Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ня так страшны чорт


Апакаліптычныя матывы наконт страты Беларусьсю сваёй незалежнасьці, паглынаньня яе Расеяй гучаць шмат гадоў, ці ня з моманту ўтварэньня беларускай дзяржаўнасьці.

Апошнім часам такія меркаваньні ў апазыцыйнай палітычнай супольнасьці пашырыліся. Зьвязана гэта з уступленьнем Беларусі ў Мытны зьвяз з Расеяй і Казахстанам, пацяпленьнем адносін паміж Менскам і Масквой і канфліктам з ЭЗ. Алею ў вогнішча пастаянна падлівае расейскі амбасадар Сурыкаў сваімі разважаньнямі пра валютны зьвяз, канстытуцыйны акт і інш.

Рызыкну выказаць іншую думку, якая не супадае зь меркаваньнямі, якія дамінуюць у экспэртным асяродзьдзі. Узгадваю: калі ў 1990-х гадах стваралася саюзная дзяржава, таксама пераважалі прагнозы, што ўсё, капец беларускаму сувэрэнітэту, расейскі арол задушыць Беларусь у сваіх кіпцюрах. Прайшоў час, і дзе тая саюзная дзяржава?

Выкажу нетрывіяльны тэзіс: сёньня Беларусь — самая незалежная дзяржава ў рэгіёне. Бо нашы суседзі — чальцы ЭЗ — толькі ў вельмі абмежаваных рамках могуць праводзіць самастойную эканамічную, зьнешнюю палітыку, бо ў значнай ступені гэта ўжо кампэтэнцыя Брусэлю.

А Лукашэнка ўсе спробы вонкавага ціску жорстка абрывае. Нават у дачыненьнях з крэдытадаўцамі, якія спрабавалі дыктаваць Беларусі эканамічную палітыку. Менск бярэ крэдыты ў МВФ, Антыкрызіснага фонду ЭўрАзЭС, падпісвае ўсе неабходныя паперы, а потым не выконвае ўзятыя на сябе абавязаньні. Апошняя гісторыя з Антыкрызісным фондам ЭўрАзЭС вельмі паказальная.

Вось створаны Мытны зьвяз, абвешчана, што з 1 студзеня 2012 году Беларусь, Расея і Казахстан жывуць у Адзінай эканамічнай прасторы. На гэтай падставе робіцца выснова, што краіна страчвае сваю незалежнасьць. Сапраўды, любыя інтэграцыйныя аб’яднаньні абмяжоўваюць сувэрэнітэт краін, якія ў іх уваходзяць.

Але, па-першае, хачу нагадаць, што Беларусь і Расея былі ў мытным зьвязе з 1995 году. (Памятаеце, як Лукашэнка з Чарнамырдзіным выкопвалі памежны слуп, укапаны незадоўга перад тым?)

Па-другое, пераход ад мытнага зьвязу да эканамічнага — гэта вельмі вялікая і доўгая праблема. Да новай якасьці інтэграцыі не гатовая ніводная з трох краін. Уніфікацыю макраэканамічнай палітыкі аднесьлі на пазьнейшы пэрыяд. Тое, што прадэкляравана ў дакумэнтах, не выконваецца. Эўразійская эканамічная камісія — не наднацыянальны орган, як афіцыйна абвешчана, бо кожная з трох краін мае права вэта.

Лукашэнка вельмі асьцерагаецца ўплыву Расеі на ўнутраныя працэсы ў Беларусі. Таму вельмі дазавана дапускае сюды расейскі капітал. Ягоная доля ў беларускай эканоміцы не перавышае ўдзельнай вагі бізнэсу з Расеі ў іншых постсавецкіх дзяржавах, зь якімі ў РФ няма саюзнай дзяржавы ці Мытнага зьвязу.

Зьвярніце ўвагу, у Беларусі, нягледзячы на 20 гадоў бясконцай інтэграцыі, няма ніводнай прарасейскай, русафільскай партыі, грамадзкай арганізацыі, дасьледчай структуры ці СМІ, якія б выступалі за больш шчыльнае аб’яднаньне, чым улада. Праэўрапейскія ёсьць, і шмат, а прарасейскіх няма. Раней, у 1990-я гады, яны былі, але зьніклі. Гэта пры тым, што такія структуры існуюць у іншых постсавецкіх краінах. Падазраю, што створаны Юрыем Баранчыкам Эўразійскі народны саюз беларускія ўлады не зарэгіструюць. У супольнасьці рускай культуры «Русь» адбываюцца тыя самыя працэсы, што і ў Саюзе палякаў: раскол, імкненьне ўладаў узяць пад кантроль гэтую арганізацыю.

Цікава, што адной з галоўных прыкмет паглынаньня Беларусі Расеяй многія экспэрты лічаць вяртаньне Масквы да субсыдыяваньня беларускай эканомікі. Маўляў, грошы ж проста так ніхто не дае, за гэтым стаяць падступныя захопніцкія задумы.

Але шмат хто з экспэртаў і палітыкаў, засьцерагаючы ад пагрозы павелічэньня ўплыву РФ, не зьвяртае ўвагі на важную акалічнасьць. Справа ў тым, што існуе не аднабаковая залежнасьць Беларусі ад Расеі, а ўзаемазалежнасьць. Масква ня можа сказаць: ня хочаце аб’ядноўвацца — ну то ідзіце вы лесам, пабудуем абходныя трубаправоды, і тады вы нам увогуле непатрэбныя, пераходзім на рынкавыя адносіны. Ня можа — з шэрагу геапалітычных, ваенна-стратэгічных, а галоўнае, псыхалягічных прычын. Перашкаджаюць імпэрскія комплексы. Расейская эліта ня можа дазволіць сабе «страціць» Беларусь. Гэта было б цяжкай псыхалягічнай траўмай для яе. Расея можа сябраваць да моцных мужчынскіх пацалункаў, можа лаяцца і абзываць Лукашэнку «хросным бацькам», але ня можа ставіцца да Беларусі індыфэрэнтна.

Таму Масква гатовая плаціць Менску за сам статус саюзьніка, кажучы па-іншаму, за свае вялікадзяржаўныя комплексы. Зразумела, Расея была б ня супраць ператварыць Беларусь у сатэліта, прыватызаваць найбольш прыбытковыя актывы, падштурхнуць яе да пераходу на расейскі рубель. Але Лукашэнка выдатна зразумеў балючыя месцы расейскай імпэрскай сьвядомасьці, пэрыядычна націскае на іх і выкарыстоўвае сытуацыю напоўніцу. Пакуль яму ўдаецца балянсаваць, атрымоўваць расейскую дапамогу і не дапускаць моцнага расейскага ўплыву. Таму ня так страшны чорт, як яго малююць.

Што тычыцца цяперашняга канфлікту з Захадам, то гэта проста вяртаньне да таго статус-кво, які існаваў увесь час лукашэнкаўскага праўленьня. Пэрыяд дыялёгу ў 2008–2010 гадах — гэта проста эпізод, выключэньне з правілаў.

Галоўная пагроза беларускаму сувэрэнітэту палягае ў іншым. Яна ў няздольнасьці беларускай сацыяльнай мадэлі да выжываньня без замежнай дапамогі, няздольнасьці ўпісацца ў працэс глябалізацыі, адаптавацца да сучасных выклікаў. Але гэта ўжо іншая тэма.

Глядзець камэнтары (35)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG