Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Дзёньнік пісьменьніка: Галава ў вянку


Дом у Горадні, дзе прайшло маленства Максіма Багдановіча

Нашага Максіма Багдановіча «панізілі ў званьні». Да стагодзьдзя пастанова была паставіць паэту ў Горадні помнік, а вось мінула дваццаць гадоў і вырашана цяпер абмежавацца бюстам.

Будзе галава ў вянку: «пясьняр чыстай красы», ніякай палітыкі, ніякага болю за цяжкае летаргічнае абуджэньне землякоў. А помнік дзе ж? Застаўся ў размаляваным ружачкамі сьпісе добрых намераў начальства.

Пагоня


Памятаю, калісьці ў Новым замку нават абмеркаваньне праектаў помніка адбылося. Шчыра: мне не спадабаліся, шаблён – доўгі чалавек у шынялю. Грошай хіба не знайшлося на бронзу, але было жаданьне песьняру Пагоні аддзячыць у горадзе ягонага маленства.

Якраз Пагоня была нашым, часова не забароненым, гербам рэспублікі. Сёньня начальства хіба з дрыжыкамі толькі можа прадэклямаваць славутыя радкі – «Бійце ў сэрца іх – бійце мячамі. Не давайце чужынцамі быць!» І – «Старадаўняй Літоўскай Пагоні не разьбіць, не спыніць, не стрымаць». Стрымалі, спынілі, забаранілі! Выкінулі з геральдычнага сьпісу нарэшце! І такая раптам шчодрасьць адносна мёртвага паэта – хай будзе бюст. Але нэўтральны.

Багдановіч даў нам наш гімн у паэзіі, ён загучаў як гімн, яго засьпявалі. І даў своечасова. Можа дзеячы БНР не наважыліся б абвесьціць аб сваёй мары, якая ня стала рэчаіснасьцю, калі б у іх у сэрцах не гучалі рашучыя словы «Пагоні». Ускосна, прынамсі, так і было. Падштурхнулі іх літоўцы, якія ўзялі герб і абвесьцілі першымі аб незалежнасьці. Не было дзе падзецца, цягнуць больш не выпадала!

Але атрымаўся фальстарт, як з паўстаньнем 1863-га. Палякі ў 1918-м рыхтаваліся значна больш грунтоўна. Другое: у 1916-м паэт не ўяўляў, што Тарыба схопіць быка за рогі, што «старадаўняя літоўская Пагоня» будзе прыўлашчана, беларусам скажуць у дзьвярах: свабодныя! Таму яны пачнуць правіць верш, заменяць слова ў песьні на «крывіцкую» Пагоню, дапамагло мала, калі шчыра.

Галава ў вянку


Бюст Багдановіча ў вянку будзе стаяць у парку адпачынку працоўных. Ня вельмі пераканаўча гучыць, хіба. Там фантан, карусэлі і мэханічны каршук высока на дрэве дзярэ глонаўку, пужаючы варон.
Уваход у парк Жылібэра. Дзе паставяць бюст паэту
Уваход у парк Жылібэра. Дзе паставяць бюст паэту

Зрэшты, парк – былы каралеўскі батанічны сад. Непадалёк нават стаіць сам Жан-Эмануэль Жылібэр, які яго пасадзіў. Праўда, начальства не дазволіла падпісаць батаніка, які быў, да ягонага няшчасьця, французам. Нават адкрыцьцё забараніла: як можна адкрываць помнік невядома каму, хто тут інкогніта апынуўся? Але каму трэба, той ведае – хто гэта.

Вянок Максіма Багдановіча, аднак, да батанічнай навукі дачыненьня ня мае. Як вядома, адзіны зборнік паэта зьяўляецца «вянком на магілу» паэта іншага – Сяргея Палуяна, які скончыў самагубствам. Нібыта сам аўтар не плянаваў так, але выдаўцы вырашылі, што будзе дарэчы, калі адзін паэт другому сваю кнігу пакладзе ў пераносным сэнсе на магілу. Мода тады існавала такая, што зробіш.

Пахавальны матыў, аднак, вельмі дарэчы ў парку адпачынку працоўных. Начальства паклала «на скорую руку» труны з чырвонаармейцамі ў лёхі былога палаца каралеўскага намесьніка Тызэнгаўза, што стаяў некалі пасярод батанічнага саду. Зьверху сёньня абэліск, вечны агонь мясцовага значэньня. Вянкі, што зразумела, пастаянна ў наяўнасьці. А зараз яшчэ паэт са сваім прыбудзе ў парк. Чаму б і не!

Гэй, паэты!


Побач з паркам Жылібэра, як вядома, дом-музэй Максіма Багдановіча. Але каля яго хіба месца замала для бюста, вырашылі. Хай будзе ў парку, дзе паэт гуляў хлопчыкам з бацькам Адамам.
Цяпер тут музэй паэта
Цяпер тут музэй паэта

Мне думаецца: нядрэнна было б, каб каля бюста маглі спатыкацца паэты, літаратары, чытаць вершы Багдановіча і свае. Чаму б і не? Месца такога пакуль няма. Хай бы зьяўляліся тыя, пра каго ён пісаў, скульптар, вагітная, той жа рыцар, хаця рыцара начальства бадай не дазволіць. Ну, тады цяжарных паболей, з намёкам, што хаця б будучае пакаленьне дачакаецца «залацістага яснага дня», з марай пра які памёр паэт.

Мой Багдановіч


Калі б я быў скульптарам, мне магло б не хапіць глыбіні ведаў, каб бачыць знутры, ня толькі вонкавую форму скульптуры менавіта Максіма Багдановіча. Сёньня я, наадварот, горш уяўляю яе адлітай, але што да зьместу, мне ясна адно: трэба разьняволіцца, падумаць свабодна аб тым, які ўплыў зрабіў на мяне асабіста Максім Багдановіч, што мне даў, што мне ў яго творчасьці найбольш важнае. Калі я так гавару сабе, усё ідзе далей як па масьле.

Багдановіча я не чытаў даўно, але калі мне трэба настроіцца на яго хвалю, то ўспамінаецца адразу: «Народ, Беларускі Народ! Ты – цёмны, сьляпы, быццам крот. Табою заўжды пагарджалі, цябе не пушчалі зь ярма і душу тваю абакралі, – у ёй нават мовы няма». Гэта балесная, крыўдная праўда. Максім здолеў выказаць яе так, што яна рэжа сэрца нават сёньня, калі ўсё ў нас стала беларускім – мова гучыць з трыбун, са слупоў, з нашага даражэнькага «яшчыка». Жартую, жартую. Моц верша ў тым, што праўдзе, агучанай паэтам сто гадоў назад, нічога не зрабілася, праўда стала яшчэ больш гаркавай, рэзка воцатнай, невыносна балючай.

Другім згадваецца моцны верш, хай ён з «чарнавых накідаў», «Досі ўжо, браты, чужынцам мы служылі, досі ўжо пашаны ім прыдбалі; не сваю –чужую долю баранілі, пад чужымі сьцягамі ўміралі». Чаму ён? Мабыць таму таксама, што праўдзе гэтай нічога ня робіцца: «яшчык» любіць нагадаць беларусам, што яны павінны будуць палегчы, абараняючы Маскву. Не сябе, свае сем’і, сваю свабоду, свой беларускі народ, а тое, што скажа «яшчык».

Пра «Пагоню», напісаную Багдановічам за год да сьмерці, я ўжо ўспамінаў. Гэта мужны гімн, які дае моц надзеі нават тады, калі ўсё супраць нас звонку.
Мы рабіліся беларусамі ўсьвядомлена разам зь імі, яго вершамі. Пачуцьцё беларускасьці ўзмацнялася ў душах з чытаньнем яго паэзіі. Сам хворы, з кволымі лёгкімі, ён надаваў моц і надае да сёньня. Ён згараў ад хваробы і ад любові да Бацькаўшчыны, каб перадаць гэтую сваю любоў нам, нашчадкам.

«Добрая лыжка да абеду…»


Шкада, што Багдановічу не паставілі помнік у Горадні ў 1992-м, ён бы ўжо цэлых дваццаць гадоў дадаваў да аблічча гораду важныя рысы. Нагадваў бы, што ён сьведка кароткай беларускай свабоды пад бел-чырвона-белым сьцягам і гербам Пагоня. Вось лідчукам характару хапіла, помнік Скарыну з таго часу – адзін з важных чыньнікаў, які робіць Ліду горадам, ня проста месцам заводаў і спальных раёнаў.

Аднак ранейшы конкурс у Горадні закончыўся бяз вынікаў, і ўлады на доўгія гады з палёгкай забыліся пра Багдановіча. Хаця пункт адносна ўвекавечаньня яго памяці нібыта заставаўся ў гарадзкой праграме «Спадчына», але нейк нябачна, «інкогніта». Цяпер будзе галава Багдановіча ў вянку! Начальства задаволенае, ніякай палітыкі, ніякага нацыянальнага прысмаку: «Усе аўтары ўлавілі лірычнасьць паэта, яго ўзвышаную натуру і тонкасьць душэўных перажываньняў». Але ж гэта можна сказаць пра любога паэта, калі ён сапраўды нечага варты!

Глядзець камэнтары (1)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG