Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

аўторак 14 жнівень 2018

Архіў
2018 2017
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
жнівень 2018
пан аўт сер чац пят суб няд
30 31 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2
Ілюстрацыйнае фота. Падчас ператрусу ў офісе інфармацыйнага агенцтва БелаПАН. 7 жніўня 2018 году

Карычневы том Крымінальнага кодэксу мае безьліч артыкулаў, пад якія кожнага журналіста пры жаданьні СК ці МУС могуць падагнаць, як гарнітур пад фігуру. Там падшыюць, там адрэжуць, у іншым месцы ўкароцяць — і артыкул ня будзе карабаціцца, зроблены пад цябе па індывідуальнай замове.

Ня хочаш сядзець у турме за няправільнае чытаньне Дзяржаўных Навінаў — пасадзяць за «бязьдзеяньне службовай асобы». Бачыў, што іншыя чытаюць Дзяржаўныя Навіны — і маўчаў? А чаму побач ня сеў ды не пачытаў? А чаму сам так, як у Дзяржаўных Навінах, не напісаў? Грэбуеш сьвятым — трактарамі і камбайнамі, і «рукамі, што хлебам пахнуць»? Ня верыш у перамогі ва ўсіх сфэрах жыцьця, найлепшую ў сьвеце мэдыцыну, сацыяльную абарону і саму сьветлую ў сьвеце будучыню? Можа, трое сутак у Ізалятары зьменяць твой фанабэрысты сьветапогляд?

Я сьпяшаюся заверыць дактароў у пагонах і без, прысягаю: перажываю за бітву за ўраджай, дзень і ноч. Што ты зробіш — чалавек з вёскі, склад розуму — сялянскі, прагматычны. Таму і парады мае — адпаведныя, максымальна да рэчаіснасьці набліжаныя. Досыць марнаваць маральныя, інтэлектуальныя рэсурсы і невялікі ганарарны бюджэт на эмацыйныя адказы Сьледчаму камітэту.

Паглядзеўшы на нахабныя і дэманстрацыйныя затрыманьні галоўных рэдактараў, якім шыюць крымінал, робіцца зразумелым — «закрыць» могуць кожнага, гэта пытаньне часу. Час эмацыйных рэакцый мінуў учора. Сёньня трэба думаць пра іншае. Як мы ўбачылі і прачыталі, Ізалятар — не камфортнае для пазбаўленьня волі месца. Але цешыць сябе думкамі, што можаш яго пазьбегнуць — ілюзіі. Таму ўсе грамадзкія, матэрыяльныя і маральныя рэсурсы трэба кінуць не на подпісы пад пэтыцыі з абстрактным заклікам «Рукі прэч ад свабодных СМІ!», а на канкрэтныя рэчы.

Ілюстрацыйнае фота. Калегі арыштаваных журналістаў Tut.by і БелаПАН прынесьлі ім перадачы ў турму на Акрэсьціна. Менск, 8 жніўня 2018 году
Ілюстрацыйнае фота. Калегі арыштаваных журналістаў Tut.by і БелаПАН прынесьлі ім перадачы ў турму на Акрэсьціна. Менск, 8 жніўня 2018 году

Першае: слабы ціск на сілавыя структуры пра паляпшэньне побытавых умоваў у ізалятарах (пэтыцыі, скаргі, заявы, акцыі, аказаньне гуманітарнай дапамогі пэнітэнцыярнай сыстэме ў выглядзе прасьцінак, коўдраў, ручнікоў, мыла, шампуні).

Другое — кнігі. Шмат і розных. Варта дабіцца праз Дэпартамэнт выкананьня пакараньняў стварэньня нармальных бібліятэк — каб было што пачытаць, па псыхалёгіі, філязофіі, фальклярыстыцы. Разумею, што Дэпартамэнту выкананьня пакараньняў чым дурнейшы чалавек, тым лепш, таму ў ідэале кожная рэдакцыя мусіць сама паклапаціцца пра сваіх супрацоўнікаў і загадзя перадаць Ізалятару кнігі згодна праведзенаму анкетаваньню супрацоўнікаў пра іх зацікаўленасьці. Каму на волі часу не хапае на замежныя мовы, каму на літаратурныя навінкі... «Прысеў» — і атрымлівай асалоду ад таго, да чаго рукі не дайшлі на волі.

Наша дарагая дзяржава ўзяла на сябе клопат ісьці ўсьлед за Эўропай, насьледуючы адзінкавыя элемэнты — высокія камунальныя плацяжы, падаткі, «абарону інтэлектуальнай уласнасьці»... Мы разумеем, што марна і страшна прасіць ці патрабаваць заробкі, роўныя эўрапейскім. Але тады хоць турмы зрабіце накшталт іхных, калі нам ніяк іх не пазьбегнуць — чытай тыя Дзяржаўныя Навіны, вочы вылупіўшы, ці не чытай.

Трэцяе — менавіта рэдакцыі павінны ўзяць на сябе клопат пра падначаленых. Балазе, зараз хапае тэхналёгій і спосабаў, каб правесьці адукацыйныя курсы і сэмінары на тэму «Асабісты рост ва ўмовах Ізалятару», ці «Як прыняць сябе, калі ты ў турме». Можна правесьці інтэлектуальныя дыспуты на тэму «Канваір — сябар ці вораг?».

Ілюстрацыйнае фота. Калегі арыштаваных журналістаў Tut.by і БелаПАН перадаюць ім перадачы ў турму на Акрэсьціна. Менск, 8 жніўня 2018 году
Ілюстрацыйнае фота. Калегі арыштаваных журналістаў Tut.by і БелаПАН перадаюць ім перадачы ў турму на Акрэсьціна. Менск, 8 жніўня 2018 году

Настольнай павінна стаць не папулярнае выданьне кшталту «Чытай, скарачай», а «Турма і здароўе» Юрыя Бандажэўскага. Балазе, «Свабода» з яе прарочым дарам не дарма паклапацілася пра гэта яшчэ пяць гадоў таму.

Рэдакцыям, замест таго, каб канфрантаваць і канкурыраваць віртуальна, варта было б зладзіць рэальныя бойкі — зьнянацку захопліваць офісы адзін аднаго з крыкамі «Рукі за галаву, я сказаў, рукі за галаву!» — і так гартаваць дух, замораны ў інтэлектуальнай дзейнасьці, правакаваць выкід адрэналіну. Можна АМАП прыцягнуць — каб праводзілі прафіляктычную працу зьнянацку раз у квартал.

Бачыла на свае вочы — у некаторых рэдакцыях прастора выкарыстоўваецца на розныя глупствы, кшталту гардэробных. У некаторых нават кухні ёсьць, лядоўні, аўтаматы з кавай, пакоі для перамоваў. Для чаго прывучаць сябе да такога буржуйскага жыцьця? Канечне, потым складана ў Ізалятары з такімі звычкамі.

Адзін пакой спакойна можна было выдзеліць на памяшканьне тыпу «стакан» — напэўна, няма ў беларускай мове адпаведнага слова гэтай клетцы, дзе можна толькі стаяць? Зладзіць такую штуку нескладана — любы «дзядзя Вася» — электрагазазваршчык зробіць вам з жалезьзя такую няхітрую канструкцыю. Не здаў у час артыкул — ідзі на дзьве гадзіны ў «стакан». Другі «касяк» — сядзі там да вечару, і хай калегі пазіраць. Выхавальны эфэкт будзе гарантаваны.

Рэдакцыям варта стварыць невыносныя ўмовы для працы сваіх супрацоўнікаў. Напрыклад, абавязаць кожнага «творчага работніка» тэлефанаваць па некалькі разоў у дзень Юліі Леанідаўне ці Сяргею Васільевічу за камэнтарам наконт бытавога забойства ў Акцябрскім ці крадзяжу камбікорму ў Глуску, ня кажучы ўжо пра «карупцыю ў вышэйшых эшалёнах улады». Праз тыдзень такіх тэлефанаваньняў яны самі папросяцца ў Ізалятар і будуць лічыць гэта за благаславеньне лёсу. Мэта ўсяго гэтага — адаптацыя да ўмоў, якія так хутка зьмяняюцца, выклікаў часу, на якія трэба імгненна рэагаваць.

Ілюстрацыйнае фота. Ізалятар часовага ўтрыманнья на Акрэсьціна
Ілюстрацыйнае фота. Ізалятар часовага ўтрыманнья на Акрэсьціна

Тыя, хто ўжо пабываў «там», можа правесьці сэмінары для тых, хто яшчэ пакуль не. Не варта забываць і пра спробы дасягненьне дзэну.

Затрыманьні незалежных журналістаў. Што важна ведаць

Аптымальна было б наогул зьбегчы з гэтага філіялу вар’ятні. Але наўрад ці дапаможа. Ад сябе не ўцячэш. Я згодная са стыхійным майстрам дзэну Сьцяпанам Сьцяпанавічам Гудковым, героем кнігі Масквіной «Сьметніца для алмазнай сутры». Неяк Сьцяпан Сьцяпанавіч параіў вахцёру разважаць не пра тое, чаму нехта багацей, прыгажэй, ці дурней, а пра сэнс прыходу Бадхідхармы ў Кітай. Вахцёр два тыдні разважаў, і амаль дасягнуў дзэну, таму вырашыў сысьці ў лес, ці пустыню — для пазнаньня Ісьціны

Але Сьцяпан Сьцяпанавіч Гудкоў параіў яму заставацца на прахадной. «Час ваенны, Віктар Іванавіч, завод сакрэтны. Не сыходзь, а то знойдуць і расстраляюць. Навошта табе гэта трэба? А завадзкая прахадная — ідэальнае месца, дзе з дапамогай сузіраньня можна вызваліцца ад нараджэньня і сьмерці і здабыць сілы для ператварэньня гэтага сьвету ў царства буды».

Нашы рэдакцыі таксама могуць стаць такім ідэальным месцам — пры мінімальных высілках па іх перапляніроўцы: вахцёр у форме АМАП на ўваходзе, «шмон» на выхадзе, «стакан» за парушэньні працоўнай дысцыпліны, вобшукі час ад часу, «разгон» калегамі па пятніцах, тэлефанаваньне за камэнтарам у Сьледчы камітэт. Et cetera.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Кладуся спаць з марамі пра «спакайнейшую працу». Пакой патанае ў змроку, за вакном супакоілася вуліца, у пад’езьдзе не чуваць аніякіх крокаў. Усе сьпяць — пад мірным небам стабільнай Беларусі.

Змрок гусьцее. На мары пра спакайнейшую працу напаўзаюць хмары: абяцала, што заўтра напішу артыкул пра чарговае свавольства і бязьмежжа чыноўнікаў, абараню сірату і ўдаву. «Навошта гэта вам — абараняць небаракаў розных, вы з такой прыстойнай сям’і паходзіце, адукацыя выдатная ў вас?», — спытаўся судзьдзя. — «Таму што была Нагорная пропаведзь».

Узгадваю герояў Курта Вонэгута, каб прыправіць жыцьцё патасам, кладуся спаць. Заўтра будзе новы дзень, як казалі бясколернымі галасамі шэрыя недарэкі са швэдзкага фільму «Ты, які жыве» Роя Андэрсана. Заўтра будзе новы дзень, зь неспакойнай працай. Бо была Нагорная пропаведзь, я яе чула — слых у мяне добры. Таму нікуды цяпер ня дзецца з гэтай падводнай лодкі, ад гэтай маці нашай Радзімы і мужа яе — айчыма нашага, які мае мэту зьвесьці нас усіх са сьвету — яму цесна з намі ў адной хаце.

Мы яму ўсе замінаем — нос усюды сунем, бачым, заўважаем, што маці наша няслушны выбар зрабіла — муж яе новы гаспадар ніякі, плёну зь яго ня больш, як ад мёртвай казы. Толькі што шчокі надзімае ды сам сябе нахвальвае дзень і ноч.

Касавурыцца на нас — чаму мы ня хочам заўважаць, які ён прыгожы, дасьціпны ды разумны? Чаму ў хоры, ім створаным за нашы грошы, не сьпяваем «Гасану»? Яму лепш, каб нас не было — тады ён сам-насам здолее неяк маці пераканаць, што лепшага за яго ў сьвеце няма. Гэта яму ўдасца — бязь сьведак. Бяз нас. Калі ўсьцяж будзе толькі яго голас чутны: «Я найлепшы, я самы разумны». Нас, як тыя люстэркі ў казцы, якія пярэчылі, што не прыгажун ты, не гаспадар — разьбіваць будзе.

Адзінае люстэрка хоча захаваць. Тое нястомна брэша яму, што ён малады, нягледзячы на гады, што здаровы, як конь, разумнейшы за ўсю Акадэмію навук. Што ніколі не памрэ. Ніколі. Каб пераканаць маці ў сваёй моцы багатырскай і разумовай, сіле мужчынскай, рэўнасьць выклікаць — любіць зь дзеўкамі маладымі круціцца. Сядзе на прызьбе, маладух вакол насадзіць, цукерак ім у прыпол насыпле і давай распавядаць, як ён умее ў тэніс граць ды на каньках бегаць.

...Уяўляю ноччу, як ён можа заўтра прыехаць сюды, і тады... Хавацца трэба. Не выходзіць з хаты. Бо па вуліцах будуць нястомна круціцца сінія мікрааўтобусы, хапаць усіх, хто сумняваецца ў найлепшых чалавечых якасьцях, разумовых здольнасьцях айчыма, за якога па дурной маладосьці выйшла маці нашая замуж.

...«Мне б спакайнейшую працу», — засынаю, у апошняе імгненьне безнадзейна шлю роспачнае паведамленьне ў абыякавы Сусьвет. Але гэтым разам ён чуе мяне: ранкам аказалася, што можна і не пісаць нічога — праца незалежных рэдакцый паралізаваная, чатыры (пяць, восем?) журналістаў затрыманыя. За тры каласкі, як раней. Нічога ў сьвеце не мяняецца. Здаецца, яны кралі здымкі з каласкамі ў жытнім полі і партрэты ружовашчокіх камбайнэраў, кралі здымкі каровак у полі і задаволеных даярак у белых халатах, якія ходзяць на працу на абцасах...

Ноччу, калі мірная стабільная Беларусь спала, змарыўшыся ў бітве зь небывалым ураджаем, гэтыя пракрадаліся да пакоя, дзе спалі дзеці айчыма — і кралі здымкі, кралі хваласьпевы, напісаныя ў гонар самага разумнага на сьвеце, кралі ўсё гэта і выкарыстоўвалі, як у галаву ўзбрыдзе. Папраўдзе, гэта была наша хата некалі. Дый цяпер мы плацім за яе камунальныя, якія растуць штомесяц. Але жывуць тут чужыя людзі, якіх навёў з далёкіх краёў, адкуль і сам зьявіўся, айчым. Расставіў іх па хаце, люстэркі гэтыя брахлівыя, кожнаму выдзеліў па пакоі — таму, дзе раней жылі мы. Нас выгнаў жыць каго ў прыбудову, каго ў дрывотнік. Нічога ня зробіш, такі лёс наш — гараваць.

Застаецца толькі ноччу пракрадацца ў былую нашу хату і разглядаць прыгожыя пазытыўныя здымкі са сьвету, які існуе толькі ў галаве айчыма і яго дзяцей брахлівых. Ах, каб маці ў маладосьці была трохі разумнейшая, трымала вушы свае моцна прыціснутымі да галавы, ці хоць прыкрыла іх валасамі, калі ён распавядаў ёй самім жа прыдуманыя казкі, каб не разяўляла тады рот на байкі залётнага балбатуна, які абяцаў яе ашчасьлівіць і нас заадно.

...Злавілі іх за руку — тых, хто тайком ноччу прабіраўся ў пакоі айчыма, разглядаў здымкі касьмічнага нерэальнага сьвету, які абяцаў пабудаваць наш нятанны айчым, ды не хапіла глузду.

Павялі іх, пасадзілі ў турму. «За незаконны доступ да інфармацыі, які пацягнуў за сабой прычыненьне істотнай шкоды». Пасадзілі нашых братоў і сясьцёр. Іх здалі дзеці айчыма, люстэркі крывыя тыя, якія раскашуюць у пакоях, камунальныя за якія плацім мы. Справа была паважнейшая, як выявілася потым. Яны ня проста кралі тыя здымкі з ружовашчокімі камбайнэрамі, усьмешлівымі даяркамі і айчымам, які хадзіў сярод іх і паблажліва ляпаў шырокімі далонямі па плячах. Яны зьдзекаваліся з гэтага ўсяго сьвятога, блюзьнерылі! Высьмейвалі. Хіхікалі. Калі прайшлі вобшукі, то вопытныя сьледчыя, якія бачылі і трупы без галавы, і згарэлых на пажары, былі шакаваныя да глыбіні сэрца! На адным здымку было такое, страшнае — нехта прымаляваў рожкі да галавы айчыма! Іншыя злосна крэмзалі пад покрывам ночы чорным флямастэрам на белых халатах даярак. Трэція чынілі зьдзек над здымкамі, абражалі рэлігійныя пачуцьці айчыма — сядзелі, разглядалі іх і рагаталі. Сьмяяліся проста яму ў твар! Быў яшчэ атрад нягоднікаў, якіх пакуль не затрымалі — яны ўсьцяж сьцябаліся з подпісаў пад здымкамі з палеткаў, вычваралі рознае — і дзяліліся гэтым з публікай.

Во так было яно ў жніўні 2018 году, дзеці мае. Ці ўсіх нягоднікаў пасадзілі? Пакуль не, яшчэ ловяць тых, хто шчэрыць зубы, калі чытае пра надоі, накосы, бітву за ўраджай. Гэта ўсё сур’ёзныя рэчы, ня варта ўсьміхацца і блазнаваць.

Калі пераловяць усіх, пасадзяць, арыштуюць, аштрафуюць — іншыя будуць баяцца прабірацца ў сваю ж хату, некалі родную, і разглядаць здымкі, на якіх адлюстравана няісная краіна, збудаваная толькі ў галовах айчыма і яго дзяцей. Але ім вельмі важна, каб мы паверылі ў тое, чаго няма, не было, ня можа быць. Каб сталі, счапіліся за рукі і запелі ў агульным хоры дурнымі фальшывымі галасамі: «Гасана!». Проста таму, што айчыму гэта будзе прыемна.

Калі мы ня можам гэта зрабіць (бо была Нагорная пропаведзь), застаецца толькі арганізаваць свой хор. Каб нашы галасы, прыгожыя і моцныя, загучалі нарэшце разам, зладжана.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG