Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

субота 27 травень 2017

Архіў
2017
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань

Яны прыходзілі па чарзе, і гуртам, на розныя сьвяты, прысядалі, заглядалі ў вочы, і пачыналася: «А кім ты хочаш быць, калі вырасьцеш?».

Юрый Леман, «Вышывальшчыца»
Юрый Леман, «Вышывальшчыца»

…Дарма Альбэрт працягваў паўтараць, што не зьбірае марак, — з такой удалай прыдумкі трэба было атрымаць максымум: усе сябры місіс Форэстар ўключыліся ў гульню і, зьвяртаючыся да Альбэрта, рэдка забывалі спытаць пра яго калекцыю. Нават місіс Форэстар, калі была ў гуморы, часам называла мужа філятэлістам. Мянушка гэтая неяк дзіўна падыходзіла Альбэрту. Часам яго называлі так проста ў вочы, і ўсё вымушаныя былі ацаніць, як лагодна ён гэта прымае; ён усьміхаўся без усялякай крыўды, а хутка нават перастаў запэўніваць, што яны памыляюцца.
(«Крыніца натхненьня», Ўільям Сомэрсэт Моэм)

яна хоча быць вышывальшчыцай, як яе цёця!

…Няма чаго хацець. Ад калыскі не было супакою. Яны прыходзілі па чарзе, і гуртам, на розныя сьвяты, прысядалі, заглядалі ў вочы, і пачыналася: «А кім ты хочаш быць, калі вырасьцеш?». Адчапіцеся вы ад мяне. Ідзіце, ужо гарэлка на сталах грэецца. Вам няма да гэтага ніякай справы. «Ну кім, кім, кім! Кім ты хочаш быць?!« — «Нікім». «Ну, мы так не гуляем», — маглі б сказаць яны. Ня мы прыдумалі гэтыя правілы гульні, а ты, малалетка, наогул не павінна нам перашкаджаць! Ня хочаш гуляць — прымусім, ня ведаеш пароль і адказ на яго — падкажам. Ня хочаш гуляць з намі — самі згуляем тваю партыю, ах, ня так ты нам і трэба. Стаіш тут пасярод хаты, як пень, скасавурылася, глядзіш, як сыч з-пад ілба, толькі час зацягваеш. Дарослыя беглі насустрач гасьцям, і тыя, не пасьпеўшы і рот адкрыць, чулі ўжо адказ: «Яна хоча быць вышывальшчыцай, як яе цёця!». Госьці былі задаволеныя — ну вось, вось і вызначыліся, варта табе было ўпарціцца і рогі тут свае паказваць. Вышывальшчыцай, як цёця! Для недалёкіх гасьцей (ці далёкіх) праводзілася дадатковае тлумачэньне: «Сястра ж яго працуе ў вучэльні, у горадзе, дзе вучаць вышываць, от яна яе возьме да сябе вучыцца, там жа у нас, выходзіць, блат, яна яе прыстроіць! І жыць будзе дзе, кватэра там у яе!».

«О, якая вырасла! Ужо пяць гадоў! А кім ты хочаш быць?» «Я ха-чу быць вы-шы-валь-шчы-цай, як ма-я цё-ця». Усё. Маўчы. Больш нічога не кажы. Больш нічога ня трэба, дзяўчынка, ты яшчэ тут? Ідзі, ідзі, ідзі вунь на вуліцу пагуляй. Тут дарослыя, ідзі, ідзі!

Неяк цёця тая пашыла ёй сукенку, жоўтую зь белым, з матыльком пасярэдзіне вышытым. Якая цудоўная шматфункцыянальная сукенка. Зь дзіцячага саду і з трох да шасьці, з сямі да дзевяці сукенка апраналася на Ялінку, і на пытаньні Дзеда Мароза «А хто гэта ў нас тут?» трэба было адказваць: «Матылёк». «А які вершык ведае матылёк?» «Па-над-бе-лым-пу-хам-віш-няў…». Я не хачу быць штогод матыльком! А кім ты хочаш быць, кім ты можаш быць, калі на сукенцы ў цябе вышыты матылёк? Можа, з-за тваіх капрызаў новую сукенку шыць, з кракадзілам, ці з Бабай-Ягой?

…Зараз ніткі ўсюды. Усюды — ніткі, у гэтай кватэры, гаспадыня якой ужо ня можа ні шыць, ні вышываць. Ніткі — не ў руках, як было ўсё жыцьцё, аж да атрыманьня пачэснага «вэтэрана сацыялістычнай працы», а на швах ад глыбокіх інтэрвэнцый катэтэраў. Белыя ніткі, выпацканыя ў зялёнку.

усе ніткі сьвету ў адным месцы

А ў пустой кватэры — чырвоныя, белыя, жоўтыя, сінія, бэзавыя, баваўняныя, ваўняныя… усе ніткі сьвету ў адным месцы. Іх вельмі шмат. У кожнай шафе, у кожнай шуфлядзе шафы, у кожным закутку — скрынкі, пакункі, і там усюды — ніткі. Здаецца, што яны схаваліся, і чакаюць момант, нейкі Знак, ці сыгнал, каб пачаць вызваленчы паход — вярнуць сабе тое, што па праву лёсу належыць ім, ніткам — гэтую няшчасную заблытаную ў адным сваім жыцьці адзіным кабетку, якой наканавана быць вышывальшчыцай — як яе цёці. Вось яшчэ трохі — і ў адзін момант яны пачнуць выпаўзаць са сваіх торбачак, скрыначак, шэрых савецкіх папяровых пакуначкаў, шуфлядак — і заблытаюць павуціньнем усю кватэру, закруцяць у кокан гэтую кабетку, матылька недарэчнага, і яна будзе з таго кокану сіпець: «Клянуся, абяцаю! Я сапраўды хачу быць вышывальшчыцай і я буду ёй!». А ніткі, самыя галоўныя, махеравыя, люрэксавыя, бліскучыя, будуць рагатаць: «Не брашы, ты нават іголку не з таго боку бярэш у рукі! Ты за гэтыя гады ні на шпільку, ні на іголкавае вушка, ні на пяцельку, ні — што ўжо казаць — на катушку, ні на адзін маток не наблізілася да сваёй мары, а ты казала ў дзяцінстве, казала — цябе ніхто за язык не цягнуў! А слова трэба трымаць!». «А тая будзе сіпець: «Ну дайце мне апошні шанец, я буду вышывальшчыцай!».

Алена Германовіч

Яшчэ колькі дзён таму я сустракала яго на вуліцы. Ён адпрасіўся на выходныя з анкалёгіі.

Яшчэ колькі дзён таму я сустракала яго на вуліцы. Ён адпрасіўся на выходныя з анкалёгіі. Хадзіў у краму па кефір, рамантаваў аўто. Хутка пацяплее, ехаць на лецішча. На хваробу ня скардзіўся — ат, усе зараз дэфэктныя, а рак — дык праз аднаго ва ўсіх. Трымаўся бадзёра. Але сьмерці ўсё роўна — ці бадзёры ты, ці панылы. Яна не мае сантымэнтаў.

момант, калі ляжыш нарэшце спакойна, і нікуды не сьпяшаесься

Такі рухавы, жвавы, дасьціпны… Быў. Цяпер апошнюю ноч перад пахаваньнем ён дома. Усё жыцьцё — у працы, ні хвіліны супакою. Мітусьня, дом, праца, лецішча, рамонт, шпіталі, рыбалка, майстэрня, прыкруціць, прыбіць, набыць, прадаць… Вось ён, той момант, калі ляжыш нарэшце спакойна, і нікуды не сьпяшаесься. Усе справы аказаліся раптам скончаныя, але вынік ім падводзіш ня ты.

«Вой, а ці можна такія сьвечкі запальваць? — Ну дык што? Хай нам будзе грэх. Можа, на тым сьвеце прабачаць. А што ж нам рабіць, калі ў царкве яны па 5 рублёў, а ў краме такія ж, толькі кітайскія — па аднаму рублю? Хай прабачаць нам на тым сьвеце. — Госпадзе, як жыць нам? Усюды нас дураць, усюды! І нават царква спрабуе накалоць на сьвечках! Ладна, запальвай тыя, з крамы, хоць і кітайскія, не асьвечаныя. — Пачакайце, не паліце, у мяне ёсьць адна сьвятая сьвечка, з Чарнагорыі мне перадалі, зараз прынясу, толькі я вам яе не аддам — папалім трохі, і я дахаты забяру!».

мы захваляваліся – якая ў нас будзе карма?

Яна прынесла «сьвятую сьвечку» з Чарнагорыі. Запаліла яе, каб праверыць карму — у нас, нябожчыка, і тых, хто прынёс яму вянкі, і падпісаў: «Дарагому Валеру ад сяброў». «О, гляньце, які чорны дым ад сьвечкі! Значыць, ня вельмі добрая карма ў гэтых, што вянок прынесьлі. А і ў гэтых — чорны дым, таксама нешта ня тое. О, а над Святланай — белы дым, добрая ў цябе карма!». Кабета па чарзе абносіла над нашымі галовамі сьвечку. Мы захваляваліся — якая ў нас будзе карма? Няўжо пойдзе чорны дым над нашымі галовамі? Дакладна, чорны. Прысутныя скасавурыліся на нас. Кабета вырашыла не акцэнтаваць увагу, і ў мэтах нашай рэабілітацыі пранесла сьвечку і над нябожчыкам. Не, над ім белы дым. «Канечне, ён харошы быў чалавек. Ён нікому нічога благога не зрабіў!», — абрадаваліся суседзі, сваякі ўздыхнулі з палёгкай. Абход прайшоў, з кармамі вызначыліся, сьвечку загасілі. Яшчэ наперадзе доўгая ноч. Што рабіць, што казаць у такіх выпадках? Мала хто ведаў.

каб выбух туды пайшоў, да кратоў, і не адарвала нагу

«Я набыла такі сродак цудоўны для лецішча — „Зьзяньне“, вы не набывалі такі? Цуд, я вам кажу, гэта цуд. Усё так расьце, так буяе! Там няма ніякай хіміі, нейкія толькі карысныя мікраарганізмы. Проста дадаеш вады — і паліваеш глебу, і ўсё пайшло ў рост! Гэта я набывала „Зьзяньне-1“. На гэты год хачу набыць, яшчэ ёсьць такое „Зьзяньне-2“. Праўда, расьце ўсё. Але і краты пачалі размнажацца. Напэўна, ад таго „Зьзяньня“. Раней на гародзе былі дзьве ямкі, можа, два краты жылі. А пасьля „Зьзяньня“ прыехала на лецішча — увесь гарод у ямках, дзірках і курганах! Ой, ня ведаю. Іх там напэўна зараз сто штук, і насыпаў усё больш і больш. Ідзеш па гародзе і правальваесься ў іх хады. Я, праўда, ня ведаю, як і ехаць цяпер на лецішча — баюся. Іх там цяпер будзе напэўна войска! Я ўжо валёнкі паліла, у дзіркі іх засоўвала, як вы раілі — не дапамагло, яшчэ больш насыпаў зьявілася. Памнажаюцца, як трусы! Напэўна, ад таго „Зьзяньня“. Казалі, пэтарду трэба туды. Вялікую ўзяць, запаліць, і тазікам прыкрыць, тазік нагой трымаць, толькі моцна трымаць, а то можа і нагу адарваць выбухам. Галоўнае — каб пэтарды былі ня паленыя, сэртыфікаваныя. І прыціскаць тазік моцна — каб выбух туды пайшоў, да кратоў, і не адарвала нагу. Ох, Валера, прабач ты нам, дурніцам, так мы табе дурылі галаву, пакуль ты жывы быў, а памёр — і то супакою табе не даём сваёй балбатнёй, прабач. Але ж ты нас разумееш — трэба ж неяк з кратамі змагацца. Ды і жарты ж ты любіў, прабач!». Яна зьвяртаецца да нябожчыка, гаворыць зь ім, просіць прабачэньня. Здаецца, ён зараз ускочыць і скажа: «Змоўкнеце вы ці не, як вы мне на гэтым сьвеце надакучылі. І тут супакою няма ад вашых гародаў і кратоў». Але, можа, ён разумее. І маўчыць. І цярпіць, як цярпеў усё гэтае гаротнае жыцьцё.

Пачалі ўзгадваць, як аднойчы хадзілі на канцэрт вядомай сьпявачкі жалобных песень. «Ён так не хацеў ісьці, так не хацеў! Я яго ледзь зацягнула. Ён ёрзаў, ёрзаў, а ў залі так ціха было, яна вельмі жалобныя песьні сьпявала. А ён хацеў ціха мне сказаць, ды так атрымалася, што якраз песьня скончылася, такая паўза, і ён раптам на ўсю залю: А калі яшчэ і крама зачыніцца, і я не пасьпею піва набыць, хана табе!» Прысутныя нясьмела расьцягнулі вусны ва ўсьмешках.

адзін нос адрэзалі, іншы замест яго прыварылі

Пачаў той сівы, з вусамі, пляменьніка жонкі дзядзька. «Цеплаход, цеплаход. Ох, ведаю я, як яго будавалі. Там жа парушылі канструкцыю! Адзін нос адрэзалі, іншы замест яго прыварылі. Ат, добра будзе, усё так робіцца ў нас. І платы выратавальныя… Яны павінны самі выпаўзаць, пры небясьпецы, але там мэханізм не спрацоўвае, трэба ўручную цягнуць, калі што, а яны недзе сорак кіляграмаў, хіба ты здолееш іх выцягнуць? Дзьверы трэба было гермэтычныя, адмысловыя, а іх толькі ў Расеі можна замовіць, і яны вельмі дарагія. А што рабіць? Пайшлі шукаць па беразе ракі па гаражах у людзей — раней жа цягнулі сабе хто што мог, з рачнога флёту, ну і як ты думаеш? Знайшлі дзьверы, такія, як трэба. Паставілі на цеплаход. А яшчэ начальнік потым захацеў, каб прыбудавалі ззаду пляцоўку, каб паставіць на яе квадрацыкл. От хоча ён, і ўсё! Каб пляцоўка была для квадрацыклу. Ну прыбудавалі, прыварылі. А ты хацела плысьці на ім? Ой, ня ведаю. Хаця не, ня бойся, усё будзе нармальна, мабыць. Ці ня будзе. Адзінае ратаваньне, я так лічу — каб не было вады. Ня будзе вады — ня будзе навігацыі, і ён проста не паплыве. І лепш, каб не было вады, бо і паводкі ж не было цяпер, і дажджоў моцных. Гэта адзінае нас выратуе. А калі прыйдзе вада, і ён усё-ткі паплыве — ня ведаю, што там будзе. Не, ты ня бойся — плыві, калі прапануюць. Нічога, у нас ды ўсё так робіцца, праз адно месца, і нічога. Але мы яго называем „Беларускі Тытанік“. Галоўнае — каб вады не было. Прабач, Валер, жывым жывое».

Як добра, што гэтай ноччу тут, ля нябожчыка, я сустрэла добразычлівых людзей, над якімі нават ад «сьвятой сьвечкі» ішоў белы дым, і яны мне раскрылі вочы! А так бы паплыла па той рацэ, на белым цеплаходзе, і… І ніхто ня ведае, што было б. А можа, і нічога, і можа, так і трэба?

1,6 на 2,2 мэтры – такі цяпер стандарт

… Ранкам суровыя хлопцы з рытуальнай канторы дзелавіта пагрузілі дамавіну, павезьлі як «дурань дзьверы», на вялікай хуткасьці, нябожчыка і нас на могілкі. Нічога асабістага. Бізнэс. Час — грошы. «Усе разьвіталіся?», — незадаволена буркнулі, абвялі абыякавымі позіркамі маўклівых сваякоў. Няма калі цырымоніі разводзіць, чарга ўжо зараз будзе з трунамі да гасьцінна разгорнутых кнігамі прамавугольнікаў зямлі. 1,6 на 2,2 мэтры — такі цяпер стандарт «вечна-спальнага месца», зацьверджаны рашэньнем гарвыканкаму. Сваякі і сябры зь неўразуменьнем узіраліся ў труну, нібы не маглі паверыць, што яно ўсё так — быў чалавек, і няма. Тыя з рыдлёўкамі нецярпліва прытупвалі ля магілы, як груганы. Прабач нам, Валер, сапраўды, калі ласка. Мы ня ўмеем паміраць, развучыліся хаваць нябожчыкаў, ня ведаем, што рабіць, што казаць пры абліччы Сьмерці. Таму і жывём так. Неяк недарэчна.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG