Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Як у Беларусі зьявіліся расейскія вайсковыя аб’екты


20 год таму ў Беларусі ўжо былі расейскія базы. На пачатку 1990-х гадоў тут заставаліся ракетныя войскі стратэгічнага прызначэньня і самалёты дальняй авіяцыі, што адносіліся да Расеі. Які быў іхні лёс і ці трэба чакаць, што ў нас зьявяцца новыя базы, высьветліла Свабода.

«На ядзерную зброю нават прэтэндавалі»

Павал Казлоўскі быў міністрам абароны ў 1992–1994 гадах, пры ім былі сфармаваныя Ўзброеныя Сілы Рэспублікі Беларусь. Паводле дамовы з Расеяй да Беларусі пасьля распаду СССР адыходзілі ўсе войскі Беларускай вайсковай акругі: сухапутныя войскі, ваенна-паветраныя сілы, супрацьпаветраная абарона.

Частка войскаў, аднак, не была перададзена Беларусі. Ракетныя войскі стратэгічнага прызначэньня (РВСП) і дальнюю авіяцыю расейскі ўрад пакідаў за сабой і абавязваўся вывесьці з тэрыторыі Беларусі.

Пасьля таго як Беларуская вайсковая акруга СССР спыніла існаваньне, ракетчыкі і дальняя авіяцыя перасталі падпарадкоўвацца Міністэрству абароны Беларусі, бо сталі расейскімі. Але беларускі бок працягваў забясьпечваць іх электрычнасьцю й прадуктамі.

За час кіраўніцтва Паўла Казлоўскага зь Беларусі былі выведзеныя часткі дальняй авіяцыі і ядзернае паліва. За гэта Беларусь нават атрымала грашовую кампэнсацыю. Самі РВСП выводзіліся ўжо адміністрацыяй Лукашэнкі ў 1996 годзе.

Павал Казлоўскі
Павал Казлоўскі

«Мы на іх нават не прэтэндавалі, — сказаў Казлоўскі. — Абслугоўваць ядзерную зброю было не пад сілу Беларусі».

Былыя аэрадромы, якія аказаліся непатрэбнымі нашаму міністэрству, сталі перадаваць мясцовым выканкамам. У Быхаве, напрыклад, аэрадром дальняй авіяцыі разабралі, і плітамі ўзьлётна-пасадачнай паласы выклалі тратуар у цэнтральнай частцы горада.

Вызваленыя ваенныя гарадкі, якія адносіліся да РВСП, спачатку перадалі Міністэрству абароны, а потым — мясцовым уладам. Іх перавялі на балянс ЖКГ і засялялі ўжо цывільнымі.

У Латвіі станцыю закрылі, таму расейцы пабудавалі новую пад Баранавічамі

Расейская ваенная база ў Вялейцы
Расейская ваенная база ў Вялейцы

Іншы быў лёс 43-га вузла сувязі Ваенна-марскога флёту Расеі пад Вялейкай і радыёлякацыйнай станцыі «Волга» ў Клецкім раёне. Асобным пагадненьнем ад 6 студзеня 1995 году яны пакідаліся на тэрыторыі Беларусі ў якасьці расейскіх вайсковых аб’ектаў. Самі станцыі й зямельныя ўчасткі перадаваліся Расеі ў бязвыплатнае карыстаньне на 25 год. То бок тэрмін арэнды заканчваецца ўжо ў 2020 годзе.

Станцыя пад Вялейкай пачала працу ў 1964 годзе. Яна забясьпечвае сувязь паміж Галоўным штабам ВМФ Расеі і атамнымі падводнымі лодкамі, якія нясуць баявое дзяжурства ў Атлянтычным, Індыйскім і частцы Ціхага акіянаў. Знаходзячыся за 7 км ад Вялейкі, яна займае плошчу 650 гектараў. Ня раз паведамлялася, што на станцыі служыць 350 афіцэраў і мічманаў ВМФ Расеі. Але пісалі і тое, што гэтая лічба ў некалькі разоў завышаная.

Таксама пагадненьнем 1995 году Расеі перадавалася й радыёлякацыйная станцыя «Волга» за 48 км ад Баранавічаў. На той час яна яшчэ не працавала. Будаваць яе пачалі ў 1986 годзе, а на баявое дзяжурства яна заступіла толькі ў 2003-м. Станцыя ўваходзіць у сыстэму папярэджаньня аб ракетным нападзе й адносіцца да касьмічных войскаў. Яна замяніла сабой закрытую ў 1998 годзе аналягічную станцыю ў Скрундзе (Латвія).

Баранавіцкая станцыя можа выявіць балістычныя ракеты й касьмічныя аб’екты на адлегласьці 4800 км. Да таго ж яна кантралюе раён патруляваньня падводных лодак НАТО ў Паўночнай Атлянтыцы і ў Нарвэскім моры.

Вілейская і Ганцавіцкая базы адразу перайшлі да Расеі з нашай згоды. Не было ніякіх супярэчнасьцяў з расейскім бокам

«Яны (Вілейская і Ганцавіцкая базы. — РС) — адразу перайшлі да Расеі з нашай згоды, — расказаў Казлоўскі. — Не было ніякіх супярэчнасьцяў з расейскім бокам».

Мы эканомім дзясяткі мільёнаў даляраў, карыстаючыся расейскімі палігонамі

Умовы, на якіх расейскія станцыі разьмяшчаюцца на тэрыторыі Беларусі, можна назваць бартэрнымі. Аналягічны аб’ект у Латвіі каштаваў Маскве 5 мільёнаў даляраў штогадова. Пры першай магчымасьці станцыю там дэмантавалі. А беларусы, відаць, і не заікаліся, каб спаганяць з «братоў» такія грошы.

Напрыклад, з Азэрбайджанам, дзе стаяла такая самая радыёлякацыйная станцыя, Расея не змагла дамовіцца пра кошт арэнды і мусіла ў 2013 годзе дэмантаваць усё абсталяваньне і закрыць станцыю.

За карыстаньне станцыямі Расея перадае Беларусі інфармацыю пра ракетна-касьмічную абстаноўку, нашых вайскоўцаў бясплатна навучаюць у вайсковых вучэльнях і акадэміях Расеі, а таксама даюць магчымасьць выкарыстоўваць палігоны для баявых стрэльбаў СПА.

Андрэй Паротнікаў
Андрэй Паротнікаў

«Нельга сказаць, што яны „халяўныя“, — расказаў Свабодзе Андрэй Паротнікаў, рэдактар Belarus Security Blog. — Нам даюць у карыстаньне свае палігоны і ўсю інфраструктуру для трэніровак супрацьпаветранай абароны. Гэта некалькі дзясяткаў мільёнаў даляраў на год».

На нас будуць ціснуць. Пуцін хоча захаваць свой твар

У Беларусі ўжо ёсьць расейскія вайскоўцы, а летась на ратацыйнай аснове па два месяцы ў Баранавічах дзяжурылі чатыры самалёты «Су-27». Але расейцы будуць дамагацца стварэньня паўнавартаснай базы на беларускай тэрыторыі, упэўнены Паротнікаў.

«Будуць ціснуць, — кажа экспэрт. — Пад базай ужо падпісаліся Сяргей Шайгу, Дзьмітры Мядзьведзеў, а цяпер і Ўладзімер Пуцін. І для іх гэта справа захаваньня твару, каб гэтая база хоць у нейкім выглядзе была».

Пра тое, што Беларусь усё ж такі рыхтуецца прыняць расейскія самалёты, ускосна сьведчыць тая акалічнасьць, што з канца 2016 году мае пачацца сумеснае баявое дзяжурства адзінай рэгіянальнай сыстэмы супрацьпаветранай абароны Беларусі і Расеі.

Пагадненьне пра гэтую сыстэму падпісана было ў 2009-м, Беларусь яго ратыфікавала ў 2012-м, а перанос на 2016 год можа быць зьвязаны акурат з пэрспэктывамі разьмяшчэньня ў нас авіябазы. Яна павінна быць часткай гэтай сыстэмы.

«Ім трэба ў гэтую інструкцыю па сумесным дзяжурстве неяк упісаць гэтую базу, — лічыць Паротнікаў. — І таму яны чакаюць, калі будзе нейкае зацьвярджэньне зь беларускага боку колькаснага й якаснага складу гэтай авіябазы, каб папросту яе падагнаць пад інструкцыю».

Любое рашэньне па расейскай базе будзе дрэнным

У любым выпадку разьмяшчэньне ці неразьмяшчэньне гэтай базы будзе вельмі дорага каштаваць Беларусі, упэўнены Паротнікаў. Калі мы на яе пагодзімся, будзе падарвана абвешчаная Беларусьсю нэўтральнасьць.

«Па-першае, гэта будзе ўспрынята вельмі нэгатыўна суседнімі краінамі, фактычна падарве сыстэму даверу. Па-другое, гэта прывядзе да таго, што Лукашэнку будуць лічыць маскоўскай марыянэткай. А якія могуць быць перамовы ці камунікацыі з марыянэткай?»
Нью-Ёрк. Пратэст супраць плянаў расейскага ўраду збудаваць у Беларусі расейскую вайсковую авіябазу
Нью-Ёрк. Пратэст супраць плянаў расейскага ўраду збудаваць у Беларусі расейскую вайсковую авіябазу

Калі ж Беларусь будзе адмаўляцца разьмяшчаць у сябе базу, у ход можа пайсьці правераны сцэнар эканамічнага ціску: забарона на імпарт беларускіх харчовых прадуктаў.

«Гэта ўжо было, гэта адбываецца ўвесь час. Яны ня будуць нічога заяўляць, але ў нас ізноў пачнецца праблема з малочкай, зь мясам. А харчовая прамысловасьць — асноўны кармілец рэгіянальных бюджэтаў».

І нават выйсьця з гэтай пасткі Паротнікаў ня бачыць.

І адсутнасьць гэтай базы будзе вялікай эканамічнай праблемай, і ейная прысутнасьць будзе яшчэ большай праблемай з пункту гледжаньня палітыкі.

«Гэта вялікая праблема, насамрэч. І адсутнасьць гэтай базы будзе вялікай эканамічнай праблемай, і ейная прысутнасьць будзе яшчэ большай праблемай з пункту гледжаньня палітыкі. Тут можа быць толькі дрэннае рашэньне, прычым незразумела, якое зь іх горшае».

Глядзець камэнтары (11)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG