Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Ужо сёньня: Дзень нараджэньня Анатоля Сыса; год таму ― спроба агульнанацыянальнага страйку


Анатоль Сыс

Падзеі 26 кастрычніка ў беларускай і сусьветнай гісторыі.

Год назад у гэты дзень

  • На «Гродна-Азоце» пачаўся страйк.
  • У 9 ВНУ краіны пачалі страйкаваць некаторыя студэнты.
  • Сілавікі затрымалі каля 300 чалавек.

Таксама ў гэты дзень

1795 ― адбыўся трэці падзел Рэчы Паспалітай.

1863 — у Жэнэве ўтвораны Міжнародны Чырвоны Крыж.

1947 — праведзеная самая масавая дэпартацыя ўкраінцаў з Заходняй Украіны (каля 78 тысяч чалавек).

1956 — вывад з Аўстрыі войскаў СССР і заходніх саюзьнікаў — пераможцаў у Другой усясьветнай вайне, дзяржаўнае сьвята Аўстрыі — Дзень незалежнасьці і нэўтралітэту.

1956 — створанае Міжнароднае агенцтва па атамнай энэргіі (МАГАТЭ).

Штаб-кватэра МАГАТЭ ў Вене
Штаб-кватэра МАГАТЭ ў Вене

1962 — падчас Карыбскага крызісу савецкі лідэр Мікіта Хрушчоў пагадзіўся на вяртаньне ў СССР караблёў, якія везьлі на Кубу ядзерную зброю.

Прэзыдэнт ЗША Джон Кенэдзі падпісвае загад аб марской блякадзе Кубы, 24 кастрычніка 1962 г.
Прэзыдэнт ЗША Джон Кенэдзі падпісвае загад аб марской блякадзе Кубы, 24 кастрычніка 1962 г.

2006 — экс-кандыдату ў прэзыдэнты Беларусі Аляксандру Мілінкевічу Эўрапарлямэнт прысудзіў прэмію імя Андрэя Сахарава «За свабоду думкі».

Аляксандар Мілінкевіч
Аляксандар Мілінкевіч

У гэты дзень нарадзіліся

1635 — Міхал Казімір Радзівіл, дзяржаўны дзеяч ВКЛ.

1685 — Дамэніка Скарлаці, італьянскі кампазытар, аўтар 555 санат для фартэпіяна.

1759 — Жорж Жак Дантон, правадыр францускіх якабінцаў.

1810 — Генрых Дмахоўскі, беларускі скульптар, удзельнік паўстаньня 1863 году. Падчас жыцьця ў ЗША Дмахоўскі стварыў скульптурныя партрэты Тадэвуша Касьцюшкі і амэрыканскага прэзыдэнта Томаса Джэфэрсана. Гэтыя бюсты і сёньня ўпрыгожваюць памяшканьне Кангрэсу ЗША. Вярнуўшыся на радзіму акурат у часе паўстаньня Каліноўскага, Дмахоўскі стаў паўстанцкім камісарам Дзісенскага павету. Вясною 1863 году ён загінуў у баі каля вёскі Парэчча пад Барысавам.

Генрых Дмахоўскі
Генрых Дмахоўскі

У юнацтве Генрык вывучаў у Віленскім унівэрсытэце юрыспрудэнцыю й адначасова браў урокі маляваньня і скульптуры. Жывучы пасьля паўстаньня 1831 году ў Парыжы, ён не зьбіраўся супакойвацца: зьвязаўся з карбанарыямі, падтрымаў ідэю свайго колішняга паўстанцкага камандзіра Юзафа Заліўскага вярнуцца ў Беларусь і зноў распаліць агонь змаганьня.

На шляху да мэты Генрык мусіў зрабіць сямігадовы прыпынак у турме-фартэцы Куфштайн у Тыролі. У камэры ляпіў з хлебу розныя фігуркі. Потым Генрык адшліхтуе свой талент у мастацкай вучэльні ў Парыжы, будзе ўдзельнічаць там у стварэньні саркафагу Напалеона. (Пасьля Плошчы-2006 мой сын Багдан, узгадаўшы аднаго з бацькавых герояў, зьлепіць у менскай турме з хлебнага мякішу зграбныя шахматы.)

Праз колькі гадоў такая асоба, як Дмахоўскі, у Эўропе зьнікае. Затое ў ЗША зьяўляецца скульптар Гэнры Сандэрз, геній якога нараджае бюсты прэзыдэнтаў, скульптурную групу «Гарыбальдзі з ваярамі», бюст Лаяша Кошута. Чалавек з такімі сымпатыямі ня мог не вярнуцца на радзіму, адкуль даходзілі зьвесткі пра падрыхтоўку новага паўстаньня.

У 1861-м ён зноў ступіў на віленскі брук, адчыніў насупраць катэдры скульптурнае атэлье, а ў 1863-м быў прызначаны камісарам Дзісенскага павету.

У траўні на ягоны аддзел зьнячэўку напалі карнікі. «Дмахоўскі васьмю кулямі прашыты — упаў на рукі моладзі», — пісаў у сваім лісьце адзін з паўстанцаў.

Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 60–61.

1888 — Нестар Махно, украінскі рэвалюцыянэр, лідэр анархісцкага руху.

Нестар Махно
Нестар Махно

1916 — прэзыдэнт Францыі Франсуа Мітэран, які кіраваў сваёй краінай два тэрміны па 7 гадоў (1981–1995).

Франсуа Мітэран (зьлева) і канцлер Нямеччыны Гельмут Коль на цырымоніі ўшанаваньня памяці ахвяраў сусьветных войнаў, Вэрдэн, 1984
Франсуа Мітэран (зьлева) і канцлер Нямеччыны Гельмут Коль на цырымоніі ўшанаваньня памяці ахвяраў сусьветных войнаў, Вэрдэн, 1984

1947 — Гілары Клінтан, кандыдатка ў прэзыдэнты ЗША ад Дэмакратычнай партыі.

Дзяржсакратар ЗША Гілары Клінтан на сустрэчы зь беларускімі актывістамі ў Вільні, 2011
Дзяржсакратар ЗША Гілары Клінтан на сустрэчы зь беларускімі актывістамі ў Вільні, 2011

1959 ― Анатоль Сыс, беларускі паэт.

Сыс увайшоў у нашую паэзію і наагул у беларускае жыцьцё ўпэўнена і харызматычна. Ён стаў адным з стваральнікаў Таварыства маладых літаратараў «Тутэйшыя» й арганізатарам першых Дзядоў у 1987-м. Ён зьбіраў на сваіх вечарынах паўнюткія залі. Ягоныя кніжкі «Агмень» і «Пан Лес» імгненна разьляцеліся. Трэцяя — «Сыс» — выйшла адно ў 2002 годзе дзякуючы эмігрантцы Валянціне Якімовіч.

Яго цытавалі студэнты і дактары навук:

…і сталі дружна, шчыра, шчыльна,
як на касьбе ці на сяўбе,
паэт сказаў: п’ем за Айчыну!
І кожны выпіў: за сябе…

Сяброўства зь ім шукалі ня толькі літаратары, але і міністры, да прыкладу, першы міністар замежных справаў незалежнае Беларусі Пятро Краўчанка. Ягонаму маскоўскаму калегу Андрэю Козыраву Сыс з сцэны Дому літаратара прачытаў верш пра закапаны кулямёт і «мядзьведзя расейскага», публічна нагадаўшы, што тут — Беларусь, якая ніколі ня будзе Расеяй.

Ён быў непрадказальны і таленавіты ўва ўсім. Міталягізаваў родную вёску Гарошкаў. У 1990-м з крыкам «Акупанты, прэч!» спыніў разам зь сябрамі на сталічным праспэкце калёну бранятэхнікі, што рыхтавалася да кастрычніцкага параду. Анатоль падаваў менскім жабракам (а аднаго прывёў у кавярню Дому літаратара і нагадавáў, выдаючы за свайго бацьку), пакуль сам вонкава не ператварыўся амаль што ў аднаго зь іх.

Уладзімер Арлоў, Імёны Свабоды, 4-е выданьне, с. 540–541.

У памяці

1806 — Шарль Агюстэн Кулён, францускі фізык і вайсковы інжынэр, які ў 1785 годзе экспэрымэнтальна ўсталяваў асноўны закон электрастатыкі (закон Кулёна).

1937 ― Юзэф Доўбар-Мусьніцкі, польскі вайсковы дзеяч, генэрал-лейтэнант расейскага войска, генэрал броні, кіраўнік вялікапольскага паўстаньня ў Познані (1918–1919).

1972 — Ігар Сікорскі, авіяканструктар, стваральнік першых у сьвеце гелікоптэраў.

Ігар Сікорскі пілятуе свой першы гелікоптэр VS-300, 1939 г.
Ігар Сікорскі пілятуе свой першы гелікоптэр VS-300, 1939 г.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG