Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ініцыятыва «Хайсы» патрабуе расьсьледаваць «сталінскія расстрэлы» пад Віцебскам


Самаробны мэмарыял у лесе

Больш за год таму ў лесе каля вёскі Хайсы Віцебскага раёну былі знойдзеныя чалавечыя парэшткі — косткі і чарапы з кулявымі адтулінамі. Вяскоўцы згадваюць, што тут адбываліся «сталінскія расстрэлы», аднак мясцовыя ўлады не прызнаюць гэта за праўду.

Ініцыятыва «Хайсы» была створаная з мэтаю дамагчыся праўдзівых высноваў пра даўнюю трагедыю, вынікам якой сталася невядомае масавае пахаваньне ў лесе. Грамадзкасьць даведалася пра яго, калі віцебскія актывісты заўважылі наступствы пошукаў «чорных капальнікаў» — вывернутыя зь зямлі чалавечыя косткі, якія былі літаральна раскіданыя пад нагамі.

Жахлівыя знаходкі ў лесе каля вёскі Хайсы
Жахлівыя знаходкі ў лесе каля вёскі Хайсы

Пра гэта актывісты напісалі заявы ў пракуратуру, міліцыю, Сьледчы камітэт і мясцовы выканкам. І пачалі зьбіраць сьведчаньні мясцовых старажылаў, якія згадвалі пра тое, што ў гэтым лесе ў 1936-37 гадах адбываліся расстрэлы мірнага насельніцтва. Аднак сьледчыя, якія праводзілі праверку па фактах знойдзеных парэшткаў, не жадаюць дзяліцца з актывістамі падрабязнымі высновамі: удзельнікам ініцыятывы «Хайсы» паведамілі толькі тое, што парэшткам больш за 50 гадоў і што частку костак, забраных зь месца трагедыі, перадалі на пахаваньне работнікам ЖКГ. Дзе яно адбылося і ці адбылося ўвогуле, ці ёсьць у тым месцы хоць нейкі знак пра перапахаваных ахвяраў, — нікому не вядома.

У раскопах былі знойдзеныя таксама фрагмэнты адзеньня і абутку
У раскопах былі знойдзеныя таксама фрагмэнты адзеньня і абутку

Стваральнік ініцыятывы «Хайсы», сябар КХП БНФ Ян Дзяржаўцаў лічыць, што ўсё гэта не па-людзку і варта дамагацца, каб ахвяры колішняй трагедыі былі пахаваныя тут жа, каля Хайсоў. Прычым месца гэтае трэба зрабіць мэмарыяльным:

Ян Дзяржаўцаў
Ян Дзяржаўцаў

«Кіруючыся нормамі агульначалавечай маралі, розумам, сумленьнем і хрысьціянскімі каштоўнасьцямі, мы прапануем прызнаць гэтае месца месцам расстрэлу савецкіх грамадзянаў — ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. Бо ўжо больш за 15 чалавек, жыхароў навакольных вёсак, а таксама знаходкі адмысловага 52-га пошукавага батальёну пацьвярджаюць гэтыя факты. Мы прапануем пахаваць парэшткі ахвяраў каля вёскі Хайсы — у тым месцы, адкуль іх паднялі. А гэтаму месцу надаць статус мэмарыяльных могілак — гістарычнай каштоўнасьці, як гэта робіцца ў цывілізаваных краінах. У кожнага з нас ёсьць маці, бацька, і калі яны сыходзяць у іншы сьвет, мы адведваем іх на могілках. Дык чаму ж гэтага ня могуць зрабіць нашчадкі пахаваных тут дзядоў і бацькоў?».

Гэтыя прапановы актывісты выклалі ў лісьце да мясцовых уладаў — у Віцебскі райвыканкам. Ліст падпісалі 36 удзельнікаў ініцыятывы «Хайсы» і злучнасьці «Курапаты». Паводле спадара Дзяржаўцава, пахаваньні расстраляных у Курапатах і каля Хайсоў дужа падобныя: і там, і там знойдзеныя чалавечыя косткі, рэшткі прадметаў ужытку, фрагмэнты жаночага і мужчынскага адзеньня. Сьцьвярджаючы гэта, віцебскі актывіст спасылаецца на меркаваньне археолягаў Валянціны Вяргей і Мікалая Крывальцэвіча, якія пабывалі ў Хайсах на запрашэньне віцебскіх актывістаў.

Увосень мінулага году там працаваў і 52-гі пошукавы батальён, выкліканы старшынём мясцовага Мазалаўскага сельсавету Леанідам Дубінам. Пашукавікі сабралі парэшткі і іншыя знаходкі, прысыпалі яміны, дзе яны былі знойдзеныя, і зьехалі. Поўную справаздачу па іхняй працы віцебскім актывістам даць адмаўляюцца як мясцовыя ўлады, так і абласны ваенкамат. Тым часам у дзяржаўных СМІ пачалі зьяўляцца артыкулы, у якіх чытачам Віцебшчыны расказваюць пра знойдзенае пахаваньне, але суадносяць яго з часамі Вялікай Айчыннай вайны, а не пэрыядам сталінскіх рэпрэсіяў у 1930-я.

На думку Яна Дзяржаўцава, знаходкі вайскоўцаў сьведчаць якраз пра гэта і знарок інтэрпрэтуюцца іначай:

«Вынікі працы пашукавікоў цалкам пацьвярджаюць сьведчаньні жыхароў навакольных вёсак пра тое, што каля Хайсоў расстрэльвалі ахвяраў сталінскіх рэпрэсіяў. Падчас раскопак былі знойдзеныя манэты 1931-34 гадоў, абутак 1936-37 гадоў, а самае галоўнае — мноства гільзаў ад куль да пісталетаў „кольт“ і „наган“, вінтоўкі Мосіна, што былі ў той час на ўзбраеньні НКУС. 97% гільз — ад патронаў пісталета „кольт“. Нас, неабыякавых грамадзянаў Беларусі, хвалюе, што супрацоўнікі Віцебскага гарвыканкаму замоўчваюць, ня хочуць прызнаць відавочныя злачынствы, што адбыліся ў часы сталінскіх рэпрэсіяў ва ўрочышчы Хайсы. А там ляжыць яшчэ шмат ахвяраў, ня знойдзеных пашукавікамі празь недахоп часу! Просім, каб з боку Віцебскага райвыканкаму ў Акадэмію навук даслалі афіцыйны ліст — каб супрацоўнікі акадэміі прыехалі і больш дакладна дасьледавалі ўрочышча. Бо, па сьведчаньнях мясцовых жыхароў, плошчы, дзе расстрэльвалі ахвяраў сталінізму, значна большыя. І вяскоўцы гатовыя паказаць месцы расстрэлаў».

Яшчэ адна просьба з боку ініцыятывы да мясцовых уладаў — перадаць ужо знойдзеныя каля Хайсоў парэшткі і артэфакты навукоўцам для дэталёвага вывучэньня і аналізу. Бо высновы пра тое, што пахаваньне належыць да пэрыяду Вялікай Айчыннай вайны, аніяк не стасуюцца са сьведчаньнямі старажылаў пра «сталінскія расстрэлы».

Глядзець камэнтары (2)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG