Лінкі ўнівэрсальнага доступу

У Менску заплянавалі паставіць помнік мітрапаліту Філарэту. Каго такім чынам ушаноўвалі ў Беларусі апошнія 10 год. ФОТА


Помнік 1000-годзьдзю Берасьця, які ўключае ў сябе гістарычных асоб, што маюць дачыненьне да гісторыі гораду

У Менску заявілі, што паставяць помнік мітрапаліту Філарэту, які памёр у 2021 годзе. Свабода згадала, каму яшчэ ставілі помнікі ў Беларусі за апошняе дзесяцігодзьдзе.

Патрыяршы экзарх усяе Беларусі мітрапаліт Веньямін 13 студзеня заявіў, што ў Менску паставяць помнік былому кіраўніку Беларускай праваслаўнай царквы Маскоўскага патрыярхату Філарэту. Таксама ў Менску можа зьявіцца і плошча ягонага імя.

А каму яшчэ зьявіліся помнікі і памятныя знакі ў Беларусі за апошнія 10 год?

У чэрвені 2021 году скульптар Ігар Засімовіч стварыў два бюсты пісьменьнікам Рыгору Барадуліну і Васілю Быкаву, якія паставілі ў Вушачы, на іх малой радзіме.

Бюсты Васіля Быкава і Рыгора Барадуліна, Вушача
Бюсты Васіля Быкава і Рыгора Барадуліна, Вушача

На пачатку 2020 году на закрытай для вольнага наведваньня вуліцы Стэфаніі Станюты ў Менску зьявіўся помнік сэрбскаму бізнэсоўцу Срэтэну Карычу. Заснавальніка Dana Holdings ушанавалі ў закрытым катэджным пасёлку. Ніякай працэдуры ўзгадненьня не было, але і зносіць помнік улады не патрабавалі. Аўтар скульптуры Яраслаў Філіповіч шчыра не разумеў, чаму людзям не падабаецца скульптура, якая стаіць на прыватнай тэрыторыі.

Помнік Срэтэну Карычу, Менск
Помнік Срэтэну Карычу, Менск

У 2019 годзе ў Берасьці паставілі бюст расейскага паэта Аляксандра Пушкіна, які ў Беларусь перадала Расейскае ваенна-гістарычнае таварыства.

Бюст Пушкіна ў Берасьці
Бюст Пушкіна ў Берасьці

У лістападзе 2019 году ў вёсцы Глуша, што за 20 км ад Бабруйску, паставілі бюст пісьменьніка Алеся Адамовіча. Месца абралі ля Дома культуры на вуліцы Кастрычніцкай, якую ў 1996 годзе пасялковы савет і мясцовыя жыхары хацелі перайменаваць у вуліцу Адамовіча. Улады тады ініцыятыву не ўхвалілі. Грошы на бюст людзі сабралі самі, з ініцыятывы жыхара Бабруйску Андруся Архіпенкі. Аўтарамі выступілі скульптары Гэнік Лойка і Яўген Білей.

Бюст Алеся Адамовіча, Глуша
Бюст Алеся Адамовіча, Глуша

У 2019 годзе знакавы помнік зьявіўся ў Слоніме. Каля Драматычнага тэатру паставілі помнік палітычнаму і вайсковаму дзеячу Вялікага Княства Літоўскага і Рэчы Паспалітай, кампазытару, паэту, старасту слонімскаму Міхалу Казімеру Агінскаму. Гэта быў падарунак гораду ад прадпрымальніка-мэцэната Ўладзімера Вількіцкага. Раней у Слоніме зьявілася памятная шыльда на тэатры, прысьвечаная Агінскаму.

Бюст Міхала Казімера Агінскага, Слонім
Бюст Міхала Казімера Агінскага, Слонім

У тым самым годзе, але ў жніўні, у Слоніме зьявіўся помнік палітычнаму дзеячу ВКЛ і ўладальніку гораду Льву Сапегу. Сапега асабліва праславіўся распрацоўкай Статуту Вялікага Княства Літоўскага.

Помнік Льву Сапегу, Слонім
Помнік Льву Сапегу, Слонім

У верасьні 2019 году ў Лідзе зьявіўся помнік Гедзіміну. Вялікі князь літоўскі ў 1316–1341 гадах, які ўдвая павялічыў тэрыторыю ВКЛ, атрымаў такім чынам афіцыйнае ўшанаваньне. Падчас яго праўленьня мураваныя замкі зьявіліся ў Лідзе, Медніках, Крэве і Віцебску. Помнік паставілі на пляцоўцы каля Лідзкага замку. Акрамя надпісу «Гедзімін», на ім прысутнічае герб «Калюмны». Помнік зрабілі паводле эскізу скульптараў Вольгі Нячай і Сяргея Аганава.

Усталяваньне помніка вялікаму князю Гедзіміну ў Лідзе
Усталяваньне помніка вялікаму князю Гедзіміну ў Лідзе

У траўні 2018 году ў Мерачоўшчыне Івацэвіцкага раёну зьявіўся помнік знакамітаму ўраджэнцу гэтых мясьцінаў — Тадэвушу Касьцюшку, які ў 1794 годзе кіраваў антырасейскім паўстаньнем за незалежнасьць Рэчы Паспалітай і які ўдзельнічаў у вайне за незалежнасьць ЗША. За год перад гэтым беларуская дыяспара Швайцарыі за свае грошы ўсталявала помнік Касьцюшку ў горадзе Залятурне, дзе ён памёр.

На адкрыцьці помніка Тадэвушу Касьцюшку, Мерачоўшчына
На адкрыцьці помніка Тадэвушу Касьцюшку, Мерачоўшчына

У 2018-м у Горадні на падыходзе да Старога і Новага замкаў паставілі помнік славутаму вайскаводу Давыду Гарадзенскаму — на вуліцы ягонага імя. Вышыня каменнага помніка болей за 3,5 мэтра. Аўтар — Сяргей Аганаў. Статуя конная, як і ў ягоных сваякоў Альгерда і Гедзіміна.

Помнік Давыду Гарадзенскаму, Горадня
Помнік Давыду Гарадзенскаму, Горадня

У верасьні 2017 году каля музэю габрэйскага супраціву ў Наваградку зьявіўся помнік габрэйскай дзяўчынцы, правобразам якой стала Міхле Сасноўская. Помнік усталявалі намаганьнямі прадпрымальніка Сяргея Коваля — унука кіраўніка ўцёкаў з гета, у гадавіну гэтай падзеі. Больш за 200 чалавек уцяклі праз тунэль, які капалі некалькі месяцаў.

У 2017 годзе ў сквэры на скрыжаваньні менскіх вуліц Першамайскай і Захарава зьявіўся бюст змагара за незалежнасьць паўднёваамэрыканскіх калёній Сімона Балівара. Падарыў яго Беларусі вэнэсуэльскі ўрад да 20-годзьдзя ўсталяваньня дыпляматычных адносін.

Помнік Сімону Балівару, Менск
Помнік Сімону Балівару, Менск

У 2016 годзе ў Віцебску паставілі помнік князю Аляксандру Неўскаму — скульптурную кампазыцыю вышынёй 4 мэтры. Князь выяўлены з жонкай Аляксандрай і сынам Васілём. Стваральнікі помніка (Іван Казак, Аляксандар Гвозьдзікаў, Яўген Колчаў) трымаюцца вэрсіі, што аднойчы ён сюды па іх прыяжджаў. Супраць усталяваньня пратэставалі нацыянальна-арыентаваныя колы, заяўляючы, што помнік прасоўвае ідэі «русского мира».

Усталяваньне помніка Аляксандру Неўскаму
Усталяваньне помніка Аляксандру Неўскаму

У 2016 годзе ў Сьветлагорску паставілі помнік камуністычнаму дзеячу Міхаілу Калініну, які мае непасрэднае дачыненьне да загадаў, што прывялі да масавых рэпрэсій у СССР. Як звычайна бывае з помнікамі бальшавіцкім дзеячам у Беларусі, у Сьветлагорску Калінін ніколі не спыняўся. Аднак абурэньне мясцовых жыхароў было даволі вялікае. 8 траўня 2017 году невядомыя аблілі помнік «усесаюзнага старасты» чырвонай фарбай. Работнікі камунальных службаў ня сталі яго адмываць, а падагналі аўтакран і дэмантавалі. Помнік высокапастаўленаму бальшавіку не прастаяў і году.

Помнік Калініну ў Сьветлагорску
Помнік Калініну ў Сьветлагорску

Верасень 2016 году прынёс знакавую падзею для беларускай культуры — помнікам ушанавалі кампазытара Станіслава Манюшку і драматурга Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча. Аўтары — Леў і Сяргей Гумілеўскія. Скульптурную кампазыцыю з постацямі стваральнікаў беларускай нацыянальнай клясычнай опэры ўрачыста адкрылі ў сквэры каля ратушы на плошчы Свабоды, у Верхнім горадзе. Менавіта тут быў Менскі гарадзкі тэатар, дзе ў 1852 годзе ўпершыню была пастаўлена опэра «Сялянка» і з прафэсійнай сцэны загучала беларуская мова.

Помнік Станіславу Манюшку і Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу, Менск
Помнік Станіславу Манюшку і Вінцэнту Дуніну-Марцінкевічу, Менск

У ліпені 2016 году ў цэнтры Бабруйску каля кінатэатру ў рамках сьвяткаваньня Дня гораду паставілі помнік славутаму земляку, пісьменьніку й кінасцэнарысту Эфраіму Сэвэлу. Эфраім Cэвэла (Яфім Драбкін) вучыўся на аддзяленьні журналістыкі філфаку БДУ разам з Алесем Адамовічам, пасьля працаваў на кінастудыі «Масфільм». Браў удзел у руху габрэяў за права выезду з СССР і ў 1971 годзе зьехаў у Ізраіль, пазьней у ЗША. Грошы на помнік ахвяравалі бабруйчанін Аляксандар Прасьняцоў і ўжо амэрыканскія бабруйчане Генадзь Рабкін і Фэлікс Цупрун. Скульптар — Іван Данільчанка.

Помнік Эфраіму Сэвэлу, Бабруйск
Помнік Эфраіму Сэвэлу, Бабруйск

У Магілёве каля бібліятэчнага каледжу ў 2015 годзе паўстаў помнік расейскаму паэту Аляксандру Пушкіну. Не абышлося без скандалу — на пастамэнце разьмясьцілі ўрывак верша «Клеветникам России», у якім Пушкін абрынуўся на тых, хто быў супраць панаваньня Расейскай імпэрыі, у тым ліку на землях Вялікага Княства. У 2020 годзе гэта прыпомніць грамадзкі актывіст Піліп Шаўроў, які прыйдзе да помніка расейскаму паэту ў Менску, пастаўленага значна раней, і пафарбуе яму далоні ў чырвоны колер, сымбалічна паказаўшы, што той удзельнічаў у прапагандзе запрыгоньваньня беларускіх земляў. На судзе Шаўроў патлумачыць учынак агульным пратэстам супраць гвалтоўнай русыфікацыі Беларусі.

Бюст Аляксандра Пушкіна, Магілёў
Бюст Аляксандра Пушкіна, Магілёў

Бюст савецкага палкаводца Георгія Жукава на «Лініі Сталіна» паставілі ў 2015 годзе. Скульптар — Міхаіл Сердзюкоў. Гэта ўжо трэці ў Беларусі бюст Жукава — яшчэ ёсьць у Менску і Слуцку. Жукаў служыў на тэрыторыі Беларусі каля 17 гадоў.

Бюст Георгія Жукава, «Лінія Сталіна», Менская вобласьць
Бюст Георгія Жукава, «Лінія Сталіна», Менская вобласьць

У 2014 годзе ў Віцебску непадалёк ад ратушы паставілі помнік вялікаму князю літоўскаму Альгерду. Цырымонію адкрыцьця на Рыначнай плошчы прысьвяцілі 1040-годзьдзю гораду. Аўтар — Сяргей Бандарэнка.

Помнік вялікаму князю Альгерду, Віцебск
Помнік вялікаму князю Альгерду, Віцебск

Помнік патрыяршаму экзарху Філарэту ня будзе першым, пастаўленым у гонар дзеяча РПЦ на беларускай зямлі. Помнік Аляксію ІІ быў пастаўлены ў гістарычным цэнтры Віцебску ў 2013 годзе. Скульптар — Уладзімер Слабодчыкаў. Тагачасны кіраўнік Маскоўскага патрыярхату наведаў Віцебск у 1998 годзе, калі заклаў капсулу з памятнай граматай у падмурак храма і асьвяціў першы камень на аднаўленьне Ўсьпенскага сабора. Адметна, што помнік Аляксію ІІ паставілі на тым самым месцы, дзе ў свой час забілі ўніяцкага арцыбіскупа сьвятога Язафата Кунцэвіча.

Помнік Аляксію ІІ, Віцебск
Помнік Аляксію ІІ, Віцебск

Ля магілёўскага касьцёла Ўнебаўзяцьця Найсьвяцейшай Панны Марыі (Сьвятога Станіслава) у 2013 годзе паставілі помнік папу рымскаму Яну Паўлу II. Агулам пасьля сьмерці пантыфіка ў Беларусі зьявілася звыш 10 помнікаў яму, звычайна каля касьцёлаў. Першы зь іх — у вёсцы Мосар. Затым Караля Вайтылу, якога каталіцкая царква прызнала сьвятым, ушанавалі ў выглядзе помнікаў у Валожыне, Маладэчне, Нарачы, Віцебску, Докшыцах, Мёрах, Шуміліне, Івянцы, Берасьці, Магілёве, Ракаве, Менску.

Помнік Яну Паўлу ІІ, Магілёў
Помнік Яну Паўлу ІІ, Магілёў

У 2013 годзе ў вёсцы Парэчча слонімскія актывісты ўсталявалі памятны знак на магіле паўстанца Міхаіла Валовіча і яго 12 паплечнікаў. У мармуры выбіты партрэт Валовіча й імёны 10 паўстанцаў 1830–1831 гг. — два імёны высьветліць не ўдалося. Памятныя знакі за апошнія дзесяць год зьявіліся на многіх магілах славутых людзей. У прыватнасьці, жорны ў Вушачы на магіле Рыгора Барадуліна і ягонай маці, помнік на магіле ахвяры савецкіх партызан Васіля Струпаўца ў Якімавічах на Слонімшчыне і іншыя.

Помнік Міхалу Валовічу і ягоным паплечнікам, Парэчча
Помнік Міхалу Валовічу і ягоным паплечнікам, Парэчча

У лістападзе 2012 году ў Старых Дарогах паставілі помнік навукоўцу, асьветніку і калекцыянэру Анатолю Беламу. Места абралі каля ягонай сядзібы і прыватнага музэю. Бюст зрабіў народны мастак Беларусі Ўладзімер Лятун, усталяваўшы яго на валуне. Дзякуючы намаганьням Белага былі знойдзеныя пляцоўкі і сродкі для ўсталяваньня помніка Эўфрасіньні Полацкай у Полацку, Максіму Багдановічу ў расейскім Яраслаўлі, Ларысе Геніюш у Зэльве, а таксама зьявіўся знакаміты ансамбль помнікаў беларускім дзеячам у дворыку БДУ, дзе асьветнік працаваў з 1968 году.

Помнік Анатолю Беламу, Старыя Дарогі
Помнік Анатолю Беламу, Старыя Дарогі

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG