Палітвязень Павал Мажэйка правёў за кратамі тры гады. Увесь гэты час ён ані разу не сустрэўся са сваімі дзецьмі. Але зь першых дзён за кратамі бацька вырашыў, што не прапусьціць ані дня ў іх выхаваньні. Нават з турмы ён дыскутаваў зь імі, граў у гульні, гатаваў, меў штодзённыя рытуалы, а нават выдаваў для іх дзіцячы часопіс.

Калі Павала Мажэйку затрымалі ў жніўні 2022 году, ягонай дачцэ Ніне было 11 год, а сыну Юрку — 3 гады. Сям’я жыла ў роднай Горадні, дзе Павал шмат гадоў займаўся грамадзка-палітычнай дзейнасьцю і кіраваў Цэнтрам гарадзкога жыцьця. Гэтая ўстанова стала адной з ключавых культурных прастораў гораду. Спачатку Павала хацелі судзіць за выставу карцінаў Алеся Пушкіна, але ў выніку прысудзілі 6 гадоў турмы за «экстрэмізм».

Першая перапіска

Як толькі Павал трапіў у СІЗА, ён вырашыў, што не змарнуе ніводнага дня, каб быць актыўным і патрэбным сваім дзецям. Праз паўтара месяца пасьля затрыманьня, 14 кастрычніка 2022 году, ён напісаў першы ліст дачцэ:

«Я тут падумаў, а чаму б нам з табой ня весьці сваю перапіску. Мама ня супраць, трэба толькі твая згода. Будзем абмяркоўваць розныя цікавосткі з твайго і майго жыцьця. Я буду пісаць табе ўсё вартае ўвагі, што вычытваю ў турме ў кнігах, газэтах, часопісах, даведваюся з размоваў. А ты мне пішы пра свае справы: школа, клопаты штодзённыя, пра Юрасіка абавязкова 😊, што чытаеш цікавага і глядзіш. Ну і абавязкова марскі бой!!! Пачынаем з гэтага моманту. Малюй поле 10 на 10 клетачак і расстаўляй там 12 адпалубных караблікаў.»

Ліставаньне стала пастаянным і адбывалася без збояў. Апрача гульняў і дыскусій, Павал намагаўся ўдзельнічаць у выхаваньні дзяцей на эмацыйным узроўні.

Лісты да дачкі

Вось урывак з чарговага ліста з турмы (поўны ліст займаў 10 старонак):

«Бусьлянятка, але ёсьць і плюсік у тым, што мяне, верагодна, так доўга ня будзе побач. Ты мне ў мінулым лісьце напісала, што за 11 год я ані разу не зьняў дзягу зь вешака. Мне гэта вельмі прыемна было прачытаць. І вось цяпер уяві, што ў бліжэйшыя, найверагодней, чатыры гады я не змагу таксама скарыстацца гэтай дзягай. Але гэта не азначае, што табе цяпер дазволена шкоднічаць бясконца, сваволіць і не слухацца мамы. Ой, не. Бабулі мне ўсё раскажуць падрабязна. Яны ведаюць, як я цябе моцна люблю. А калі больш сур’ёзна, жаўранё маё, я ведаю, што ты выдатная, разумная дзяўчынка, і магу на ўсе сто адсоткаў спадзявацца, што ты будзеш надзейнай падпорай для матулі і Юрася. Хаця б у складваньні сваіх рэчаў у шафу. Павучанятка маё, я вельмі прашу цябе пісаць мне лісты, высылаць мне свае неверагодныя малюнкі. Хаця б адзін раз на месяц.»

Павал дамовіўся з дачкой, што яна будзе пісаць яму пра кнігі, якія прачытае. У чарговых лістах у іх завязалася цэлая дыскусія пра творчасьць Васіля Быкава і Ўладзімера Караткевіча:

«Быкаў — геніяльны. Беларус, які за нас усіх сказаў сьвету, што вайна — гэта зло, бяда, і ня важна, адступаеш ты ці нападаеш. Чалавек павінен жыць, а не стаяць штосэкунду перад лёсавызначальнымі выбарамі: ратаваць сябе, гледзячы як нехта гіне, а ты ня можаш дапамагчы ніяк, ці спрабаваць хоць нешта рабіць, але пры гэтым разумець, што няма ніякага шанца выжыць. Ох, страшная і доўгая тэма. Але важная.

А Ўладзімер Караткевіч, буся мая! Узгадай, я ж чытаў вам уголас „Каласы пад сярпом тваім“. Шмат прачыталі. Гэта ж проста прыклад як быць чалавекам, грамадзянінам, мець прынцыпы, адстойваць праўду, бараніць Радзіму, верыць у яе лепшыя часы. Як кахаць, урэшце рэшт, быць шчырым, адважным, справядлівым. Як ніколі не здымаць дзягу зь вешака. Ведаем сваё, ведаем дасканала — і мы багатыя. Ты ж паглядзі, ты ходзіш вуліцамі нашых цудоўных герояў. Многім з іх па 1000 гадоў. Гісторыя такая, што за галаву час хапацца. А што мы ведаем пра іх — мізэр. А чаму так? Ці ж мы горшыя за нашых суседзяў ці за каго іншага ў сьвеце? Не! Не, лапка мая. А памятаеш, як нам удалося пазбіраць радавод Мажэек? 11-12 каленаў, сам не памятаю ўжо. І гэта мы яшчэ матуліным радаводам не займаліся. Людзі, частка якіх ёсць у кожным з нас. Гэта сіла.»

Лісты да сына

Асобна Павал пісаў лісты і да 3-гадовага Юркі:

«Ліст да самага лепшага хлопчыка ў сьвеце. Юрчанятка мой, прывітанне. Хлопчык наш залаты, рыцар адважны, галоўны сёньня мужчына ў нашай сям’і.

Ведаю, што ты сумуеш па мне, бо я па табе вельмі сумую. І як не сумаваць па такім чулым, вясёлым, разумным, пяшчотным, чароўным сыне... У нас жа так багата справаў: пайсьці на пляцоўку, пачытаць кнігі, сабраць пазлы, замовіць піццу, пакатацца на ровары, паехаць да зуброў, абняць маму і Нінку моцна-моцна.»

У наступным лісце Павал расказаў сыну містычную гісторыю пра сваё зьнікненьне. Паводле легенды, ва ўсім былі вінаватыя дыназаўры:

«Карацей, мы шукаем дыназаўра. Сапраўднага беларускага дыназаўра... трэба ўсё дакладна высьветліць: знайсьці, убачыць і сфатаграфаваць. Ці, хаця б намаляваць. Памятай, тата цябе вельмі любіць і думае пра цябе кожны дзень. Твой Тата — шукальнік дыназаўраў беларускіх.»

Часопіс для дзяцей

Гісторыя з дыназаўрамі падштурхнула Паўла да выданьня ўласнага часопісу.

Ён рабіў яго на звычайных аркушах паперы, а замест друкарскага станка карыстаўся флямайстрам:

«Пабачыў сьвет ілюстраваны невялікі часопіс, у якім ты можаш на ўласныя вочы пабачыць, што адбываецца ў часе пошукаў. Асаблівасьць гэтага часопіса ў тым, што ў ім толькі малюнкі, і чытач сам павінен здагадацца, што адбываецца і распавесьці маме зь Нінай. Я ўпэўнены, што такі разумны хлапец як ты дасьць рады гэтай складанай задачы. Лёгка, на адзін-два-тры. Так што ўсё ўважліва разглядай, не сьпяшайся, запамінай гісторыю. А калі што будзе незразумела, кажы маме, каб пісала мне і задавала пытанні. З тваёй дапамогай мы адшукаем Дзіна хутчэй.»

Дзіцячыя рытуалы і хатнія заданьні

Павал стварыў сямейныя рытуалы: штонядзелю а 12:30 яны «разам» пілі кісель. Пішучы з турмы, тата намагаўся падтрымаць дачку ў яе выбарах, каб дадаць упэўненасьці:

«Я — за цябе. Ведай гэта. Напэўна, як твой бацька, і чалавек значна старэйшы, што тэарэтычна азначае — і мудрэйшы. Дык вось, я напэўна з табой буду дыскутаваць і спрачацца, пераконваць, раздражняцца, злавацца, рыкаць, але твой выбар я заўсёды падтрымаю. Ты моцная і адважная, вясёлая і цікаўная, шчырая і адкрытая на людзей. Мне гэта вельмі імпануе.»

Ён таксама падтрымліваў дачку, калі ёй было сумна:

«Буся, ты пішаш, як дзве нейкія малюпасы ў летніку казалі на цябе брыдкія словы. Я бы пасьмяяўся ў голас з гэтых ‘разумніц’. Яны былі б не вартыя маёй увагі і майго часу, калі б нешта такое пра мяне прапішчалі... Трымайся тых, хто нас любіць за тое, што мы побач, а не за лэйблы на вопратцы, сукенкі ці грошы.»

Новыя веды і захапленьні

Дзеці таксама вучылі тату. Ніна зацікавіла Паўла карэйскай поп-музыкай:

«Вішанька мая, што гэта за плынь такая K-PoP. Нічога ня ведаю, а ўсё хачу ведаць. Гэта нешта карэйскае? Толькі музыка? Ці гэта стыль, цэлая культура? Напішы. Юрку абдымі ад мяне.»

Ён пазнаёміў дзяцей з японскай мовай:

«21 кастрычніка 2024. Ёрасіку нэ, мая чароўная журавіначка, і аясумі насай. Як табе мая японшчына, га, Нінуся? Дазнаўся, што ты зацікавілася мовай Японіі, і абсалютна ўхваляю гэтае захапленьне. Напішы мне пра словы і выразы, якія табе падабаюцца. Я ўжо ведаю больш за 50 слоў. Складаю свой слоўнік пад назовам ‘Япончыкі’.»

З турмы тата перадаваў дзецям і канкрэтныя лайфхакі. Адзін зь іх датычыў трэнінгу лепшай памяці.

«Вось, што я раблю, каб лепш запамінаць.

1. Імкнуся ўзгадваць асноўнае пасьля прачытанага кавалку тэксту ці тэмы. Адварочваю вочы ад кнігі ці сшытка і прыгадваю асноўную думку, альбо словы і сказы, правілы, калі гаворка ідзе пра вывучэньне …… А калі выходжу на прагулку, ці стаю на праверцы, каб было цікавей – згадваю галоўнае і важнае, што вывучаў.

2. Кожны новы дзень, калі нешта вучу, імкнуся паўтараць больш, чым мінулым днём. Але без фанатызму».

Хатнія заданьні і адукацыйныя гульні

Павал часта задаваў дзецям «хатнія заданьні»: вершаваныя радкі са словамі на пэўную літару, геаграфічныя і гістарычныя пытаньні, заданьні па назіраньні за бусламі.

Прачытаўшы ў дзяржаўнай прэсе пра Нацыянальны перапіс белых буслоў улетку 2024 года, тата просіць дзяцей паўдзельнічаць. Трэба было паведаміць пра буслоў і бусьлянятак, іх буслянкі, якія ён ведае.

«А як вы, мае любыя, памятаеце выдатна, у нашай вёсцы, ля рэчкі, насупраць нашай хаткі, ужо некалькі дзесяцігодзьдзяў, буслы ўпадабалі сабе месца на бусьлянку. Давайце зробім, каб нашых буслоў, лалэкаў, ілэлаў (так так, Нінуся, нічога не забыўся тата), чапаў, бацяноў, таксама палічылі».

Ён таксама вучыў дзяцей запамінаць інфармацыю, паўтараць вывучанае, рабіць высновы і аналізаваць.

Падрыхтоўка да будучыні

Згодна з прысудам, Павал мусіў выйсьці на волю ў 2028 годзе. Ён рыхтаваў жонку і дзяцей да сваёй працяглай адсутнасьці:

«Дзеткі павінны быць шчасьлівымі без усялякіх ‘але’ і нягледзячы ні на што. Выбірайце спакой, настрой, здароўе.»

11 верасьня 2025 году Павал Мажэйка выйшаў на волю дзякуючы намаганьням прэзыдэнта ЗША Дональда Трампа. Заставацца ў Беларусі яму не дазволілі, таму ён паехаў у Літву. Толькі там упершыню за тры гады ўбачыў сваю сям’ю. 12 верасьня ён завёў у школу Юрку і Нінку.