Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ужо сёньня: Дзень нараджэньня Станіслава Шушкевіча і Сяргея Навумчыка, Скарына выдаў Кнігу Судзьдзяў


Станіслаў Шушкевіч выступае ў Вярхоўным Савеце Беларусі

Падзеі 15 сьнежня ў беларускай і ўсясьветнай гісторыі

Гэты дзень у гісторыі

1519 — Францішак Скарына выдаў у Празе Кнігу Судзьдзяў.

Помнік Скарыну ў Празе
Помнік Скарыну ў Празе

1595 — бітва войска Вялікага Княства Літоўскага з казацкім атрадам Севярына Налівайкі на Буйніцкім полі каля Магілёва.

1791 — у ЗША ўступіў у дзеяньне Біль аб правах — дзесяць паправак да Канстытуцыі 1787 году, якія заканадаўча замацавалі асноўныя грамадзянскія правы (свабода сумленьня, слова і друку, сходаў і валоданьня зброяй).

1862 — на тэрыторыі Беларусі пачалася эксплюатацыя першай чыгункі, якая зьвязала Горадню з Парэччам і была часткай Пецярбурска-Варшаўскай чыгункі.

1922 — у Менску заснаваная Беларуская дзяржаўная і ўнівэрсытэцкая бібліятэка.

1961 — у Ерусаліме Адольфу Эйхману зачыталі сьмяротны прысуд, прызнаўшы яго ваенным злачынцам, вінаватым у злачынствах супраць габрэйскага народу і супраць чалавечнасьці.

Эйхман у ізраільскай турме, 1961
Эйхман у ізраільскай турме, 1961

1985 — у Беларусі нарадзіўся 10-мільённы жыхар.

1989 — пачатак рэвалюцыі ў Румыніі.

1990 — Вярхоўны Савет Кіргізстану прыняў Дэклярацыю аб дзяржаўным сувэрэнітэце.

1995 — валюта Эўрапейскага валютнага зьвязу атрымала сваю сучасную назву эўра.

Знак эўра
Знак эўра

2000 — ва Ўкраіне канчаткова спынілася праца Чарнобыльскай АЭС.

2018 — ва Ўкраіне ўтвораная аб’яднаная аўтакефальная праваслаўная царква.

У гэты дзень нарадзіліся

37 — Нэрон, рымскі імпэратар.

1832 — Аляксандар Эйфэль, францускі інжынэр і стваральнік аднайменнай парыскай вежы.

Эйфэлева вежа ў Парыжы
Эйфэлева вежа ў Парыжы

1836 — Валеры Антоні Ўрублеўскі, беларуска-польскі рэвалюцыянэр.

1850 — Мікалай Судзілоўскі, рэвалюцыянэр, удзельнік грамадзка-палітычных рухаў Беларусі, Расеі, Швайцарыі, Румыніі, Англіі, Францыі, ЗША, Японіі, Кітаю і іншых краін. Прэзыдэнт Сэнату Гавайскіх астравоў.

Нават пачатак жыцьцёвага шляху выдаваў у Судзілоўскім асобу неардынарную й свабодалюбную. Вывучаючы мэдыцыну ў Кіеве, ён зьвязваецца з народнікамі й наведвае Швайцарыю, каб пазнаёміцца з ідэолягам народніцтва Пятром Лаўровым і тэарэтыкам анархізму Міхаілам Бакуніным.

Неўзабаве разам зь іншымі рэвалюцыянэрамі Судзілоўскі зьдзяйсьняе сваё «хаджэньне ў народ» у Хэрсонскай і Самарскай губэрнях. Але тамтэйшы народ глядзеў на агітатара зь недаверам і дзяліўся ўласнымі сумневамі з паліцыяй, у выніку чаго нядаўні студэнт апынаецца на эміграцыі.

У Бухарэсьце ён піша дысэртацыю ў галіне хірургіі, адначасова займаючыся пастаўкамі зброі баўгарскім паўстанцам Хрыста Боцева.

Пасьля падрыхтоўкі ў адной з рэстарацыяў румынскай сталіцы банкету ў гонар 10-годзьдзя Парыскай камуны няўрымсьлівы беларус, ратуючыся ад паліцыі, трапіў у Амэрыку, дзе выславіўся тым, што вылечыў сотні безнадзейна хворых і падаў у суд на прадстаўніка расейскага «Священного синода» Алеуцкага й Аляскінскага япіскапа Ўладзіміра, абвінаваціўшы таго ў карупцыі й амаральнасьці.

Апынуўшыся на Гаваях, Судзілоўскі салідарызуецца з прыхільнікамі іх незалежнасьці ад ЗША і здабывае як лекар і палітык такі аўтарытэт, што беларуса выбіраюць сэнатарам, а затым і прэзыдэнтам Гавайскіх выспаў (які, аднак, усё ж не патрапіў справіцца з анэксіянісцкімі памкненьнямі магутнага суседа).

Расейска-японская вайна прывяла экс-прэзыдэнта Гавайскай Рэспублікі ў Краіну ранішняга сонца, дзе ён спрабуе стварыць з палонных расейскіх салдатаў рэвалюцыйную армію і рушыць зь ёю на Пецярбург…

Мудра адмовіўшыся пазьней ад настойлівых прапановаў новых бальшавіцкіх уладаў вярнуцца на радзіму, былы рэвалюцыянэр, які стаў вядомым у сьвеце вучоным, сябрам Амэрыканскай асацыяцыі генэтыкаў і Нацыянальнага геаграфічнага таварыства, завяршыў сваё доўгае жыцьцё ў Кітаі, пакінуўшы ўласнаручна складзеную эпітафію: «Hic jacet Lumpatius Vagabundus» — што ў перакладзе з лаціны значыць: «Тут ляжыць вандроўны жабрак».

Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 130–131.

1859 — Людвік Замэнгоф, стваральнік мовы эспэранта.

Людвік Замэнгоф
Людвік Замэнгоф

1908 — Апанас Кавалёў, кіраўнік ураду БССР у 1937–1939 гадах.

1921 — Сьцяпан Александровіч, беларускі літаратуразнаўца і краязнаўца. Надаваў прынцыповае значэньне мэтадалёгіі дасьледаваньняў, палемізаваў зь некаторымі расейскімі і польскімі аўтарамі за іх антыгістарычны падыход да паняцьцяў «Русь», «рускі», «Літва», «літоўскі», штучнае атаясамліваньне з расейскай або летувіскай культурай здабыткаў уласна беларускай культуры, дасягнутых пад гэтымі назвамі ў розныя эпохі.

1934 — Станіслаў Шушкевіч, навуковец-фізык, старшыня Вярхоўнага Савету Беларусі ХІІ скліканьня (1991–1994).

1937 — Герман Кірылаў, беларускі пісьменьнік, ляўрэат літаратурнай прэміі Беларускага ПЭН-цэнтру імя Алеся Адамовіча за кнігу «Гарт», прысьвечаную гісторыі паваеннага беларускага моладзевага супраціву.

1945 — Кастусь Мысьлівец, дзяяч беларускага дэмакратычна-адраджэнскага руху.

Кастусёў голас гучаў на пікетах і мітынгах, дзе ён патрабаваў паведаміць драгічынцам праўду пра іх накрытыя чарнобыльскімі хмарамі вёскі. Мысьлівец змагаўся супраць будаўніцтва ў райцэнтры экалягічна небясьпечнага біяхімзаводу.

Ворагі звальнялі яго з працы, сябры папярэджвалі, каб позна не хадзіў адзін па вуліцах. Але ён заставаўся самім сабой і па-ранейшаму казаў у вочы тое, што думаў, і вэртыкальшчыкам, і дэмакратам, якія не маглі адкінуць уласных амбіцыяў і аб’яднацца.

Ён прывёз з Рэспублікі Комі жонку Галіну і навучыў яе беларускай мове. Ён сябраваў зь Юрыем Хадыкам. Ён ня раз сустракаў на сваім падворку лідэраў дэмакратычнага руху — кветкамі, нацыянальнымі сьцягамі, сталамі з палескімі абрусамі і прысмакамі. Побач з бацькам быў сын Кірыл на чале скаўцкага аддзелу.

У прэзыдэнцкай выбарчай кампаніі 2006 году па колькасьці подпісаў, сабраных за лідэра аб’яднаных дэмакратычных сілаў Аляксандра Мілінкевіча, Драгічын стаў упоравень з значна большымі Баранавічамі і Пінскам.

Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 558–559.

1952 — Уладзіслаў Рубанаў, беларускі пісьменьнік.

Уладзіслаў пісаў «правільныя» апавяданьні, якія нярэдка друкаваліся ў сьвяточных нумарах «ЛіМу». Іхнімі героямі рабіліся то вэтэраны, то, як тады пісалі ў розных ідэалягічных пастановах, «людзі працы». Адзіным, што мяне прываблівала ў ягоных творах, была добрая беларуская мова.

Нашыя стасункі ня сталі бліжэйшымі і тады, калі я ў 1988-м стаў супрацоўнікам выдавецтва «Мастацкая літаратура», дзе Рубанаў загадваў аддзелам прозы і быў сакратаром партыйнай арганізацыі.

Але пасьля Дзядоў таго году штосьці паміж намі зрушылася. Не, яго не было тады ні на Ўсходніх могілках, ні ў полі каля Курапатаў, аднак калі мяне за выступ на мітынгу 30 кастрычніка пачалі назаўтра ж звальняць з працы, Уладзіслаў Рубанаў цалкам нечакана аказаўся сярод маіх актыўных абаронцаў.

Якраз тады мне да рук трапіў часопіс «Крыніца» з апавяданьнем Рубанава «Артыстка», і я з радасным зьдзіўленьнем убачыў, што ён можа пісаць абсалютна іначай — нязмушана-лёгка, з празрыстай таямнічай глыбінёю, з гульнёй падтэкстаў ды імкненьнем спасьцігнуць парадоксы жыцьця.

Уладзіслаў Рубанаў стаўся яскравым прыкладам таго, як вольнае паветра тых гадоў разьнявольвала людзей мастацтва.

Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 410–411.

1961 — Сяргей Навумчык, журналіст Радыё Свабода, дэпутат Вярхоўнага Савету Беларусі 12 скліканьня (1990-1996), аўтар цыклю кніг пра гісторыю беларускай незалежнасьці 1990-х гадоў, ляўрэат прэміі імя Алеся Адамовіча Беларускага ПЭН-цэнтра.

Сьвятлана Алексіевіч пра кнігі Сяргея Навумчыка: «Гэта застанецца назаўсёды. Гісторыя часам выбірае нас як летапісцаў, і шчасьце, калі мы аказваемся да гэтага гатовыя».

Сяргей Навумчык
Сяргей Навумчык

У памяці

1954 — Язэп Драздовіч, беларускі мастак, археоляг, пісьменьнік, этнограф і фальклярыст.

Партрэт Язэпа Драздовіча, П. Сергіевіч, 1932
Партрэт Язэпа Драздовіча, П. Сергіевіч, 1932

1966 — Уолт Дыснэй, амэрыканскі мультыплікатар.

1993 — Уладзімер Калесьнік, беларускі пісьменьнік.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG