У сеціве запрацаваў «Віртуальны габрэйскі музэй Беларусі», які дазваляе падарожнічаць па колішніх штэтлах, пабачыць страчаныя і захаваныя сынагогі, пазнаёміцца з архіўнымі дакумэнтамі і сямейнымі гісторыямі. Стваральнікі праекту з Цэнтру беларуска-габрэйскай культурнай спадчыны імкнуцца аднавіць і захаваць супольны даробак двух народаў.
«Наш музэй — бязь сьцен. Мы робім бачным тое, што застаецца схаваным, страчаным ці малавядомым», — распавяла ў сваім Фэйсбуку кіраўніца музэя Мая Кацнэльсон.
Паводле яе, праект мусіць зьвязваць фрагмэнты агульнай габрэйска-беларускай гісторыі, якія сёньня раскіданыя па архівах, музэях, прыватных калекцыях і сямейных успамінах.
Выставачная прастора — вітрына віртуальнага музэя, як і кожнага звычайнага. Цікавых адрасоў для віртуальных падарожжаў па мясьцінах агульнай гісторыі шмат, мяркуе Мая Кацнэльсон і нагадвае, што на працягу стагоддзяў Беларусь была домам для сотняў штэтлаў («мястэчак» на ідыш. — РС), дзе габрэі складалі значную частку насельніцтва. Гэтак было да часоў Галакосту.
Сынагогі зьніклыя і захаваныя
«У штэтлах побач жылі габрэі, беларусы, палякі, літоўцы, расейцы, татары і ромы. Гэта стварала ўнікальны культурны ляндшафт. Мы паспрабуем яго хаця б віртуальна аднавіць, нагадаць тое, што нас зьвязвае», — тлумачыць наведнікам Мая Кацнэльсон і прапануе клікнуць на першы візуальны тур — у штэтл Волпа.
У гэтым мястэчку пад Ваўкавыскам яшчэ ў 1939 годзе стаяла ўнікальная сынагога — помнік драўлянай архітэктуры 18-га стагодзьдзя, які загінуў у агні падчас Другой сусьветнай вайны. Вакол Вялікай Волпаўскай сынагогі калісьці віравала мясцовае жыцьцё, пра што сьведчаць фатаздымкі і ўспаміны, сабраныя на плятформе музэя.
З Волпы наведнікі могуць збочыць у беларускі райцэнтар Ашмяны, бліжэй да літоўскай мяжы. Мястэчка добра разьвівалася дзякуючы блізкасьці Вільні, у ім жыла вялікая габрэйская грамада, якая ў канцы 19-га стагодзьдзя сабрала грошы на пабудову каменнай сынагогі. Яе будынак захаваўся, але сапраўднай рэстаўрацыі і аднаўленьня дагэтуль не зазнаў.
Дзякуючы віртуальнаму туру «Халодную сынагогу» у Ашмянах можна пабачыць знутры і параўнаць цяперашні выгляд яе інтэр’ераў з тым, што было сто гадоў таму. Параўнаньне не на карысьць сучаснасьці, яно ставіць пытаньне пра адказнасьць за габрэйскую спадчыну ў Беларусі.
У найбліжэйшых плянах музэя — наладзіць падобныя віртуальныя туры па габрэйскіх мясьцінах у Слоніме, Быхаве ды іншых гарадах і мястэчках Беларусі, паведаміла Мая Кацнэльсон і падкрэсьліла, што экскурсіі па штэтлах — не адзіная тэма, вартыя ўвагі й іншыя.
Таксама, паводле кіраўніцы музэя, яго экспанаты будуць існаваць ня толькі ў віртуальным музэі, але і ў рэальных музэйных прасторах. Напрыклад, рэканструкцыя Волпаўскай сынагогі ўжо прадстаўленая ў парыскім музэі мастацтва і гісторыі юдаізму, які стаў партнэрам гэтага праекту.
Лічбавая калекцыя і «культурны хаб»
Другую частку «Віртуальнага габрэйскага музэя Беларусі» складае лічбавая калекцыя матэрыялаў з розных музэяў сьвету і прыватных архіваў пра больш як 100 гістарычных аб’ектаў.
«Але гэтая калекцыя аб’ядноўвае ня толькі матэрыялы музэяў і архіваў. Тут і асабістыя прадметы, дакумэнты і сямейныя гісторыі, якімі дзеляцца людзі з нашымі валянтэрамі. Удзел людзей — важная частка самой канцэпцыі калекцыі», — распавяла Мая Кацнэльсон.
Трэцяя частка музэя, паводле Маі Кацнэльсон, гэта «культурны хаб» — збор твораў мастацтва, у тым ліку музычных, якія цікавыя як агульная культурная спадчына абодвух народаў.
«І гэта ня проста збор твораў мастацтва, а таксама кірунак, прысьвечаны сучаснаму пераасэнсаваньню спадчыны і яе ўключэньню ў актуальнае культурнае жыцьцё. Каб нараджаліся новыя праекты і формы інтэрпрэтацыі спадчыны», — падзялілася мэтамі Мая Кацнэльсон.
Адзін з аб’ектаў «культурнага хабу» у складзе музэя — музычны праект Yiddish Veršes, складзены з песьняў сучасных беларускіх музыкаў на вершы габрэйскіх ідышамоўных паэтаў беларускага паходжаньня.
ГЛЯДЗІЦЕ ТАКСАМА:
Сынагогу зь Беларусі ўключылі ў сталую экспазыцыю парыскага музэюХто працуе над праектам музэя?
Распрацоўкай лічбавых прадуктаў для праекту займаецца куратар праекту Рыгор Хейфец разам камандай спэцыялістаў. Акрамя таго, кожны асобны праект — VR-рэканструкцыі, музычны альбом ды іншыя — ствараецца ўласнай камандай з адмыслоўцаў і партнэрскіх арганізацый.
Зьбіраць матэрыялы для лічбавай калекцыі музэя дапамагаюць валянтэры, сярод якіх шмат студэнтаў.
«Яны з дапамогай акадэмічнай каманды знаходзяць і апытваюць людзей, здабываюць цікавыя дакумэнты і сьведчаньні. Гэтак утварылася вельмі дружная супольнасьць захопленых сваёй справай людзей», — распавяла пра калектыў музэю Мая Кацнэльсон.