Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Слабы прэзыдэнт, выбарчая празрыстасьць, надзейная сацыялёгія. 7 адрозьненьняў польскіх прэзыдэнцкіх выбараў ад беларускіх


Польскі прэзыдэнт Анджэй Дуда сустрэўся з Дональдам Трампам у Вашынгтоне 24 чэрвеня 2020, за чатыры дні да прэзыдэнцкіх выбараў у Польшчы

28 чэрвеня ў Польшчы пройдуць прэзыдэнцкія выбары, ужо сёмыя пасьля падзеньня камунізму ў краіне.

Ніжэй мы прапануем жменю інфармацыі пра выбарчы працэс і прэзыдэнцкія паўнамоцтвы ў Польшчы агулам ды сёлетнія прэзыдэнцкія выбары ў прыватнасьці, якую можна (і варта) параўнаць з выбарчай рэчаіснасьцю Беларусі.

1. Два тэрміны — і досыць

Войцех Ярузэльскі, прэзыдэнт Польшчы ў 1989-1990 гг.
Войцех Ярузэльскі, прэзыдэнт Польшчы ў 1989-1990 гг.


За апошнія 30 гадоў у Польшчы зьмяніліся пяць прэзыдэнтаў. Цяперашні прэзыдэнт Анджэй Дуда быў абраны на агульных выбарах у 2015 годзе, як і чатыры яго папярэднікі: Лех Валэнса (1990), Аляксандар Квасьнеўскі (двойчы: 1995, 2000), Лех Качыньскі (2005), Браніслаў Камароўскі (2010). Першы прэзыдэнт посткамуністычнай Польшчы, генэрал Войцех Ярузэльскі, у выніку палітычнай дамоўленасьці паміж «Салідарнасьцю» і камуністамі, быў абраны парлямэнтам у 1989 годзе і прабыў на гэтай пасадзе да сьнежня 1990-га. Канстытуцыя Польшчы дазваляе аднаму чалавеку прабыць на пасадзе прэзыдэнта два пяцігадовыя тэрміны. Ніхто ў посткамуністычнай Польшчы не выступаў з прапановай зьмяніць гэтае правіла.

2. Прэзыдэнт слабейшы, чым парлямэнт і ўрад

Лех Валэнса, прэзыдэнт Польшчы ў 1990-1995 гг.
Лех Валэнса, прэзыдэнт Польшчы ў 1990-1995 гг.


Канстытуцыя 1997 году вызначае палітычную сыстэму Польшчы як парлямэнцкую рэспубліку, у якой найбольшы ўплыў на палітычныя рашэньні мае заканадаўчая галіна ўлады, прадстаўленая дзьвюма палатамі: Сэймам і Сэнатам. У выканаўчай сфэры Кабінэт міністраў мае выразна большыя паўнамоцтвы, каб рэальна ўплываць на кіраваньне краінай, чым прэзыдэнт. Найважнейшы палітычны інструмэнт уплыву прэзыдэнта на палітычнае жыцьцё — права заканадаўчага вэта. Каб адолець прэзыдэнцкае вэта на законапраект, Сэйм патрабуе большасьці 3/5 галасоў. Акрамя вэта, прэзыдэнт надзелены правам прадстаўляць дзяржаву ў зьнешніх сувязях і кіраваць у мірны час Узброенымі сіламі празь міністра абароны.

3. Галасаваньне праходзіць у адзін дзень

Аляксандр Квасьнеўскі, прэзыдэнт Польшчы ў 1995-2005 гг.
Аляксандр Квасьнеўскі, прэзыдэнт Польшчы ў 1995-2005 гг.


У Польшчы няма працэдуры датэрміновага галасаваньня. Галасаваньне на прэзыдэнцкіх выбарах, як і на парлямэнцкіх, адбываецца за адзін дзень. На сёлетніх прэзыдэнцкіх выбарах выбарчыя ўчасткі ў Польшчы адчыняцца 28 чэрвеня а 7 гадзіне раніцы і зачыняцца а 9 гадзіне вечара. Але з увагі на каранавірусную пандэмію польскія ўлады сёлета далі магчымасьць грамадзянам прагаласаваць праз пошту. Дзеля гэтага выбарнікі павінны былі загадзя заявіць у свае выбарчыя ўчасткі пра такую форму галасаваньня, каб атрымаць поштай выбарчыя бюлетэні.

4. Падлік галасоў не выклікае сумневаў

Лех Качыньскі, прэзыдэнт Польшчы ў 2005-2010 гг. Загінуў у авіякатастрофе ў 2010
Лех Качыньскі, прэзыдэнт Польшчы ў 2005-2010 гг. Загінуў у авіякатастрофе ў 2010


Дакладна так. Пасьля падліку галасоў і падпісаньня выбарчага пратаколу кожны выбарчы ўчастак вывешвае вынікі галасаваньня да публічнага ведама. Калі каму трэба, можна, прыклаўшы пэўныя арганізацыйныя намаганьні, але без палітычных ці юрыдычных перашкод, сабраць інфармацыю з усіх выбарчых участкаў і пераправерыць афіцыйныя вынікі, абвешчаныя цэнтральнай і рэгіянальнымі выбарчымі камісіямі. Але за апошнія 30 гадоў такія праверкі ў Польшчы нікому не спатрэбіліся.

5. Экзыт-полы і апытаньні даюць надзейныя прагнозы

Браніслаў Камароўскі, прэзыдэнт Польшчы ў 2010–2015 гг.
Браніслаў Камароўскі, прэзыдэнт Польшчы ў 2010–2015 гг.


Як правіла, адразу пасьля заканчэньня галасаваньня на прэзыдэнцкіх і парлямэнцкіх выбарах польскія СМІ падаюць вынікі экзыт-полаў, якія ў дзень выбараў праводзяць дзьве ці тры сацыялягічныя службы. Афіцыйныя вынікі выбараў падаюцца звычайна на другі або трэці дзень пасьля галасаваньня, але пераможцы выбараў, дзякуючы вынікам экзыт-полаў, вядомыя ўжо празь некалькі хвілін пасьля закрыцьця выбарчых участкаў. Польскія экзыт-полы даволі добра вызначаюць выбарчыя вынікі. Лішне казаць, што розныя сацыялягічныя службы ў Польшчы беспраблемна праводзяць і публікуюць апытаньні і падчас выбарчай кампаніі. Такія публікацыі (як і сама выбарчая прапаганда) забароненыя толькі ў апошнія суткі перад днём галасаваньня.

6. 11 кандыдатаў у 2020-м

Мэр Варшавы Рафал Тшаскоўскі, які лічыцца найбольш сур'ёзным апанэнтам Анджэя Дуды на прэзыдэнцкіх выбарах 2020
Мэр Варшавы Рафал Тшаскоўскі, які лічыцца найбольш сур'ёзным апанэнтам Анджэя Дуды на прэзыдэнцкіх выбарах 2020


Патрэбную для рэгістрацыі колькасьць подпісаў у падтрымку сваёй кандыдатуры — 100 тысяч — на прэзыдэнцкіх выбарах 2020 году сабралі 11 чалавек. Пералічваць прозьвішчы ўсіх кандыдатаў, мабыць, ня варта, але адзначым найважнейшых: Анджэй Дуда (47 год, дзейны прэзыдэнт, фармальна беспартыйны кандыдат, якога падтрымлівае кіроўная партыя «Права і справядлівасьць»), Рафал Тшаскоўскі (48, кандыдат партыі «Грамадзянская плятформа»), Вальдэмар Віткоўскі (66, кандыдат левай «Уніі працы»), Шыман Галоўня (43, беспартыйны), Робэрт Бедрань (44, кандыдат кааліцыі левых сілаў), Уладыслаў Касіняк-Камыш (38, кандыдат ад Сялянскай партыі), Кшыштаф Босак (37, кандыдат нацыяналістычнай «Канфэдэрацыі Свабода і Незалежнасьць»). Усе 11 кандыдатаў і сябры іхных выбарчых камандаў — на свабодзе.

7. Ня выключаны другі тур

Паводле сацыялягічных апытаньняў, у сёлетніх прэзыдэнцкіх выбарах у Польшчы спатрэбіцца другі тур: дзейны прэзыдэнт Анджэй Дуда не набярэ 50% галасоў выбарнікаў 28 чэрвеня, а ў другім туры 12 ліпеня будзе змагацца, хутчэй за ўсё, з Рафалам Тшаскоўскім, кандыдатам ад апазыцыйнай «Грамадзянскай плятформы».

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG