Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

субота 23 чэрвень 2018

Архіў
2018 2017
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
чэрвень 2018
пан аўт сер чац пят суб няд
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1
Ілюстрацыйнае фота

Нас было чацьвёра, а іх — кілямэтровая чарга. Рэальна супрацьстаяць мы маглі ўдваіх — бо яшчэ двое з нашай кампаніі наўрад ці дапамаглі б нам з прычыны малалетняга ўзросту, адпаведна — адсутнасьці фізычнага гарту і неабходных для ідэалягічных боек гістарычных ведаў, якія ў вуснах апанэнтаў ператвараюцца ў гістэрычныя. Адзінае, каб пачаўся сапраўдны бой, малыя (11 месяцаў адной, пяць гадоў другой, адна ў вазку, другая на самакаце) маглі б дапамагчы нам маральна — лямантам і плачам.

На кірмашы сустрэла прыяцеля з малымі дзецьмі. Пацягнуліся мы разам па памідоры. Саша нарадзіўся недзе на Данбасе. Распавядаў дарогай па хэрсонскія памідоры, што з дзяцінства іх там запалохвалі «бандэраўцамі», якія некалі прыйдуць і ўсіх пазабіваюць. «Нас страшылі так яшчэ ў дзевяностых. Маўляў, калі раптам трапіш у Львоўскую ці Івана-Франкоўскую вобласьць, падыдзе да цябе страшны „бандэравец“, працягне рубель і спытаецца: „Што гэта?“. Ты скажаш: „Рубель“. А ён табе ў адказ: „Няправільна, карбованець!“, і тут жа спрытным рухам — шыла ў бок!», — распавядаў Саша «страшным» голасам, і мы сьмяяліся — псыхатэрапія дзіцячых траўмаў. Цяпер Саша сам зрабіўся «бандэраўцам» — таксама нічога такая псыхатэрапія. Адужаў дзіцячыя жахі.

Тут жа, на кірмашы, лёс падкінуў нам выпрабаваньне, нібыта хацеў спраўдзіць, сапраўдныя мы «бандэраўцы» ці так, дзеля моды ці трэнду «топім за Ўкраіну».

Перада мною ў чарзе стаяла кабета, 52 гады (сама потым прызналася). Яна прагна разглядала ружовыя памідоры і тужліва прамовіла: «Ах, як бы я хацела жыць у Хэрсоне!». «Ну вы можаце паехаць туды жыць», — ціха прапанавала я. «Ня зараз жа, калі там гэтая „Ўкраіна“! Я раней там была, там такі гарачы пясочак, ідзеш босымі нагамі — так прыемна, ня тое, што тут... Долбаная, грёбаная Белоруссия!», — з надрывам скрыгатала зубамі яна. «Але чаму вы так кажаце пра нашу краіну? Калі вам не падабаецца тут, калі вам там блага — можа, лепш і праўда зьехаць?», — ціха прапанавала я. «Мне тут блага, так, мне тут блага! Бо тут камары, мошкі, тут клімат не падыходзіць для мяне! Я руская! — залямантавала кабета. — Чыстакроўная руская! Разумееце?! Але я нарадзілася тут і нікуды не паеду!». Яна крычала на мяне так, нібыта я стаяла над яе душой з чамаданам і квітком і дырэктыўна паказвала напрамак — праспэктам Перамогі да вакзалу. «Вы не разумееце мяне! Я хацела б, каб быў Савецкі Саюз! Каб не было гэтага ўсяго! А вы што — вы супраць Савецкага Саюзу?», — кабета працінала мяне позіркам, як рэнтгенам ці, яшчэ горш, МРТ.

Непрыемна. З памідорамі яна абыходзілася больш ляяльна — ласкава гладзіла кожны зь іх па ружовых баках, укладвала ў пакет, нібыта ў ложак зь пярынай. Каб толькі не пабіліся, не памяліся, не папсаваліся.

«Я не хачу Савецкі Саюз, не хачу ГУЛАГ, не хачу, каб мяне расстралялі, а мяне напэўна б расстралялі ці згнаілі, як тых трыццаць мільёнаў, як тых сотні тысяч у Курапатах», — адрэагавала я. Гэтыя словы пачулі людзі з чаргі і пачалі хвалявацца. «Ой, разумная знайшлася! Прамылі мазгі! Дзе ты такога начыталася?!», — панеслася з розных бакоў. Нейкая незнаёмая пэнсіянэрка даверліва ўзяла мяне за плячо, ласкава зазірнула ў вочы і сказала, паблажліва, так, як псыхіятар гаворыць з пацыентам: «Дзетачка, ты ж нічога ня ведаеш! Каўбаса тады каштавала рубель дваццаць! Разумееш? Рубель дваццаць!».

Я бездапаможна азіралася — дзе мой прыяцель Саша? Яны мяне зараз зьядуць! Ён стаяў за мной, але адышоў з малымі ў цянёк. Пачуўшы шум, вярнуўся. «А чаму вы тады, у 90-я, не змагаліся за СССР, калі так яго любіце? Трэба было які акт самаспаленьня зрабіць на плошчы ў знак пратэсту супраць развалу СССР», — прапанаваў ён жанчыне з памідорамі. «Таму што нас падманулі! Таму што мы прадаліся за жвачкі і джынсы!», — закрычала яна з надрыўнай сьлязой у голасе.

Саша спрабаваў стаць за мной, як і стаяў дагэтуль, але пэнсіянэрка ззаду (тая, што казала пра каўбасу), усчала вэрхал: «Гэй, куды? Вас тут не стаяла!». Прыяцель даводзіў, што стаяў, толькі на хвілін колькі адышоў з дзецьмі ў цень. Пэнсіянэрка пачала крычаць, што мала хто куды адыходзіў, што яна ня бачыла, што не прапусьціць яго, бо калі ён стаяў, то ня мусіў нікуды адыходзіць, бо месца ў чарзе — сьвятое месца, я так разумею.

«Усё. Вы мяне пераканалі! За Савецкі Саюз! Праўда! Давайце яго адраджаць! Прапаную пачаць зараз, з малога, паступовымі крокамі! Пачнем з нашай чаргі! Адродзім спачатку традыцыі — а потым і СССР вернецца! Зараз будзем сварыцца за месца з чарзе, потым абражаць адно аднаго, пажадана з матамі і праклёнамі, а потым я ўчаплюся вам у валасы, а вы пачынайце ўжо цяпер кідаць мне ў твар памідорамі — згодныя?!», — яхідна прапанавала я пэнсіянэрцы. Пачула ўся чарга. Зацята маўчалі. Не хацелі атрымаць памідорам у твар. Яны хацелі проста есьці, разумееце?

...Дома я вывучала карцінкі па анатоміі. Сэрца, страўнік, пячонка, кішкі... Карцінкі палохалі — зашмат месца ўнутры аддадзена перапрацоўцы ежы — страўнік, падстраўнікавая залоза, кішкі, мэтры кішак... Але сэрца разьмешчана вышэй гэтага ўсяго! А кіляграм ці два шэрага рэчыва з аб’ёмам 1250-1600 кубічных сантымэтраў — яшчэ вышэй. Аддаваць першае месца страўніку — ісьці супраць прыроды, супраць глузду, супраць сэрца.

Я пераглядала здымкі з абароны Курапатаў. Здымкі палохалі. Страўнікі прарываліся ўгору, мінаючы сэрца, мінаючы мозг, лямантавалі: «Мы хочам есьці, мы маем права!». Вусьціш...

«Мы яшчэ ня вырашылі пытаньне з існаваньнем Бога, а вы ўжо хочаце есьці!»

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Трыццаць гадоў мінула з таго часу, калі я атрымала душэўныя траўмы, незагойныя раны праз тых піянэраў. Кажуць, што цела чалавека цалкам абнаўляецца цягам сямі гадоў. Замяняюцца ўсе клеткі. І, як той казаў: «Гэта ўжо зусім іншы чалавек перад вамі, што быў сем гадоў таму. Можна нават і не вітацца. Ці пазнаёміцца нанова». Мы ўсе ўжо так зьмяніліся, што не пазнаём адзін аднаго. Усё зьмянілася! Новыя тэхналёгіі — новае мысьленьне. Шыбуем шпарка ў будучыню, сямімільнымі крокамі. А як убачу на дзяржаўных сьвятах школьнікаў з тымі чырвона-зялёнымі гальштукамі на шыі — як быццам і не прайшло ня толькі сем, а і сем на сем гадоў, і клеткі не зьмяніліся — ні ў чалавеку, ні ў краіне.

Вярэдзіць душу мне гэта, не магу супакоіцца — бо зноў некага дураць, а ты маўчыш, як мыла зьеўшы. Як варажбітка адна на вакзале прычапілася да бабулькі, увагнала яе ў транс, і старая небарака ўжо выцягвала з кішэні кашалёк — давялося гвалтам адцягнуць яе ад махляркі, вывесьці з ачмурэньня, дурману-туману. Так і тут, з тымі піянэрамі. Форма залежыць ад зьместу — ці зьмест ад формы?

Той дзень, 19 траўня, павінен быў стаць пераломным у маім жыцьці — калі верыць кнігам і фільмам. Начыталася і наглядзелася я столькі, што гатовая была памерці — пакуль не за Радзіму, а ад зайздрасьці да тых, хто мае гонар насіць на шыі чырвоныя гальштукі. Піянэры — героі, піянэры — падпольшчыкі, тыя, хто за чырвоны кавалачак тканіны жыцьцё аддавалі. І вось я — буду ў іх шэрагах! Неверагодна! У кнігах пісалі, што ў піянэры бяруць толькі лепшых — у вучобе, грамадзкай дзейнасьці, тых, хто дапамагае старым і малым. Але ўжо пры падрыхтоўцы да ўрачыстага прыёму я адчула, што «нешта ня так!» — у піянэры вырашылі прыняць ня толькі мяне, выдатніцу, але і двоечніцу Марыну. «Толькі той, хто любіць працу — піянэрам можа звацца». Але як тады з Наташай, гэтай страшэннай гультайкай? Але і ёй клясная выдала тэкст прысягі, якую мы павінны былі вывучыць. Несправядліва. Але не паўстанеш жа супраць кляснай, гэта ж табе ня клясавы вораг. Моўчкі назірала, як Марына ніяк не магла вывучыць тую прысягу і ўпарта паўтарала «агранізацыя» — замест «арганізацыя». І такіх бяруць у піянэры? Траўма нумар адзін!

Жах... Мне хацелася закрычаць: «А нічога, што Марына летась ката забіла? І ўся школа пра гэта ведала? І такіх бяруць зараз у піянэры?!». Але я маўчала, бо Ўнутраны Цэнзар залямантаваў унутры: «А нічога, што ты ў першым клясе з Аксанай трапіла ў школу не празь дзьверы, а праз вакно, якое і разьбілі пры гэтым, нічога?»

Тую прысягу я вучыла, і чырванела, бо не разумела сэнсу словаў: «Я, імя, прозьвішча, уступаючы ў шэрагі Ўсесаюзнай піянэрскай арганізацыі, перад тварамі сваіх таварышаў урачыста абяцаю!». Што значыць вось гэта — «Я, імя, прозьвішча»? Што значыць «...перад тварамі сваіх таварышаў?» Гэта што — трэба будзе падысьці ўшчыльную да некага з аднаклясьнікаў, вочы ў вочы, нос у нос, твар у твар, і даваць гэтую прысягу? І нават да Марыны, зь яе непрыгожым тварам з рабаціньнем? Ці да гэтага Сяргея, ня дай Бог? Як гэта вытрымаць усё, казаць бязглузьдзіцу «Я, імя, прозьвішча» і ўтаропіцца пры гэтым у які-небудзь твар... Траўма нумар два.

Я марыла пра прыгожую форму — такую, як на карцінках, у кіно — сіняя спадніца, кашуля з кішэнямі і бліскучымі гузікамі, пас зь вялікай зорачкай пасярэдзіне. Але бацькі паставіліся да падрыхтоўкі да «сьвятога дня 19 траўня» абуральна-абыякава! Нават форму не купілі — а пазычылі на дзень ношаную-пераношаную ў дачкі маёй хроснай. Яна была вялікая мне, нязграбная, непрыгожая. Але старэйшыя ня слухалі мяне — добра табе будзе на адзін дзень! Траўма нумар тры.

Піянэр у Крыме, 1979 год
Піянэр у Крыме, 1979 год

Дый усе атрыбуты сапраўднага сьвята былі... так сабе. Піянэрскі горн быў настолькі зламаны і хрыпаты, што колькі ні старайся — ніякай мэлёдыі зь яго не ўдавалася выдушыць, апроч старэчага кашлю. Барабан скалечылі нейкія хуліганы, дзікуны, плакаць хочацца, і таксама біць па ім не было ніякага сэнсу, глухі нумар! Запылены сьцяг год ляжаў за шафай у бібліятэцы — і нікому не было сорамна выносіць яго пад вокліч «Сьцяг піянэрскай брыгады імя Алега Кашавога ўрачыста ўнесьці!». Траўма нумар чатыры.

Унутры я ледзьве перажыла ўсё гэта. На маіх вачах, патасна кажучы, руйнавалася сьвятыня, якую так доўга і старанна выбудоўвалі ў маёй душы ўсе гэтыя паэты, пісьменьнікі, рэжысэры, акторы — усе гэтыя трубадуры Савецкага Саюзу. Кніжны і тэлевізійны патас здаваўся перад «жорсткай рэальнасьцю».

Апошнія мае спадзяваньні былі на сапраўднае піянэрскае вогнішча. Ужо тут наўрад ці магчыма сапсаваць сьвята! Але і тут «даў рады» наш настаўнік працы! Як, скажыце, магчыма, жыць у вёсцы — і ня ўмець распаліць вогнішча? Гэтую навуку мы вывучылі, напэўна, перш за літары і лічбы. Але вогнішча, якое павінна было палаць і кідацца ў неба — не гарэла. Ніяк. І тады сьветлай памяці Р. А. кінуў у вогнішча гумовыя шыны! Гэта быў жах. Траўма нумар пяць.

Піянэры ў Артэку, 1972 год
Піянэры ў Артэку, 1972 год

Чорны дым поўз па зямлі, ніяк не хацеў імкнуцца ў неба, каб можна было натхнёна засьпяваць «Взвейтесь кострами!», мы кашлялі, задыхаліся — і нічога не маглі зрабіць. Таму што звычайна, калі на цябе ідзе дым з вогнішча, — трэба скакаць вакол і крычаць, складаючы непрыгожую камбінацыю з трох пальцаў: «Куды фіга — туды дым, куды фіга — туды дым!». А тут з намі былі настаўнікі, і наўрад ці яны ацанілі б нашу вусную фальклёрную творчасьць. Дый фігу можна было тыцнуць выпадкова ня ў дым, а ў нечы твар.

Мы з Марынай паціху адпаўзалі ад таго ганебнага вогнішча, заднім ходам, крок за крокам адыходзілі ад гэтага чаду і ўгару, ідэалягічнага і фізіялягічнага ачмурэньня. Праз кусты выйшлі да мурашніка. Сядзелі, насунуўшы на калені сінія спадніцы, і моўчкі назіралі за мурашкамі. Шмат думалі. Засунулі ў мурашнік дубцы і потым аблізвалі. Было смачна, хоць і кісла. У гэтым звыклым занятку неяк супакоілася мае абурэньне вось гэтым усім руйнаваньнем мараў і мітаў. Але не. Дзень павінен быў дабіць мяне цалкам, разбурыць усе, чым я жыла да сваіх тых 10 гадоў — Марына аблізала чарговы раз дубчык і абыякава спыталася ў мяне: «Ты ведаеш, што гэта?» У мяне сэрца, здавалася, спынілася. «І наступіла вялікая цішыня». А сапраўды? Адкуль на дубчыках бярэцца гэты кіслы сок? Можа, там, унутры мурашніка сядзяць гномы ці эльфы, якія паліваюць дубчыкі, засунутыя ў мурашнік, нейкім сокам зь мікраскапічных збанкоў? Марына пабіла дубчыкам аб траву, каб зьбіць зь яго мурашак, і працягнула сваім бясколерным голасам: «Гэта сцакі. Мурашыныя сцакі». Траўма нумар шэсьць.

Сёмая была, калі мяне паставілі, ужо як піянэра, у ганаровую варту ля валуна, якому прарочылі будучыню помніка савецкім воінам. Была страшэнная сьпёка, паднятая да ілба рука замлела, побач стаялі дзядзькі і цёткі ў гарнітурах, якія нястомна балбаталі на ўсе лады «Ніхто не забыты, нішто не забытае». Так, апроч мяне! Я зараз ці памру, ці самлею — а вам і справы няма нікому да жывых, толькі нябожчыкаў любіце!

Сёмая траўма была апошняй на тыя дзесяць гадоў. Дый тых сямі, па колькасьці колаў пекла, было дастаткова, каб расчаравацца на ўсё жыцьцё ва ўсім, афарбаваным патасам і ідэалёгіяй.

Музычныя фанаты ў піянэрскай форме на рок-фэстывалі «Нашествие» пад Масквой
Музычныя фанаты ў піянэрскай форме на рок-фэстывалі «Нашествие» пад Масквой

Сёньня гэты «рух» зрабіўся яшчэ больш пустым, калі магчыма так сказаць. Нам яшчэ можна было так-сяк укласьці ў галовы нешта гераічнае — пасьля вайны мінула ўсяго толькі сорак гадоў, два пакаленьні, клеткі зьмяніліся цалкам у кожным целе толькі пяць разоў за сорак гадоў. Тады яшчэ можна было паверыць пра гальштук колеру крыві. Цяпер жа, калі яны зрабіліся па чыноўніцкай прыхамаці чырвона-зялёнымі, — які сэнс гэта ўсё мае, апроч шызафрэнічнага? Зялёны колер — рух дазволены, чырвоны — забаронены, а разам? Ці ідзі, ці стой на месцы — незразумела. Прычым чырвонага значна больш. Але вынік будзе адзін. Нулявы. Пустата ня можа нарадзіць нешта.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG