Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Вірус, nicht schiessen!


Вальжына Морт. Фота Тацяны Капітонавай

«Дзе няма сапраўднай памяці, там трэба парад», — піша беларуска-амэрыканская паэтка Вальжына Морт.

У школе нам казалі, што кожная беларуская сям’я страціла некага падчас Другой усясьветнай вайны. Але ўсе мае сваякі, якіх маглі б прызваць у войска, былі забітыя савецкай уладай у 1930-я. Маёй бабулі было 13, калі пачалася вайна. Яе 15-гадовага брата забралі ў Нямеччыну на прымусовыя работы.

Школьніцай я прыдумляла дзядоў, якія «змагаліся і не вярнуліся з вайны». Яны былі маімі ўяўнымі продкамі, героямі. Я называла ўсіх сваіх уяўных продкаў Іванамі. Мяне вучылі смуткаваць па маіх Іванах кожны Дзень Перамогі 9 траўня, уяўляючы, як гэта — быць катаванай нацыстамі.

Я адчувала, што калі б мяне катавалі, я б заплакала, і таму мне было сорамна за сябе. Я разважала, ці хапіла б у мяне мужнасьці падарваць сябе гранатай разам зь немцамі, якія атачылі мяне пасьля доўгага перасьледу, і думала, што гэта магчыма, што гэта лягчэй за катаваньні. Я была шчасьлівым малым дзіцем, якое грала на акардэоне і любіла халву.

Пакуль мае бацькі будавалі камунізм ад 7-й ранку да 7-й вечара, мяне гадавала бабуля, якая дзяўчынкай перажыла нацысцкую акупацыю. Яе досьвед пад акупацыяй стаў падмуркам майго выхаваньня. Я напісала кнігу пра гэта (і пра шмат што яшчэ) — «Музыка мёртвых і ўваскрэслых».

Падчас Другой усясьветнай вайны Беларусь тры гады была пад жахлівай нямецкай акупацыяй. Мільён чалавек забілі, больш за 5 тысяч мястэчак і вёсак зьнішчылі, 600 з гэтых вёсак спалілі дашчэнту. Калі глядзіш на лічбы спаленых у вясковай школе ці сьвірне жанчын, старых і дзяцей, часта найбольш там якраз дзяцей да 12 гадоў. Пра гэта можна прачытаць у кнізе Алеся Адамовіча, Янкі Брыля і Ўладзімера Калесьніка «Я з вогненнай вёскі».

Я не вучыла замежных моваў да 5-й клясы, але ўжо ў дзіцячым садку ў Менску 80-х магла сказаць «Hände hoch!» і «Nicht schiessen!»

Але самай важнай замежнай мовай для мяне стала паэзія. У паэзіі час вымяраецца словамі, якія напаўняюць жыцьцём чытачы. Таму для мяне 9 траўня, Дзень Перамогі над нацысцкай Нямеччынай, мог быць у любы дзень.

Ёсьць сьпісы семʼяў, спаленых у вогненных вёсках. Іх імёны — страфа на кожную сямʼю — гэта самая жахлівая паэзія, якую я ведаю. Калі я чытаю іх імёны, мне ня трэба ніякіх парадаў.

У Беларусі ўсё «постваеннае». Як і «посткаляніяльнае», гэтае «пост», «пасьля», застаецца толькі імкненьнем. Нічога яшчэ не «пасьля».

9 траўня, нягледзячы на эпідэмію, парад адбудзецца. «Где губернатор, там и бал». Дзе дыктатар, там і вайсковы парад. Гэта адбываецца, бо там, дзе няма сапраўднай памяці, трэба парад. Парад — гэта вялікая карціна, якой закрываюць дзірку ў апорнай сьцяне. (Ты, Амэрыка, таксама маеш сваю сьцяну з такімі карцінамі). Сёлета гэта таксама дэманстрацыя таго, як мала ўлады Беларусі дбаюць пра чалавечае жыцьцё.

Шаноўны вірус, nicht schiessen!

Думкі, выказаныя ў блогах, перадаюць погляды саміх аўтараў і не абавязкова адлюстроўваюць пазыцыю рэдакцыі.

Вальжына Морт нарадзілася ў Менску, жыве ў ЗША, дзе выкладае ў Карнэльскім унівэрсытэце. Яе кнігі выходзілі ў Беларусі, ЗША, Нямеччыне, Швэцыі. Морт — ляўрэатка міжнароднай літаратурнай узнагароды «Крышталь Віленіцы» (Славенія, 2005), літаратурнай узнагароды для ўсходнеэўрапейскіх аўтараў Burda Preis (Нямеччына), літаратурнай узнагароды Бэс Гокін (Bess Hokin Prize) ад амэрыканскага часопіса Poetry.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG