Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Алена Германовіч

пятніца 26 красавік 2019

Архіў
2019 2018 2017
студзень люты сакавік красавік травень чэрвень ліпень жнівень верасень кастрычнік лістапад сьнежань
красавік 2019
пан аўт сер чац пят суб няд
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5
Ілюстрацыйнае фота

«Ніколі не было такіх трагедый», — пішуць, гавораць, камэнтуюць з нагоды трагедыі ў Стоўпцах. Кажуць, што Злучаныя Штаты вінаватыя, адтуль ідзе ўся пошасьць. Прызначылі вінаватымі інтэрнэт, пляншэт, кампутарныя гульні. Да кучы — бацькоў, настаўнікаў, аднаклясьнікаў...

Самае галоўнае: «Нічога не паказвала на бяду». Ніхто нічога ня бачыў, ня чуў, не заўважаў.

«Такога не было ў Савецкім Саюзе. Усё гэта са Штатаў і Захаду прыйшло да нас».

...Было гэта ў апошнія гады БССР. Дзяўчынка, меншая за мяне на год (ёй было 13) жорстка забіла 7-гадовую першаклясьніцу. Зьдзекавалася з малой, пасекла рыдлёўкай, зьнявечыла, схавала цела і пайшла дахаты — гарбату піць ці абедаць.

Гэта было ў маленькай вёсцы, якую зараз, праз гады, я бачу як каралеўства з «Ордэна Белай Мышы». У нас быў адзін дурань, адзін «надта разумны», адзін п’янтос, адна самотная маці, адна шматдзетная сям’я, адна надта багатая, адна бедная да жабрацтва. Адна паштарка, адна фельчарка, адзін музыка... Гэтыя ўсе, хто ў адным экзэмпляры, былі навідавоку. Астатнія семʼі нічым не вылучаліся і былі з катэгорыі «нічога не паказвала на бяду» і «старажылы не прыгадаюць».

Гэта была вёска, дзе no pasa nada — нічога ніколі не здаралася, не зьмянялася, апроч натуральных зрухаў, абсалютна не залежных ад людзей: пасьля зімы надыходзіла вясна, за летам ішла восень. Летам здараліся дажджы і навальніцы, узімку — завірухі. Старыя паміралі, аджыўшы сваё, маладыя жаніліся, адчуўшы рэпрадуктыўную пару. Дзеці хадзілі ў школу, потым ехалі вучыцца ў Горад. No pasa nada.

Улетку вёску абляцела хутчэй, чым цяпер праз сацыяльныя сеткі, навіна, што зьнікла 7-гадовая дзяўчынка. Яе шукалі вяскоўцы, міліцыя, ратавальнікі, вайскоўцы... Знайшлі яе цела ў кустах, закінутае ламаччам, прысыпанае зямлёй. «Жах!» — удыхнула ў адно слова вёска. «Маньяк зьявіўся», — выдыхнула яна. Бо якія маглі быць іншыя вэрсіі? Напэўна, нехта з Гораду. Можа, з турмы ўцёк страшны забойца. Ці варʼят з псыхіятрычнага шпіталю.

Дзьверы ўсіх хат зачыніліся на ўсе замкі. Нас нікуды не пускалі, нават адзін да аднаго. Ды і самі мы баяліся выходзіць з двароў.

Тым часам па вуліцах хадзіла міліцыя — усіх апытвалі. Ці бачылі ў вёсцы каго незнаёмага? Ніхто ня бачыў. Незнаёмыя тут бываюць гады ў рады. Каб толькі зьявіўся, тут жа нехта падышоў бы: «Ты, братка, чый? Да каго прыехаў?»

Колькі дзён шукалі, апытвалі, зазіралі ў кожную дзірку. Хто апошні бачыў малую, дзе менавіта? Бачылі жанчыны — бегала па жыце разам з 13-гадовай суседкай. Што тут такога? Бавіліся дзеці.

Малую хавалі ўсёй вёскай. Нас, школьнікаў, шыхтавалі па двое, далі ў рукі кветкі і вянкі. Я была другой у той працэсіі — разам з 13-гадовай, меншай за мяне на год. Людзей было шмат, сярод іх былі і незнаёмыя. Я з жахам азіралася на натоўп ззаду і перапалохана шаптала сваёй спадарожніцы: «Уяві, што забойца недзе сярод нас, уяві? Я чытала такое ў кнігах, забойцы часта прыходзяць на пахаваньне сваіх ахвяр!» Тая моўчкі ківала, але асабліва размову не падтрымлівала. Так і несьлі мы вянок да могілак. З ёй, з забойцай.

Яе дапытвалі, бо бачылі апошняй з ахвярай. Яна ўпарта даводзіла, што нічога ня ведае. Што гулялі, бегалі і разышліся. Потым яна выдумала вэрсію, што ў парку яны сустрэлі «нейкага дзядзьку», прычым яна падрабязна яго апісала — чорныя джынсы, чорная кашуля, і паліў цыгарэты «Космас». Што той схапіў малую і некуды панёс.

На рыдлёўцы, якой была забітая малая, знайшлі адбіткі пальцаў 13-гадовай суседкі. «Той мужчына прымусіў мяне прынесьці з дому рыдлёўку, пагражаў і мяне забіць», — дадала да сваёй вэрсіі школьніца. Яе дапытвалі далей. У сьледчых ужо былі дадзеныя — і ня толькі адбіткі, але і «характар, сіла прычыненьня пашкоджаньняў». І іншае-рознае.

«Гэта яна забіла!» — хутчэй за пост у Twitter разьляцелася па вёсцы навіна, у якую ніхто ня мог паверыць. Дзяўчынка? 13 гадоў? Малую? Усе памяталі нядаўні канцэрт у вясковым клюбе, калі сьмешная і прыгожая першаклясьніца ростам з мэтар сьпявала дуэтам з хлопчыкам «Мишка с куклой громко топает, громко топает, раз, два, три!». Яе? За што? Як? Куды яе цяпер дзенуць, калі 13-гадовых не бяруць у турму? Як будуць жыць бацькі — адной і другой, якія жывуць дзьверы ў дзьверы, на адной пляцоўцы?

Бацькі забітай малой неўзабаве зьехалі зь вёскі. Ня ведаю, дзе яны.

Ведаю, што тая адсядзела недзе, жыве цяпер, сваіх дзяцей мае.

Ведаю, што ня ўсё там добра з тымі дзецьмі — чытала ўжо пра адну з дачок у інтэрнэце ў крымінальнай хроніцы.

Нават ведаю яе адрас. Але няма жаданьня прыехаць і спытацца: «За што ты забіла Вераніку?»

«Чаму так?» і «Хто вінаваты?» — два найбольш заганныя і няўдзячныя пытаньні. Можна на іх знайсьці адказ, калі пастарацца. Толькі нічога гэтыя адказы не даюць. Нікога яны не папярэдзяць, ня спыняць.

«Нічога не паказвала на бяду». Таму што ніхто нічога ня хоча бачыць і чуць. Таму што, калі бачылі, чулі і маўчалі, то вінаватыя ўсе разам і кожны за сябе.

Калі я была першаклясьніцай, гэта яна падбухторыла мяне кінуць каменем і палкай у матацыкліста, які праяжджаў міма нас. Добра, што ён не пацярпеў.

Калі я была ў другой клясе, гэта яна прасіла мяне ўкрасьці ў таты цыгарэты, каб паспрабаваць паліць. Гэта яна ня вучыцца з 2-й клясы — а мяне як выдатніцу клясная «прымацавала» да яе, каб я хадзіла займацца з ёй матэматыкай ды іншымі прадметамі.

Але ў астатнім «нічога не паказвала на бяду».

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Алена Германовіч

У цяперашняй Беларусі бяз блату і каву добрую ня знойдзеш — у такіх адвечных забягалаўках на вакзалах, дзе паху перасмажанага алею і кіслага піва можна пазбавіцца, толькі зруйнаваўшы будынак. Вечнае, бясконцае. Вось яно. Хоць дваццаць гадоў мінула, хоць дзьвесьце міне. Нязьменнымі бываюць ня толькі каштоўнасьці. Прыкрасьці розныя таксама вечныя — для гармоніі. Ліпкія ад разьлітага піва драўляныя столікі.

Цёмна-бэзавыя сынтэтычныя абрусы. Усюды — ад Камарыну да Верхнядзьвінску — аднолькавага колеру! Нібыта недзе ў Космасе 25 гадоў таму адчынілася чорная дзірка і адтуль цягаюць прадстаўнікі дзяржаўных установаў «грамадзкага харчаваньня» тую тканіну цёмна-бэзавую мэтрамі ўздоўжнымі. Соль у адрэзаным дне ад плястыкавай бутэлькі. Штучныя кветкі на стале, якія заўсёды куляюцца, калі дакранаесься да іх. Цьмянае сьвятло. Гучная музыка.

Бяляш. Катлета ў цесьце. Смажанка. Салат з капусты і морквы. Яйка варанае. Хек смажаны. Булачка «Школьная». Булачка з макам. Коржык піянэрскі. Пясочнае пячэньне.

Наведнікі — у куртках і паліто цёмна-сіняга, чорнага і «шэра-бура-малінавага» колеру, носяць твары з выключанай унутры падсьветкай. Я прыйшла сёньня менавіта сюды, бо ўнутранае адчуваньне дакладна гарманіравала з наведнікамі такіх установаў. У сытуацыях унутранага краху варта зьмяшчаць сваё фізычнае цела ў такую прастору, як забягалаўка на вакзале.

Бляндынка з хаатычнай фрызурай, упрыгожанай сінім чэпчыкам зь незразумелай абрэвіятурай. «А можна?.. — Нельга! — А ёсьць у вас?.. — Няма!... А лыжачку? — Няма лыжачак!» Мой візыт абразіў яе годнасьць. І яна не хавала гэтага. Грэбуе яна такімі наведнікамі! Папросяць кубак кавы ды будуць гадзіну сядзець за столікам вочы вылупіўшы. Ат! «Дык хапае ж вольных столікаў! Няма нікога ў кавярні! — Во таму і няма, што такія па гадзіне сядзяць!»

Пасьля сустрэч у забягалаўках з такімі прадаўцамі я пачынаю верыць у перасяленьне душ, бясконцае кола нараджэньняў і сьмерцяў. Ня можа быць, каб незнаёмы чалавек з такой варожасьцю ставіўся да іншага бяз дай прычыны. Я веру, што ў мінулым жыцьці была мо афіцэрам, які кінуў кабету цяжарнай двойняй і яшчэ зганьбіў яе на ўвесь белы сьвет. Мая памяць згубіла гэты ганебны эпізод, а яе — захавала. І жыве яна для таго, дакладней — не жыве, а бясконца нараджаецца ў розных целах і памірае, — каб знайсьці мяне і адпомсьціць. Як? Ну хоць падаць не замоўленую каву, а ваду цёмна-карычневага колеру з пахам дубовай кары і перапражанага ячменю.

Веру, што ў мінулым жыцьці я была сабакам, які пакусаў кабету да таго, што рана не загойвалася год, а тады, дзьвесьце семдзесят тры гады таму, не было антыбіётыкаў. Можа яна нават памерла ад раны, асіраціўшы дзяцей. І вось яна нараджалася і памірала, нараджалася і памірала (як і я), пакуль не сустрэла свайго крыўдзіцеля. І зараз. О, зараз. Можна плюнуць у каву.

Веру ва ўсё і ва ўсіх. Таму на ўсялякі выпадак адчуваю віну, калі бармэнкі і прадаўцы пачынаюць на мяне касавурыцца ці крычаць.

Яна практычна шпурнула мне цёмна-чырвоную цёплую ваду ў плястыкавым кубачку. Ёй было не да мяне — сварылася зь некім па тэлефоне. Мне таксама было не да яе, але я чакала рэшту. Хоць і не да рэшты было. Але ў такія моманты (калі ўжо ідзеш перачакаць час да цягніка ў такія забягалаўкі, нібыта дасылаеш сыгнал «SOS» у Космас) важна прытрымлівацца рытуалаў.

Яна злосна бразнула мабільным аб стойку, і закаціла вочы ў столь. «Зноў, зноў напілася! Божа, сволач якая! Ня прыйдзе прыбіраць — маці яе тэлефанавала. Набралася недзе, як цэбар! Маладая ж, нармальная, мне яе шкада — праз сваю дабрыню, што ўзяла яе на працу, вось і пакутую. Яна зноў у запоі! Буду сама прыбіраць... Спазьнюся на электрычку... У яе дзеці! А ў мяне — ня дзеці! Траплю дахаты пасьля дзьвюх гадзін ночы. Пракляцьце!»

У вачах яе гнеў пераходзіў у роспач, роспач — у безнадзейнасьць, безнадзейнасьць — у стылую нашу адвечную наканаванасьць.

«Каву бярыце, доўга не сядзіце. Праз гэтую лахудру я буду зачыняцца празь дзесяць хвілін, бо так і да сьвітанку дахаты ня траплю», — строга сказала яна мне.

«Давайце дапамагу. Памыю падлогу, столікі. Будзе хутчэй. І вы пасьпееце на электрычку. Мне ня цяжка — у мяне цягнік празь дзьве гадзіны. Так ці інакш — па вакзале шлындаць», — нечакана для сябе прапанавала ёй я.

У яе быў такі выраз твару, нібыта зь небыцьця вярнуўся афіцэр і прапанаваў ёй жаніцца. Ці такі, што пры чарговым павароце кола нараджэньняў і паміраньняў сабака не кусаў за лытку, а лашчыўся.

«Як?! Вы? Будзеце прыбіраць тут? Вы жартуеце?!» — спалохана глядзела на мяне кабета. Я ўжо і сама не ў захапленьні была, але кожную сцэну варта дайграць. І пачала яе пераконваць, што нічога такога тут няма, калі наведнікі самі мыюць столікі і падлогу.

Бармэнка ня верыла сваім вачам і вушам. Але на ўсялякі выпадак па вядро з анучай зьбегала ў прыбіральню, пазіраючы адным вокам — ці не ўцякла я, ці ня скрала сальніцу і штучныя кветкі. «Як бы вы мяне выручылі, каб сапраўды дапамаглі! Я б трапіла на электрычку і да паўночы ўжо была б дома. Мне вас сам Бог, відаць, паслаў!» — бармэнка амаль плакала. Мне было сорамна. Бо ўсё, што я раблю — гэта штучны і дробны піяр, «новы досьвед», эмацыйны геданізм, карацей.

Яна абяцала мне дзесяць рублёў. Але такія справы за грошы ня робяцца. Мне трэба было падняць самаацэнку. І на якім-небудзь трэнінгу я б аддала кучу грошай. А тут — бясплатна можна «пракачацца».

Я мыла столікі, крэслы. Завіхалася так, нібыта дэманстравала ўсе свае ўменьні і навыкі перад патэнцыйным працадаўцам. Бармэнка мяне вучыла: «Вох, хто так мые? Ты што? Трэба анучу часьцей мяняць, і ваду!» Я пераканалася, што хоць з санітарнымі нормамі ў гэтай забягалаўцы ўсё добра — пры такім дбайным падыходзе бармэнкі да прыборкі.

Мы ўдзьвюх насіліся па забягалаўцы зь вёдрамі, як моль у сьвятле лямпы. Забыліся зачыніць дзьверы — і раз-пораз сюды намагаліся заскочыць кліенты. «Куды?! Ня бачыце — зачынена!» — грозна крычала на іх я, шукаючы вачамі адабрэньне ў бармэнкі. «Лезуць і лезуць! Трэба дзьверы зачыніць і сьвятло выключыць!» — бурчэла бармэнка.

Мы адшаравалі столікі, узяліся за падлогу.

Спрытна, хутка, якасна. Усё зіхацела! А бармэнцы яшчэ заставалася да электрычкі гадзіна. «Ох, каб ты ведала... Як я табе ўдзячная! Вазьмі дзясятку, ну! Я ж ад чыстага сэрца!» — прасіла яна. Я — не ад чыстага. Таму ад дзясяткі рашуча адмовілася.

«Я табе зараз каву запару! Я кажу — выдатную каву магу прыгатаваць, толькі для цябе!» — кінулася за стойку бармэнка.

І вось мы сядзім за столікам у кавярні. Падлога памытая. Сьвятло не гарыць. Бо надта яно вабіць наведнікаў у шэра-бура-малінавых куртках. Зачынена! Вочы ў вас павылазілі, ці што?

Якая гэта была кава! Моцная, смачная, насычаная! А водар які стаяў на ўсю тую няшчасную забягалаўку! Я пісала вышэй, што пах перапаленага алею і кіслага піва можна зьнішчыць толькі бульдозэрам. Не — і смачнай кавай можна. Сапраўднай. «Пі, пі. Трэба — я яшчэ табе запару кубак, пі! Ты мяне так выручыла, я век цябе помніць буду!» — казала бармэнка. Я піла. Вельмі смачна. Проста прорва паміж тымі «сікамі п’янага вожыка», што былі гадзіну таму, і гэтым боскім напоем.

На марознай вуліцы ўзгадала слова «блат». «Трэба мець блат». Натуральна, смачную каву можна выпіць у прыемнай дарагой «раскручанай» кавярні. Але гэта кожны дурань можа. Паспрабуйце знайсьці нармальную каву ў піўной.

«Ты як прыедзеш яшчэ раз у наш горад — нікуды не ідзі, толькі да мяне. Я табе моцную і смачную каву заўсёды зраблю! Толькі для цябе!» — праводзіла мяне бармэнка.

Меркаваньні, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Загрузіць яшчэ

XS
SM
MD
LG