Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ужо сёньня: 130 гадоў таму нарадзіўся Аляксандар Орса, які падрыхтаваў эліту беларускай паваеннай эміграцыі

Аляксандар Орса
Аляксандар Орса

Падзеі 24 ліпеня ў беларускай і сусьветнай гісторыі.

Дата дня

24 ліпеня 1896 году нарадзіўся Аляксандар Орса — беларускі пэдагог і грамадзка-культурны дзяяч. Займаў пасаду дырэктара славутай Беларускай гімназіі імя Янкі Купалы ў Рэгенсбургу — вучэльні, якая выхавала эліту беларускай паваеннай эміграцыі.

Орса паходзіў з Наваградчыны. Быў выпускніком Карлава ўнівэрсытэту ў Празе. Пасьля ІІ усясьветнай вайны мноства беларусаў вымушана пакінула Радзіму і апынулася за мяжою. У нямецкім Рэгенсбургу беларусы ня толькі стварылі сваю гімназію, але й запрасілі туды працаваць многіх вядомых навукоўцаў. Пад кіраўніцтвам дырэктара Орсы працавалі Аўген Каханоўскі (сапраўднае прозьвішча Калубовіч; які перад вайной працаваў кансультантам-мэтадыстам у апараце Наркамасьветы БССР). Заняткі гісторыі Беларусі вёў доктар Янка Станкевіч (раней выкладаў у Віленскім і Варшаўскім унівэрсытэтах), сьпеваў — кампазытар Мікола Равенскі.

З 1949 году Аляксандар Орса жыў у Злучаных Штатах. Стаў адным з заснавальнікаў Беларуска-амэрыканскага задзіночаньня, стварыў у Нью-Ёрку першую парафію Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. Меў непасрэднае дачыненьне да паўстаньня тамсама Беларускага інстытуту навукі і мастацтва. Быў міністрам асьветы эміграцыйнага ўраду БНР.

У гэты дзень

1198 — першая пісьмовая згадка пра Рыгу — у «Хроніцы Лівоніі».

1499 — літоўскае баярства ў Вільні зацьвердзіла Кракаўска-Віленскую вунію, якая такім чынам набыла моц.

1618 — пабачыў сьвет першы беларускі лемантар. Называўся ён «Букварь языка славенска Писаній чтенія оучитися хотящимъ, в полезное руковоженіе» і быў надрукаваны ў Еўі (цяпер гэта мястэчка Вевіс у Літве).

1930 — арыштаваны ГПУ ў справе „Працоўнай сялянскай партыі“ Гаўрыла Гарэцкі, геоляг, географ, эканаміст.

1982 — у Менску адбыўся першы публічны шлюб у нацыянальных строях.

«У 1982 годзе Ігар Марачкін разам з Ірынай Крук зьдзівілі менскую публіку. Ня тым зьдзівілі, што ўзялі шлюб, а тым, што гэта быў першы шлюб у нацыянальных строях». (Сяргей Дубавец. «Майстроўня. Гісторыя аднаго цуду»)

1993 — канец адзінай рублёвай зоны краінаў СНД, апублікавана паведамленьне Цэнтральнага банку Расеі аб спыненьні хаджэньня купюраў савецкага ўзору.

2007 — у Наваградку адкрылі мэмарыяльны комплекс на месцы былога гета. З гэтага гета ў верасьні 1943 году праз тайна выкапаны тунэль уцяклі 232 вязьні.


У гэты дзень нарадзіліся

1761 Якуб Ясінскі, вайсковы і палітычны дзяяч Рэчы Паспалітай, генэрал, інжынэр і паэт; кіраўнік вызвольнага паўстаньня 1794 году ў Вялікім Княстве Літоўскім.

1783 Сымон Балівар, змагар за незалежнасьць ад Гішпаніі калёніяў у Лацінскай Амэрыцы.

1802Аляксандар Дзюма (бацька), францускі пісьменьнік.

1820Люцыян Крашэўскі, беларускі і польскі мастак, фатограф.

1828 Мікалай Чарнышэўскі, расейскі літаратурны крытык і публіцыст.

1860Альфонс Муха, чэскі мастак.

1911Анатоль Астрэйка, беларускі паэт-песеньнік.

1926 Вольга Церашчатава, беларуская мастацтвазнаўца.

1932Часлаў Кудаба, географ, краязнавец, палітык, літоўскі дасьледнік Беларусі.

1934 Генадзь Гарбук, беларускі актор тэатру і кіно, народны артыст Беларусі.

Генадзь Гарбук
Генадзь Гарбук

1948Ян Матусевіч, беларускі рэлігійны й грамадзкі дзяяч, сьвятар.

1950 Генадзь Грушавы, навуковец і палітык, стваральнік фонду «Дзецям Чарнобылю».

Генадзь Грушавы
Генадзь Грушавы

У памяці

1887 Іван Барычэўскі, беларускі археоляг, гісторык, фальклярыст і этнограф.

1921 Сьцяпан Булат, нацыянал-бальшавік, журналіст, рэдактар газэты «Савецкая Беларусь».

1927 Акутагава Руноскэ, японскі паэт і пісьменьнік.

2003 Сяргей Кавалёў, беларускі гісторык.


Тэмы гэтага артыкулу
XS
SM
MD
LG