Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Чаму беларускія ўлады так і не разыгралі «карту беларуса»?


15–16 ліпеня ў Менску адбудзецца VII зьезд Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына». Кіраўніцтва міжнароднага грамадзкага абʼяднаньня мае намер зноў узьняць пытаньне пра «карту беларуса» ці хаця б пасьведчаньне беларуса.

Цяпер цяжка дакладна прыгадаць, калі і каму прыйшла такая ідэя — увесьці карту ці пасьведчаньне беларуса. Першы прэзыдэнт Згуртаваньня беларусаў сьвету «Бацькаўшчына» акадэмік Радзім Гарэцкі ўзгадвае:

«Зрабіць «карту беларуса» мы прапаноўвалі яшчэ задоўга да таго, як зьявілася «карта паляка». Гаварылі пра тое, што мы павінны заахвочваць былых суайчыньнікаў прыяжджаць сюды, даць пэўныя льготы і далучаць да нашай справы. Каб яны нам дапамагалі, сталі нашымі, так бы мовіць, «паўнамоцнымі прадстаўнікамі», яны шмат у чым маглі б дапамагаць.

Бо нашы суайчыньнікі, да прыкладу, у Злучаных Штатах былі вельмі ўплывовымі людзьмі, мелі справы і з прэзыдэнтамі, і з сэнатарамі. Яшчэ калі міністрам замежных спраў быў Пётар Краўчанка, ён гэта падтрымліваў. А потым паступова ўсё спусьцілі на тармазах. Некаторыя дзяржаўныя чыноўнікі выказваліся даволі рэзка — маўляў, «нам гэтых здраднікаў ня трэба». На жаль, і да гэтага часу стаўленьне да былых суайчыньнікаў ня надта прыязнае. Але мы будзем працягваць настойваць на тым, што неабходная «карта беларуса».

Радзім Гарэцкі
Радзім Гарэцкі

Асноўныя палажэньні «карты беларуса» былі распрацаваныя і накіраваныя ў МЗС

На пятым зьезьдзе Згуртаваньня беларусаў сьвету, які адбыўся ў 2009 годзе, былі прапанаваныя папраўкі ў Закон аб беларусах замежжа. У артыкуле 15 гаворка ішла аб «пасьведчаньні беларуса замежжа». Расьпісаныя там былі і прывілеі, якія дае пасьведчаньне:

— падстава для атрыманьня шматразовай візы для ўезду ў Беларусь;

— неабмежаваны тэрмін знаходжаньня на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь;

— вызваленьне ад аплаты пошлін, устаноўленых для замежных грамадзян;

— доступ да адукацыі нароўні зь беларускімі грамадзянамі;

— доступ да мэдычнай дапамогі падчас знаходжаньня на тэрыторыі Беларусі нароўні зь беларускімі грамадзянамі;

— набыцьцё маёмасьці, зямлі, атрыманьне спадчыны нароўні з грамадзянамі Рэспублікі Беларусь;

— атрыманьне права на сталае жыхарства ў Рэспубліцы Беларусь;

— атрыманьне дзяржаўных узнагародаў, ганаровых грамат, прысуджэньне дзяржаўных прэмій пры наяўнасьці заслугаў перад Рэспублікай Беларусь нароўні з грамадзянамі Беларусі.

Ідэя ўвядзеньня «карты беларуса» актыўна абмяркоўвалася ў 2010–2011 гадах. На думку прадстаўнікоў Саўміну, МУС, адміністрацыі прэзыдэнта, увядзеньне такога дакумэнту стала б своеасаблівым адказам на «карту паляка».

Пра «карту беларуса» загаварылі тады і ўплывовыя беларускія чыноўнікі: першы намесьнік начальніка дэпартамэнту грамадзянства і міграцыі Аляксей Бягун, прадстаўнікі МЗС. Але канкрэтны орган, які меўся б заняцца выдачай «карты беларуса», так і ня быў вызначаны.

Прапановы «Бацькаўшчыны» пра карту беларуса не прынялі

Прыкладна за год да прыняцьця Закону аб беларусах замежжа, у 2013 годзе, чыноўнікі пачалі паціху рыхтаваць глебу да таго, што ў праекце новага закону пункту пра «карту беларуса» ня будзе. У прыватнасьці, пра гэта наўпрост сказаў у лютым 2013 году намесьнік упаўнаважанага па справах рэлігій і нацыянальнасьцяў Уладзімер Ламека.

Не аказалася яго і ў канчатковым варыянце Закону аб беларусах замежжа, які быў прыняты і ўступіў у дзеяньне ў 2014 годзе.

Прэсавы сакратар Міністэрства замежных спраў Беларусі Дзьмітры Мірончык сказаў Свабодзе, што на дадзены момант у яго няма інфармацыі, ці працуе хто ў сыстэме зьнешнепалітычнага ведамства Беларусі над «картай беларуса».

Беларус Алесь, эмігрант у другім пакаленьні, які жыве ў Брытаніі, кажа:

«Беларуская дзяржава не зацікаўленая, каб грамадзяне, якія зьехалі за мяжу, заставаліся і пачувалі сябе беларусамі. Беларускія эмігранты ў бальшыні сваёй дамагаюцца ўсяго самі».

Алена Макоўская
Алена Макоўская

Кіраўніцтва Згуртаваньня беларусаў сьвету мае намер і на гэтым зьезьдзе зноў узьняць пытаньне аб карце ці пасьведчаньні беларуса:

«Калі мы кажам пра стварэньне прыемных умоў для беларусаў замежжа, гэта значыць, што патрэбны дакумэнт, які б пацьвярджаў, што вось гэты канкрэтны чалавек — беларус, — кажа кіраўніца МГА «Згуртаваньне беларусаў сьвету „Бацькаўшчына“» Алена Макоўская. — Наяўнасьць пасьведчаньня беларуса магла б суправаджацца зьніжкамі ці адсутнасьцю кошту візы, даступнасьцю мэдычнай дапамогі нароўні з грамадзянамі рэспублікі, адменай абавязковай часовай рэгістрацыі падчас наведваньня сваякоў».

«Карта паляка» дае шмат прывілеяў і льгот

А вось суседняя Польшча яшчэ ў 2007 годзе прыняла Закон аб карце паляка. Афіцыйная мэта ўвядзеньня карты — падтрымка сваяцкіх, этнічных, моўных каштоўнасьцяў польскага народу ў краінах СНД і Балтыі. Ускосная мэта — прыцягненьне культурна блізкіх працоўных мігрантаў у Польшчу.

Каб атрымаць «карту паляка», патрабуюцца пэўныя падставы: трэба мець польскія карані, грамадзянства адной з краін СНД, валодаць мовай на базавым узроўні, мець уяўленьне пра польскую культуру. Неабходна прадставіць адпаведныя дакумэнты, прайсьці гутарку ў консула і яшчэ шмат бюракратычных працэдур.

«Але карта паляка дае шмат прывілеяў, льгот і нават матэрыяльную дапамогу. Гэта і бясплатная шматразовая віза, і легальнае працаўладкаваньне, і льготны праезд на транспарце па Польшчы, і бясплатнае наведваньне музэяў. Я разглядаю яшчэ магчымасьць атрымаць вышэйшую адукацыю ў Польшчы», — кажа ўладальнік «карты паляка» Павал.

Вераніка, якая вучыцца ў магістратуры ў Гданьску бясплатна, атрымлівае стыпэндыю, жыве ў студэнцкім інтэрнаце, скарыстала такую магчымасьць — атрымаць эўрапейскую адукацыю:

«Мову польскую я добра ведаю, а „карта паляка“ дала мне магчымасьць паступіць бясплатна ў магістратуру ў Польшчы, маючы беларускую вышэйшую адукацыю. Я вывучаю маркетынг, атрымліваю стыпэндыю нароўні з польскімі студэнтамі, жыву ў інтэрнаце. Аб працаўладкаваньні ў Польшчы я ня думаю, хачу вярнуцца ў Беларусь. Хоць, паводле апошніх паправак у Закон аб карце паляка, пасьля 1 году пражываньня ў Польшчы маю магчымасьць атрымаць польскае грамадзянства».

У 2016 годзе былі прынятыя папраўкі ў закон аб «карце паляка». Калі ўладальнік «карты паляка» пераяжджае на сталае жыхарства ў Польшчу, ён і яго сямʼя будуць атрымліваць фінансавую дапамогу цягам дзевяці месяцаў, праз год можна будзе атрымаць грамадзянства, і г. д.

Амаль за дзесяць гадоў дзеяньня Закону «карта паляка» выдадзена 170 тысячам чалавек. Больш за ўсіх — 76 тысяч — выдадзена беларусам, на другім месцы ўкраінцы — 70 тысяч «карт паляка».

Больш за 3,5 мільёна беларусаў пражываюць за межамі радзімы. Калі лічыць нашчадкаў у трэцім пакаленьні, то ў 73 краінах сьвету можна налічыць каля 10 мільёнаў беларусаў. Абʼядноўваюць беларусаў замежжа амаль 180 арганізацый. Гэта людзі, якіх зьвязвае зь Беларусьсю жаданьне быць карыснымі радзіме, пачуваць сябе часткай беларускага грамадзтва.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG