Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Навошта ў Віцебску складаюць Чорную і Чырвоную кнігі архітэктурнай спадчыны


Дом на вуліцы Ляонава ў Віцебску. Аб’ект з «Чырвонай кнігі»

Архітэктары Аляксандар Міхайлюкоў і Глеб Арлоўскі фіксуюць факты зьнішчэньня архітэктурнай спадчыны, якія адбыліся за апошнія 20-25 гадоў. Галоўная ўвага адмыслоўцаў-энтузіястаў скіраваная на гарадзкую забудову канца ХІХ — пачатку ХХ стагодзьдзя, аб’екты якой не заўжды маюць ахоўны статус.

30 зруйнаваных будынкаў трапілі ў «Чорную кнігу», бо страчаныя незваротна. Каля 100 збудаваньняў і асобных архітэктурных элементаў занесены ў «Чырвоную кнігу», бо знаходзяцца пад пагрозай зьнішчэньня.

Архітэктура — як прырода: сама сябе не абароніць

Аляксандар Міхайлюкоў, дасьведчаны архітэктар-рэстаўратар, які займаўся аднаўленьнем дома-музэю Марка Шагала, Усьпенскага сабора ды іншых знакавых аб’ектаў Віцебску, тлумачыць падабенства свайго занятку з працай абаронцаў прыроды.

Аляксандар Міхайлюкоў
Аляксандар Міхайлюкоў

«Як прырода сябе ня можа абараніць сама, так і архітэктура — штучна створаная прырода. Ёсьць Чорная і Чырвоная кнігі расьлінаў і жывёлаў, іх ствараюць людзі, занепакоеныя зьнікненьнем асобных відаў. І мы ствараем Чорную і Чырвоную кнігі віцебскай архітэктуры, бо на людзях ляжыць адказнасьць за яе выгляд і захаванасьць», — кажа адмысловец.

Помнік архітэктуры, «удасканалены» гаспадаром
Помнік архітэктуры, «удасканалены» гаспадаром

Ягоны суаўтар і калега Глеб Арлоўскі 4 гады таму скончыў Віцебскі тэхнічны каледж па спэцыяльнасьці «Архітэктура». Падчас падрыхтоўкі дыплёмнага праекту ён зьвяртаўся да Аляксандра Дзьмітрыевіча па кансультацыі. Так яны пасябравалі.

Храмы ды палацы захаваюць і бяз нас

Аляксандар Міхайлюкоў трапіў у Віцебск у 1986 годзе па разьмеркаваньні, адвучыўшыся ў Адэскім інжынэрна-будаўнічым інстытуце. Успамінае, што быў расчараваны, бо ў тысячагадовым горадзе ўбачыў тыповыя савецкія мікрараёны, паўразбураныя цэрквы ды занядбаныя ўзоры гарадзкой забудовы стогадовай даўніны.

Узор «латгальскага барока» ў Віцебску
Узор «латгальскага барока» ў Віцебску

Віцебскім культавым збудаваньням, палацам ды іншым буйным архітэктурным аб’ектам яшчэ пашанцавала, лічыць Міхайлюкоў. Яны трапілі ў сьпіс гістарычных помнікаў, якія ахоўваюцца дзяржавай.

«Мы ж хочам паспрыяць захаваньню ня менш цікавай гарадзкой забудовы пачатку ХІХ — канца ХХ стагодзьдзяў. Сучасныя гаспадары не ўдзяляюць вялікай увагі вонкаваму выгляду такіх будынкаў: закладаюць дзьвярныя праёмы, „зразаюць“ гаўбцы, зьнішчаюць арыгінальныя парэнчы, ручкі, ліштвы», — кажа архітэктар.

Мацаваньні для брамы, якой даўно няма
Мацаваньні для брамы, якой даўно няма

Такія «рухомыя каштоўнасьці» — найбольш уразьлівая катэгорыя архітэктурных элемэнтаў з зафіксаваных у Чорнай ды Чырвонай кнігах.

Чым далей ад гістарычнага цэнтру, тым больш архітэктурных стратаў

Апрача катэгорыі «Рухомыя каштоўнасьці», складальнікі Чорнай ды Чырвонай кніг разглядаюць яшчэ дзьве — «Горадабудаўніцтва» і «Архітэктура». Першая — гэта страты ў комплексным выглядзе забудовы: прыкладам, калі на вуліцы зносяць частку гістарычных будынкаў і ўзводзяць на іх месцы сучасныя. Другая — асобна ўзятыя архітэктурныя аб’екты, якія зьніклі ці апынуліся пад пагрозай.

Глеб Арлоўскі
Глеб Арлоўскі

«Найчасьцей мы фіксуем страты — поўныя ці частковыя — у раёнах, аддаленых ад гістарычнага цэнтру. Напрыклад, кандыдаты ў „Чорную кнігу“ — два стогадовыя дамы па вуліцы Цітова, асуджаныя на знос дзеля рэканструкцыі Полацкага віядука.

У „Чырвонай кнізе“ — дом на вуліцы Лявонава, які паступова траціць свой аўтэнтычны выгляд і можа быць зьнесены ў любы момант, бо ня трапіў у пералік помнікаў архітэктуры», — кажа Глеб Арлоўскі.

Стогадовы дом на вуліцы Цітова
Стогадовы дом на вуліцы Цітова

Дапаможнік для наступнікаў

Глеб Арлоўскі і Аляксандар Міхайлюкоў ня проста каталягізуюць архітэктурныя страты: яны робяць замеры, рысуюць пляны і складаюць апісаньні першапачатковага выгляду будынкаў з улікам страчанага. Каб у лепшыя для беларускай культуры часы архітэктарам-наступнікам было прасьцей іх аднавіць.

Цяперашні «Кодэкс аб культуры», які рэглямэнтуе стаўленьне да спадчыны, не гарантуе яе захаванасьці, лічыць спадар Міхайлюкоў: «Ахоўныя палажэньні прапісаны недасканала, і таму заканадаўства можна абысьці».

Фрагмэнты з Чырвонай і Чорнай кніг віцебскай архітэктуры ўжо сталі тэмамі публічных лекцый Міхайлюкова і Арлоўскага, якія можна паглядзець онлайн. З часам архітэктары плянуюць разьмясьціць свой збор у інтэрнэце.

Атынкаваны дом з чырвонай цэглы. Ня мае ахоўнага статусу
Атынкаваны дом з чырвонай цэглы. Ня мае ахоўнага статусу

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG