Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Вялікдзень па-беларуску


Валянціна Аксак, Менск Дванаццаць маладых дзяўчат апраналіся ў новыя белыя кужэльныя кашулі і басанож выходзілі на досьвітку ў двор і плугам вакол кожнай хаты абводзілі сымбалічную абярэжную разору. Гэтак у нашых продкаў пачыналася сьвята Вялікадня, сьвята, якое ў старажытнасьці азначала прыход новага году. Якія з даўнейшых звычаяў захаваліся сёньня ў велікоднай абраднасьці беларусаў высьвятляла нашая карэспандэнтка.

Мастацтвазнаўца Валянціна Трыгубовіч пасьля ўсяночнай літургіі прынесла дахаты асьвячоныя велікодныя прысмакі і кожнаму сямейніку падарыла пафарбаванае ў цыбульным шалупіньні яечка. А потым усе разам частаваліся яйкамі, пірагом, тварожна-разынкавай пасхай і адмыслова запечаным кумпяком. Усё гэта даставала спадарыня Трыгубовіч з-пад вышыванага ручніка, якім накрываўся адмыслова для паходу ў царкву традыцыйна сплецены лазовы кошык. Так рабіла яе мама і так будуць рабіць, яна спадзяецца, і яе ўнукі.

(Трыгубовіч: ) “Да сьвята трэба было прыйсьці самому прыбранаму і каб у хаце ўсё блішчэла. І гэтае традыцыі мы зь сёстрамі пільнуемся – ў чысты чацьвер абавязкова мыем вокны”.

На ўзроўні такіх побытава-храмавых традыцыяў сьвяткуе цяпер Вялікдзень бальшыня беларусаў. Сапраўдны сэнс гэтага сьвята незваротна страчаны, лічыць фальклярыстка Антаніна Хатэнка:

(Хатэнка: ) “Яно ўсё цяпер на гульнёвай аснове, ператварылася ў пацешку, у забаву. А пацешку і забаву адзін робіць, іншы – не, а трэці й робіць, як зазвычаена, але не ўкладае ў гэта той сэмантыкі, якая па сутнасьці паслугуе повязі чалавека і Бога, повязі чалавека і Космасу”.

Вялікдзень прыйшоў у наша жыцьцё з дахрысьціянскіх часоў. У беларусаў ён азначаў пачатак новага прыроднага цыклю. На яго спалучанасьць зь векавечным Космасам і былі скіраваныя ўсе абрады: абярэжная разора вакол хаты, зробленая цнатлівымі дзяўчатамі ў белых кашулях, чырвоныя яйкі на сьвяточным стале, як сымбаль плоднасьці, валачобнікі зь віншавальнымі песьнямі-зычэньнямі на шчасьлівы час да новага Вялікадня. У сучасным урбанізаваным сьвеце гэтыя архаічныя звычаі і незразумелыя, і немагчымыя, кажа спадарыня Хатэнка. Што ж застаецца?

(Хатэнка: ) “Застаецца пост, як зьява ачышчальная, як зьява лучнасьці з сабою глыбокім, з сабою сутнасным, калі ўсё павярхоўнае счышчаецца, сьціраецца і дастае сваю існасьць. Людзі разумеюць пост толькі дачынна ежы, але ён куды шырэйшы, куды больш глябальны. Мы вычышчаем сябе, мы пераўзнаўляемся, а Вялікдзень жа ў нашай традыцыі – гэта новы год. Адтуль засталіся яшчэ на падсьвядомасьці звычкі дарыць”.

Звычка дарыць абновы на Вялікдзень зафіксавана ў фальклёры. Трэба паспрабаваць угадаць, што б хто хацеў атрымаць, і дарыць абновы зь вялікай любоўю, – кажа спадарыня Хатэнка, – каб яны спрычыніліся да абнаўленьня чалавека, уваскрашэньня ягонага да новага духоўнага жыцьця. Зрэшты, безь любові ня мае сэнсу ніякі звычай, як бы дакладна ён не выконваўся.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Ірына Слаўнікава Марына Золатава
XS
SM
MD
LG