Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

серада 28 чэрвень 2017

Архіў
2017
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
Алена Германовіч

Часам бываюць такія дзіркі ў галаве, часе, краіне і Галяктыцы, калі і працаваць мусіш, і нічога не адбываецца.

Часам бываюць такія дзіркі ў галаве, часе, краіне і Галяктыцы, калі і працаваць мусіш, і нічога не адбываецца. No pasa nada. Можна напісаць нешта такое спакойнае, нэўтральнае, ніякае, каб не пакінуць галоднай прагную да літарак, складзеных у словы і сказы, Чорную Дзірку. Бо калі ты яе пакінеш галоднай, дык яна накінецца на цябе, і зжарэ ўмомант.

мы зноў і зноў выпраўляліся ў гэты акіян абыякавасьці

Так сонным летнім днём мы глядзелі пустымі вачамі на такую ж вясковую вуліцу, і нам у галовы прыйшла цудоўная ідэя напісаць пра адзіную ў той вёсцы выпускніцу. Як гэта — га? Хадзіць адной у школу, вучыцца, здаваць іспыты? Цікава ж. Паколькі дзяўчынка непаўналетняя, і каб не парушыць нешта ў вясковым фэншуі, гэтым мікрасьвеце, пайшлі спачатку да яе маці, якая працавала ў краме: «Мы хочам з вашай Марынай пагутарыць!». А для чаго, навошта, чаму менавіта зь ёй, а што будзеце пытацца ў яе, а раптам што, а мяне потым з працы звольняць, а не чапайце вы дзіця, ёй яшчэ жыць — такія атрымалі адказы ад маці. Але неяк угаварылі, абяцалі, што будзем абачлівымі, і нічога такога, жыць будзе. Дзяўчына трапілася надзіва млявая. Куды марыш паступаць? — Ня ведаю. Як вучысься? — Ай, так, ня вельмі. Ці можа табе не хапае аднаклясьнікаў? — Ат, мне абыякава. Чым займаесься, што любіш рабіць? — Нічога. Мы адчайна і адважна біліся над ёй, як першаадкрывальнікі новых зямель, спрабуючы прыстаць хоць да якога берагу, хоць нейкія праявы жыцьця там знайсьці, ня кажучы пра карысныя выкапні — хоць якіх карэньчыкаў на ежу ў галодны дзень. На сваіх чаўнах мы зноў і зноў выпраўляліся ў гэты акіян абыякавасьці, закідвалі нераты — зьлева, справа, глыбей і далей. Нуль. Але зямля была мёртвай — нейкія буры і ліхалецьці пабылі тут да нас і разбурылі, зьнесьлі ў акіян моцныя вятры ўсю глебу, увесь чарназём, на якой магло нешта прарасьці. Акіян не хацеў нам даваць ні рыбы, ні рознакаляровых каменьчыкаў. Адна мэдуза трапілася, і тая не ўяўляла цікавасьці для натуралістаў, бо даўно дасьледаваны від.

Мы гублялі імпэт, перасыпаючы праз растапыраныя пальцы пясочак, спрабуючы заўважыць калі ня золата, ня пэрліну, то хоць маленькі, малюпасенькі бурштын. Нічога. «Ай, ня ведаю, не хачу, як Бог дасьць, так і будзе». Вырашылі хоць здымак зрабіць, так бы мовіць: «Фотафакт», бяз тэксту. Таму папрасілі дзяўчынку прайсьці з намі ў школу, і там сесьці за парту, зрабіць задуменны выгляд і ўтаропіцца ў шыбу, нібыта там, за ёй — шырокія гарызонты, вялікія магчымасьці і наогул.

пачалі ад прыбіральшчыцы

У школе, хоць і была субота, жыцьцё кіпела, згодна з плянамі аддзелу адукацыі: там гулялі ў настольны тэніс, там — у футбол, там — у кампутарныя гульні, а ў актавай залі ішла дыскатэка. Каб атрымаць дазвол на здымак небаракі-выпускніцы, мы прайшлі ўсю герархічную лесьвіцу вясковай школы: пачалі ад прыбіральшчыцы, скончыць павінны былі абласным аддзелам адукацыі, але недзе адна прыступка зламалася, і нам завуч ці пэдагог-арганізатар даў дабро зайсьці на хвілінку ў пустую клясу. За адну сэкунду мы шчоўкнулі дзяўчынку, паказалі здымак ёй, прыбіральшчыцы, настаўніцы матэматыкі, кляснай, пэдагогу-арганізатару, завучу і абяцалі ўзгадніць яго з раённым і абласным аддзелам адукацыі. І пайшлі «стомленыя, але шчасьлівыя» да сваякоў, дапамагаць клеіць ім шпалеры.

…Вечарам сваякам патэлефанаваў дырэктар школы. Ён быў у ад’езьдзе, а вярнуўся дахаты — і тут такое! Праблема, што ён жыве ў суседняй вёсцы, а так бы прыйшоў сам асабіста паглядзець на гэтых нягоднікаў, на нас. Ён казаў сваячцы, што «будзе скандал», што ўсіх звольняць з працы, а ў яго дзеці, у дзяцей — унукі, ва ўнукаў — каты і сабакі. І ўсе хочуць есьці. Нам гэта даўно абрыдла, мы абяцалі сваячцы, і яна абяцала дырэктару, што мы тут жа, імгненна, яна сьведка, выдалім здымкі, і нічога нідзе ня будзем друкаваць. Здавалася, «інцыдэнт вычарпаны», аж не. У дзьверы нешта пашкрабаў, і ў хату ўвайшлі, як цень, дзьве настаўніцы, адна, здаецца, клясная той дзяўчынкі, другая як «прадстаўнік адміністрацыі школы». Яны пачалі нешта гаварыць — і ня здолелі. Бо пачалі ўсхліпваць, і… крэшчэнда, крэшчэнда! — ціхія ўсхліпы перайшлі ў галашэньне. Што здарылася? Што здарылася тут, дзе ніколі нічога не здараецца, апроч натуральных сьмерцяў? «Вы… Мы… Вы… Мы… Вы прыехалі і паехалі, а нам тут жыць!», — заявілі яны скрозь сьлёзы. Ім тут жыць, нам там… Як пісаў Генры Мілер: «Вы яшчэ не вырашылі пытаньне з існаваньнем Бога, а ўжо хочаце есьці!».

тыя ня верылі і стаялі ля парогу, і плакалі, як бабры

Мы склалі рукі, нібыта ў малітве, і сказалі, што абяцаем, што ня будзем ні пісаць — бо і не зьбіраліся, ні зьмяшчаць здымак той школьніцы ні ў газэце, ні ў інтэрнэце. Але тыя ня верылі і стаялі ля парогу, і плакалі, як бабры: «А раптам вы зараз кажаце так, а потым перадумаеце?». Мы хацелі пабегчы ў пакой, схапіць ці Біблію, ці Канстытуцыю, і клясьціся кнігамі, але не маглі, бо клясьціся нам якраз Біблія і забараніла, а Канстытуцыя — не забараніла, але ў нас яе няма.

Ледзь вывелі іх пад рукі з хаты. Абрыдлі ўжо сваім плачам адвечным па старонцы, якая ніколі ня зьявіцца ў газэце. На разьвітаньне яны сказалі з дакорам: «Вось вы прыехалі — і нам увесь лёс паламалі!». Сваячка, якая сядзела задуменна на канапе і са зьдзіўленьнем назірала за гэтай мітусьнёй, паўтарыла рэхам: «Вы ім увесь лёс паламалі… Ат, такі там і лёс…». Сама яна — былая вясковая настаўніца.

наогул нічога не трэба пісаць

…Але майму калегу гэтага было мала. І праз пэўны час ён зноў набраўся мужнасьці і паехаў у вёску, толькі іншую, пісаць пра «жыцьцё школы». Назаўтра, натуральна, пачаўся неверагодны вэрхал. Яму тэлефанавалі настаўнікі, бацькі, адміністрацыя школы, з аддзелу адукацыі, і жук, і жаба. Не пішыце тое, не пішыце іншае, а раптам хто што нешта падумае, а раптам некаму не спадабаецца. Галоўны прынцып сучасных узаемаадносінаў са СМІ сфармуляваў старшыня сельсавету: «Наогул нічога не трэба пісаць, ні добрага, ні дрэннага. Бо мала ці хто што не так пачытае ці падумае!».

ці можна ім піць гарбату і каву?

…У цягніку здымалі праваднікоў, якія Новы год сустракаюць у дарозе. Прыйшла начальнік цягніку, папрасіла паказаць здымкі. Глядзела доўга. Прасіла выдаліць адзін, потым два, потым — некаторыя, потым — усе. «Вось тут яны бяз бэйджаў, а раптам убачыць кіраўніцтва. — Ну хай, зараз з бэйджамі зробім здымак! — А вось тут яны за сталом, на стале — ежа… — Ну і што, гэта ж нармальна, не алькаголь жа? — А хто паверыць, што няма алькаголю, потым скажуць — мо пад сталом стаялі бутэлькі? — Ну давайце тады бязь ежы! — Ага, бязь ежы… Тады скажуць — нешта падазрона, што пусты стол, нічога няма. — Ну давайце паставім на стол гарбату ці каву! — А ці можна ім піць гарбату і каву? Можна, канечне, але чытачы ці начальства скажуць — а вось яны бясплатна, можа, п’юць каву ці гарбату, мала ці што! — Ну дык давайце іх на вуліцы паставім і зробім здымак, каля цягніка! — Ага, ім нельга стаяць разам каля цягніка, яны ж з розных вагонаў, і павінны стаяць кожны ля свайго вагону!».

…Напэўна, трэба напісаць нейкую мараль, але нічога не ідзе ў галаву.

Усходнеамэрыканскі крот (Scalopus aquaticus). Фота: Kenneth Catania, Vanderbilt University

Карупцыя? Фікцыя. Нястомная барацьба зь ёй? Сьмешна. Усе спрэс, усе барацьбіты і карупцыянеры — фікцыя.

На крэме для твару, вытворцы якога абяцаюць запаволіць няўмольны бег часу і лёгкім масажным рухам зьнішчыць яго адбіткі на абліччы ў выглядзе барознаў (фактычна — заараць поле так, каб там нічога не ўзышло — ні зморшчыны, ні пігмэнтныя плямы, ці якая іншая трасца, бррр) — слімак намаляваны. Напэўна, па задуме вытворцы, гэта адсылае да асацыяцыі, што пасля ўжываньня цуда-крэму час ня будзе ляцець шалёным конікам, а папаўзе ціхенька, не даючы сабе ніякага шансу пакінуць сьлед.

тут рэальна сьлімак! і не банальны, а з сакрэтам

А не. Тут рэальна сьлімак! І не банальны, а з сакрэтам. Так і напісана: «крэм з сакрэтам сьлімака». Нават сьлімакі маюць свае сакрэты! О дайце мне гэты крэм, прадайце, колькі ён там каштуе? Падышла прыгожая, напоўненая да вышыні пышнай фрызуры ўласнай годнасьцю, падмацаванай сакрэтамі ўсяго жывёльнага і расьліннага сьвету, дзень і ноч дасьледаванага людзьмі ў пошуках цудадзейных сродкаў для маладосьці, і паблажліва патлумачыла, што сакрэт — гэта не таямніца, гэта сьлізь, выдзяленьні. «Сьлізь?! — Сьлізь сьлімака вельмі карысная ў касмэталёгіі, гэта цудоўны сродак!». У галаве ўсе перакруцілася дагары нагамі, перакуліўся сьвет. Уявіла, як недзе па кустах парэчак, па берагах рэчак поўзаць сьлімакі, а за імі ходзяць шпіёны з такімі маленькімі дзеркачамі, ці мініятурнымі шуфлямі, і зьбіраюць сьлізь. З травы, з кустоў, зь пяску? Ці гэта робяць нейкія гномы, эльфы, фэі? Ці — яшчэ горш! Іх душаць! Праз такі вялікі прэс — сплюшчваюць іх, каб здабыць той сакрэт для прыгожых твараў кабетак!

ёсьць вэрсія, што сьлімакоў палохаюць

Прадаўшчыца глядзела на мае шалёныя вочы і, напэўна, таксама міжволі ўбачыла тое, што бачу я, таму пасьпяшалася запэўніць мяне, што ўсё ня так страшна, каб я не грымнулася на падлогу пасярод крамы, і не папалохала пакупнікоў: «Сьлімакоў росьцяць на адмысловых фэрмах у Чылі і Калюмбіі. Іх там круцяць і трасуць (бедныя сьлімакі!), і гэта дапамагае ім выдзяляць сакрэт. Ім зусім не балюча (працягвала яна, бачачы, што ў мяне сьціскаюцца кулакі, і я гатовая бегчы і пісаць зварот да ўсіх зялёных арганізацый плянэты Зямля), атрыманьне сьлізі — гуманнае. Ёсьць вэрсія, што сьлімакоў палохаюць, каб атрымаць сакрэт, але гэта толькі вэрсія». Яна глядзела пераможна і паблажліва, як сапраўдны носьбіт неверагоднай таямніцы, сакрэту, ці звычайная пляткарка, якая нарэшце вызвалілася ад кучы інфармацыі, што тлуміць ёй галаву. Але каб яшчэ больш задурыць мяне, яна марудна разьвярнулася і тыцнула ў твар іншым слоічкам, на зьмесціва якога мне прыйшлося б працаваць цяжка і аддана, недзе 15 дзён. «Гнёзды ластаўкі! Гэта крэм з экстрактам гнёздаў ластаўкі!». Яна пачала нешта гаварыць, але я ўжо моўчкі і ашалела шукала выйсьце. Досыць зь мяне і сакрэту сьлімакоў.

Шмат думала. Зашмат, так зашмат, што мяне ледзь не пераехала нейкая чарнявая кабетка на шэрым «Опэлі», якая ехала проста па тратуары. Ледзь не здабыла зь мяне слізь, праўда, непатрэбную касмэтычнай індустрыі, бо не з экалягічна чыстага месца, і без утрыманьня калягену і антыаксідантаў.

ён думаў, што я ведаю

…Увечары я сустрэла «крата». Спачатку гэта быў звычайны чалавек, знаёмы знаёмага, сястры мужа брата суседа стрыечны пляменьнік. Мне ён нават падабаўся. Раней. Такі звычайна сядае за стол і пачынае руліць усім, такі «лідар групы» і аўтарытэт. Баламут. Працаваў на розных пасадах, у розных установах. Пасьля размовы зь ім сьлімакі ў маёй галаве сарамліва пасунуліся і далі пачэснае месца кратам — жывёлам, што шкодзяць карэньчыкам, рэдка вылазяць на паверхню, робяць шмат дзірак, усё нешта рыюцца, і не бачаць нічога, нікога. Ён думаў, што я ведаю. Ён гаварыў, упэўнены, што гэта не сакрэт. Пра нашага аднаго знаёмага, якога пасадзілі раней за махінацыі, за хабар. Пра тое, што на буйных і ня вельмі прадпрыемствах ёсьць такія адмысловыя людзі, якія былі адмыслова падрыхтаваныя для такой «працы» — ціхай, бяз ордэнаў і медалёў, без ушанаваньня і ўзнагарод. Якія працуюць побач зь ім, і з намі, і з тым, каго пасадзілі за хабар. Якія о такія — «лідары групаў», якія могуць дапамагчы калегам, і даць добрую параду, і падказаць. І падставіць могуць. Не заўсёды, праўда. А калі будзе трэба нейкаму чыну зь «сілавой структуры» ісьці на пэнсію, хутка, а зорачку хочацца сёньня, зараз. І што тыя «шэрыя схемы», «карупцыйныя схемы» створаны і запушчаны ў жыцьцё ня тымі небаракамі, што селі, а тымі, каго падрыхтавалі і накіравалі на ўсе гэтыя прадпрыемствы і арганізацыі, каб ствараць там карупцыю, каб потым было каго пры нагодзе «браць» за створаную карупцыю. І што так на многіх ёсьць «распрацоўкі», але хаду ім даюць толькі тады, калі трэба каму-кольвек з будынку з калёнамі. І што так было і з нашым знаёмым, якога такі вось «крот» ласкава падводзіў, як каня да вады, да зьдзяйсьненьня злачынства, і той у нейкі момант сасьмяг, і разьмяк, і пагадзіўся, і пацягнуўся за «падпрацоўкай», за «нялішнімі грашыма», за што і паплаціўся потым некалькімі гадамі за кратамі. Дык так жа ўсюды, чаго ты зьдзіўляесься, а як ты думала? Ты думала, што адны бяруць хабар, другія — даюць, трэція — ловяць? Ха-ха.

Ён пералічваў «гучныя затрыманьні». Я была на некаторых гэтых судах, і белыя ніткі тырчалі там з кожнай шэрай тэчкі, з кожнага тому «гучнай справы». На адным працэсе абвінавачаны нешта спрабаваў сказаць, што «куратар з КДБ быў у курсе, і ўхваляў гэтыя дзеяньні», але судзьдзя гыркнула на яго «Які такі куратар, што вы мянціце?» — і ён змоўк.

усе барацьбіты і карупцыянеры – фікцыя

Карупцыя? Фікцыя. Нястомная барацьба зь ёй? Сьмешна. Усе спрэс, усе барацьбіты і карупцыянеры — фікцыя. Не было ніякага хабару. Не магло такога быць, каб хітры і спрытны, прапалены наскрозь дырэктар браў хабар у сваім кабінэце, ад свайго ж кампаньёна, зь якім дзесяць гадоў запар елі і пілі. Не магло, не было — але тэрмін рэальны.

І так яны паўсюль — поўзаюць сьляпыя краты, абыякава натыкаюцца на людзей, рыюць дзіркі ў іх лёсах, штурхаюць іх за краты.

А па тэлевізары паказваць, як добра тут, на гэтых абшарах, у сухое сонечнае надвор’е на тлустага чарвяка ловяцца ўсялякага кшталту карупцыянэры, буйныя і дробныя. Як садзяць зараз, як бульбу ў маі, кабету, што спакусілася, займаючы высокую пасаду, трыма кіляграмамі памідораў, мяшком бульбы, шматком сала зь мясам, хоць і вагой 10 кг. «Яе месца проста трэба было іншаму чалавеку вызваліць».

нас усюды падманваюць!

Краты і сьлімакі. Сакрэт сьлімакоў, якіх круцяць і трасуць недзе ў Чылі, каб здабыць сьлізь для твару, якіх палохаюць, каб яны выдзялялі больш сакрэту. Недзіцячыя гульні «кратоў», якія прыводзяць за краты прызначаных зьверху «карупцыянэраў»… «Нас усюды падманваюць! Нават у царкве нас дураць на сьвечках!» — неяк роспачна скардзілася сваячка.

…Калі чалавек нараджаецца, яму запальваецца сьвятло. Потым па чарзе яго прывучаюць да зялёнага і чырвонага сыгналу. На зялёны — ідзі, на чырвоны — стой. Правілы гульні зразумелыя. Гэты сыгнал — дазваляе, той — забараняе. Але калі зялёнае і чырвонае святло запальваюць разам — гэта выклікае збой праграмы і ў лёгкай ці цяжкай форме вар’яцтва.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG