Ці заменяць узбэкі беларусаў? Карбалевіч пра новы міграцыйны экспэрымэнт Беларусі

Недахоп рабочых рук як праблема

Дэфіцыт працоўных рэсурсаў рэзка абвастрыўся пасьля 2020 году. Масавая эміграцыя беларусаў (больш 500 тыс. чалавек), выкліканая палітычнымі рэпрэсіямі, пагрозай уцягваньня Беларусі ў вайну, эканамічнымі матывамі, наклалася на дэмаграфічную яму. Беларусь мае адзін з найніжэйшых паказьнікаў нараджальнасьці ў Эўропе. Улады толькі цяпер усьвядомілі гэта як праблему. І спрабуюць яе вырашыць, як могуць і ўмеюць.

Самым аптымальным варыянтам было б вярнуць у краіну беларусаў. Для гэтага трэба было б спыніць палітычныя рэпрэсіі, нармалізаваць адносіны з суседзямі і гэтак далей. Але для Аляксандра Лукашэнкі такі варыянт непрымальны, бо ён пагражае ягонай уладзе. Таму стаўка робіцца на тое, каб запрасіць у Беларусь замежнікаў.

Тэма прыцягненьня працоўных імігрантаў зь іншых краін — ня новая для Беларусі. Былі і ранейшыя спробы ў гэтым пляне.

Напрыклад, калі ў 2010-х гадах пачыналася будаўніцтва беларуска-кітайскага індустрыяльнага парку «Вялікі камень», то абмяркоўвалася пытаньне прыцягненьня работнікаў з Кітая. Беларускія чыноўнікі разважалі нават пра зьяўленьне пад Смалявічамі нейкага ўмоўнага «Кітай-гораду». Паколькі Кітай даваў Беларусі зьвязаныя крэдыты, якія прадугледжвалі прыцяганьне рабочых рук з КНР, то кітайцы тут зьяўляліся, працавалі (напрыклад, на будаўніцтве Сьветлагорскага ЦКК), а пасьля заканчэньня праекту зьяжджалі.

Потым была шумная гісторыя пра 150 тысяч пакістанцаў, якіх запрашалі ў Беларусь. Аднак задума не рэалізавалася па шмат якіх прычынах. Мінулым годам у Беларусь прыехалі толькі 560 пакістанцаў.

Падчас візыту Лукашэнкі ў КНДР сёлета ў сакавіку абмяркоўвалася пытаньне пра прыцяганьне ў Беларусь карэйскіх рабочых. Аднак пакуль няма ніякай інфармацыі пра ажыцьцяўленьне гэтых намераў.

Пляны прыцягнуць працоўную сілу з Узбэкістану

Адрозьненьне праекту па прыцяганьні ўзбэкаў ад папярэдніх падобных задумаў палягае ў даволі хуткай рэалізацыі дамоўленасьцяў паміж дзяржавамі і ў маштабных плянах супрацоўніцтва. Не прайшоў і тыдзень пасьля візыту ў Менск прэзыдэнта Ўзбэкістану Шаўката Мірзіёева, як у Беларусь прыехаў кіраўнік Андзіжанскай вобласьці Шухратбек Абдурахманаў і 255 першых работнікаў адтуль. Дамовіліся аб прыезьдзе яшчэ 5 тысяч чалавек з гэтай вобласьці. Яны маюць прыяжджаць ад верасьня па 500 чалавек на месяц.

Калі спачатку гаворка ішла толькі пра тое, што ўзбэцкі бізнэс атрымае 8 тыс. га сельгасугодзьдзяў пад вырошчваньне жывёлы ў Віцебскай вобласьці, то цяпер пляны большыя. Заплянавана будаўніцтва перапрацоўчых прадпрыемстваў. На тэрыторыі Бешанковіцкага раёну ўзбэцкі бок возьме 2 тыс. га для вырошчваньня бульбы. Таксама падабрана пляцоўка пад будаўніцтва з удзелам інвэстыцый з Узбэкістану сучаснай дрэваапрацоўчай вытворчасьці. Акрамя таго, узбэцкі бок мае стварыць будаўнічы трэст, які будзе займацца будаўніцтвам і рамонтам узбэцкіх аб’ектаў. Плянуецца абсталяваньне турыстычнай базы для адпачынку грамадзян Узбэкістану.

Зьвяртаючыся да Абдурахманава, Лукашэнка заявіў:

«Ты на Віцебскай вобласьці асабліва не зацыклівайся. У нас ёсьць цэлы... паўднёвы ўсход Магілёўскай вобласьці... Там бяры гэтую ўсю тэрыторыю вырабляй... А далей ну што табе гэтыя сем ці восем раёнаў?».

Ідзецца не пра стыхійны прыезд неарганізаваных замежных грамадзян, як тое было ў выпадку запрашэньня пакістанцаў, а пра арганізацыю вялікіх эканамічных праектаў на міждзяржаўным узроўні, з удзелам дзяржаўных органаў двух краін.

Што з гэтых грандыёзных плянаў рэалізуецца, невядома. Але тут ідзецца ўжо не пра нейкі пасёлак ці гарадок, а пра цэлыя беларускія рэгіёны, якія прапануецца асвоіць узбэкам. Гэта новая зьява для Беларусі, якую давядзецца ацэньваць і аналізаваць ня толькі з эканамічнага, але і з сацыяльнага і псыхалягічнага гледзішча.

Праблемы і перашкоды

На шляху ажыцьцяўленьня гэтых плянаў існуе шмат праблем. Найперш, у Беларусі дрэнны інвэстыцыйны і бізнэс-клімат. Беларускі бізнэс улады душаць. Прыватная ўласнасьць на зямлю забаронена. Калі даць свабоду беларускім кампаніям, фэрмэрам, то, магчыма, не спатрэбілася б запрашаць замежнікаў.

Таксама Беларусь выглядае ня надта прывабнай краінай для працоўных мігрантаў. Тут невысокія заробкі, нават у параўнаньні з Расеяй. І група ўзбэцкіх работнікаў ужо паскардзілася ў сацыяльных сетках на нізкія заробкі ў Беларусі.

У Беларусі складана легалізавацца і атрымаць грамадзянства. А вось выгнаць замежніка вельмі лёгка.

У любым выпадку асноўныя сацыяльна-эканамічныя праблемы Беларусі імігранты з Узбэкістану ня вырашаць. Беларусы, якія выехалі з краіны — гэта высокакваліфікаваныя работнікі (айцішнікі, бізнэсоўцы, дактары і інш.) А плянаваныя працоўныя імігранты — гэта пераважна людзі нізкай кваліфікацыі. Замена не раўнацэнная.