да іх прыяжджалі сваякі. Але я ім адразу сказаў, што ні халеры ня буду ім насіць. Пару разоў атрымаў ад дзядоў за гэта. Але я лепш раз атрымаю, каб ад мяне адсталі.


Тарыфы ў войску: за што і колькі плацяць салдаты

Грошы з нас пастаянна вытрасалі. Напрыклад, першыя паўгода мы аддавалі ўвесь наш заробак сяржантам. Ты прыходзіш у кабінэт камандзіра роты, расьпісваесься ў ведамасьці, што атрымаў 30 тысяч рублёў. Гэта 10 даляраў на той час. Выходзіш і адразу ўсё аддаеш сяржантам. Ні капейкі сабе. Ад 20 чалавек першага пэрыяду трое «дзядоў» мелі 600 тысяч рублёў кожны месяц, або 200 даляраў.

Салдаты пасьля рэпэтыцыі параду ў Менску, 2016 год. Ілюстрацыйнае фота
Салдаты пасьля рэпэтыцыі параду ў Менску, 2016 год. Ілюстрацыйнае фота

Былі іншыя паборы. Дакладней — тарыфы. Калі мы прыйшлі ў «карантын», у нас ва ўсіх забралі мабільныя тэлефоны, бо імі нельга карыстацца. Але калі ты хацеў вярнуць тэлефон, трэба было плаціць у месяц 50 тысяч рублёў — каля 20 даляраў. Тады сяржант дазваляе ім карыстацца.

Хочаш пайсьці ў самаволку ўначы і прыйсьці раніцай да пастраеньня — плаці 200 тысяч. За грошы «дзяды» могуць адпусьціць і нават вопратку табе дадуць цывільную.

Яшчэ на палігоне была такая «гульня». Мы жывём у лесе, сьпім у намётах. І трэба, каб зброя была пры табе ўвесь час. Калі ты паклаў зброю кудысьці на тапчан — нары такія, зьбітыя з дошак, — і адышоў больш як на 2 мэтры, значыць, ты яе «згубіў». Падыходзіць «дзед», забірае аўтамат. За згубленую зброю — 150 тысяч. Былі хлопцы, якія па 4–5 разоў «гублялі» аўтамат і пасьля плацілі па 600–700 тысяч «дзядам».


Чаму афіцэры зацікаўленыя ў дзедаўшчыне

Афіцэры, я даю 99,9%, ведаюць пра ўсё гэта. Але яны нічога з гэтым ня робяць. Па-першае, яны разумеюць, што ўсё гэта традыцыя. Па-другое, ім самім гэта выгадна. Яны перадаюць абавязкі сяржантам і самі могуць нічога не рабіць. У іх менш працы выходзіць.

Вучэньні ў Беларусі, 2015 год. Ілюстрацыйнае фота
Вучэньні ў Беларусі, 2015 год. Ілюстрацыйнае фота

Вось прыклад. Замест таго, каб самому дзяжурыць уначы, афіцэр можа сказаць сяржанту: «Я сёньня ўначы не прыйду. Прасачы, каб быў парадак». І сыходзіць па сваіх справах. А сяржант можа рабіць усё што заўгодна — ён атрымаў уладу ад афіцэра. Каб умацаваць свой аўтарытэт, ён будзе зьдзекавацца з салдат усю ноч.

Некаторыя салдаты не вытрымліваюць ціску, пачынаюць скардзіцца. Але гэта ні да чога не прыводзіць. У нас быў адзін хлопец. Нармальны, ня гопнік, як большасьць. Зь ім можна было паразмаўляць. Але ён быў уразьлівы. Некаторыя пераносяць зьдзекі, а хтосьці не спраўляецца. І вось на яго пачалі ціснуць, і ён паскардзіўся.

Прыехалі бацькі, пачалі разьбірацца. Зампаліт раздаў усім анкеты ананімныя. Трэба было адказаць, ці ёсьць у нас дзедаўшчына, ці бяруць грошы. А напярэдадні нас сабралі «дзяды» і папярэдзілі: калі хто напіша праўду, усе пацярпяць. Ну, і ўсе хлопцы напісалі, што ў частцы няма праблем.

Тады хлопца пачалі яшчэ больш прыціскаць. Падключыўся камітэт салдацкіх маці, у частцы пачаліся праверкі. У выніку ўсё выкруцілі так, што той хлопец, маўляў, сам ва ўсім вінаваты. Ён хацеў скончыць жыцьцё самагубствам. Яго па-ціхаму камісавалі, паставілі так званы дыягназ 7Б — сацыяльная неадаптацыя. Зламалі хлопцу жыцьцё на роўным месцы.

І з гэтым нічога ня зробіш. Як гэта можна выправіць? Рыба гніе з галавы. Трэба зьмяняць мысьленьне афіцэраў. Каб яны былі зацікаўленыя ў парадку. Ведаю, у некаторых частках парадак існуе безь дзедаўшчыны. Але звычайна гэта меншыя часткі, дзе прасьцей за гэтым прасачыць.

Глядзець камэнтары (9)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG