Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Пякельная вада» для Расеі. Як будзе гінуць Данбас


"Копанка" - нелегальная вугальная шахта ў Шахтарску, Данбас, верасень 2016

Данбас, падчас вайны ці ўжо «пасьля вайны», ператворыцца ў рэгіён без уласных запасаў чыстай пітной вады. Пра гэта піша на сайце расейскай Свабоды Дзьмітры Кірылаў.

Экалягічная катастрофа ўжо здарылася, кропка невяртаньня пройдзеная, і людзі могуць толькі вывучаць сытуацыю, уключаючы ў праграмы маніторынгу якасьці пітной вады раней неактуальныя для стандартнага набору аналізаў элемэнты — да прыкладу, ртуць ці радыяактыўныя стронцый і цэзій з затопленай шахты «Юнкам».

Радыё Свабода пагутарыла як з ананімнымі крыніцамі ў Данецку і Кіеве, так і зь вядомымі навукоўцамі пра сытуацыю зь нетрамі ахопленага вайной рэгіёну. З расейскімі адмыслоўцамі, якія распрацавалі праект затапленьня ядзерных, ртутных і іншых падземных аб’ектаў Данбасу, пагаварыць нельга: іх распрацоўкі пакуль засакрэчаныя.

Не толькі ртуць

У пачатку лістападу на непадкантрольных Украіне тэрыторыях уладамі самаабвешчанай ДНР пачаўся працэс затапленьня шахты «2-біс» — часткі закрытага яшчэ ў 1995 годзе Нікітаўскага ртутнага радовішча. Аб будучым «падрыве ртутнай бомбы» ўжо заявіў кіраўнік грамадзкай арганізацыі Цэнтар ваенна-палітычных дасьледаваньняў, народны дэпутат Украіны Дзьмітро Тымчук.

Цэнтральны горны раён Данбасу сёньня як самы гарачы ў ваенным сэнсе, гэтак і самы выбухованебясьпечны у экалягічным. У трохкутніку Горлаўка — Янакіева — Тарэцк кожны з гарадоў мае, акрамя праблемных шахт, яшчэ і шматлікія склады хімічных адкідаў, вельмі небясьпечныя вытворчасьці, ртутныя радовішчы і падземныя капсулы з радыяактыўным зьмесьцівам.

Нікітаўка са спыненым ртутным камбінатам — практычна прыгарад Горлаўкі, дзе і так, акрамя шахт, якія затапляюцца, чакае свайго часу сховішча хімічных адкідаў на месцы закрытага заводу (вырабляў выбухоўку) і невядомая колькасьць небясьпечных рэагентаў на складах і ў цэхах непрацуючага хімічнага гіганту «Стырол».

Побач з Янакіевым з красавіка 2018 году затапліваюць шахту «Юнкам». Там утварылася пасьля экспэрымэнтальнага падземнага ядзернага выбуху падземная капсула, запоўненая вадкімі радыяактыўнымі адходамі.

Побач з Тарэцкам знаходзіцца вадасховішча з атрутнымі адкідамі фэнольнай вытворчасьці.

Лінія фронту праходзіць паміж Тарэцкам і Горлаўкай. Апошнія зьмены лініі фронту былі як раз у гэтых краях, падчас летніх баёў за пануючыя над мясцовасьцю шахтныя тэрыконы і пасёлкі пад імі.

Канал Северскі Данец-Данбас празь лінію фронту нясе пітную ваду для ўсяго рэгіёну. Рэчышча каналу было шматкроць пашкоджанае пры артылерыйскіх абстрэлах. Маніторынг каналу ў гэтых месцах немагчымы, затое магчымая інфільтрацыя ў яго ўсяго чаго заўгодна — ад фэнольных адкідаў да шахтавых вод з прымешкамі соляў і ў пэрспэктыве — ртутных, радыяактыўных, біяхімічных адкідаў.

Радыяцыя праз год

Самая гучная і вядомая праблема Данбасу — гэта плянавае затапленьне сховішча ядзерных адкідаў, якое ўтварылася пасьля прамысловага ядзернага выбуху 1979 году на закрытай шахце «Юнкам» (Юныя камунары) пад Янакіевам. Цяпер затапліваць сталі і закрытае ртутнае радовішча непадалёк.

Як гэта выглядае і да чаго можа прывесьці?

У так званай «ЛДНР» працэс масавага закрыцьця / затапленьня шахтаў плянаваўся мясцовымі адмыслоўцамі разам з расейскімі праектнымі інстытутамі. Мала таго, у якасьці «гуманітарнай дапамогі» расейскія навукоўцы падрыхтавалі свой прагноз разьвіцьця гідрагеалягічнай сытуацыі на Данбасе. Інстытут «Шахтапраект» (Санкт-Пецярбург) і фэдэральная ўстанова «Гідраспэцгэалёгія» падрыхтавалі праект затапленьня вадой месцы правядзеньня падземнага ядзернага выбуху на шахце «Юнкам».

Шахта "Залатое"
Шахта "Залатое"

Па словах крыніцы Радыё Свабода ва ўрадзе «ДНР», была закрытая сустрэча расейскіх адмыслоўцаў з дэпутатамі мясцовага народнага савету і ўсімі датычнымі асобамі. Расейцы прэзэнтавалі чыноўнікам і дэпутатам самаабвешчанай рэспублікі праект «мокрай кансэрвацыі» шахты «Юнкам» і распавядалі, што нічога дрэннага ў выніку адбыцца не павінна. Да гэтага праекта камэру з вадкімі адкідамі ядзернага выбуху трымалі ў «сухой кансэрвацыі» 39 гадоў.

Доктар тэхнічных навук, вядомы гідрагеоляг Яўген Якаўлеў з Кіева з калегамі ўвесь апошні год вывучаў сытуацыю ў Цэнтральным горным масіве Данбасу і добра разумее, што адбываецца пры затапленьні радыяактыўнага абʼекту каля Енакіева і іншых шахтаў.

Украінскія экспэрты мяркуюць, што пры рэалізацыі праекту, распрацаванага расейскімі навукоўцамі, залпавага выкіду радыяцыі ў ваданосныя пласты, аднамомантавага трапляньня яе ў значных маштабах у вадазбор Северскага Данца і вынасу яе з вадой у Расею быць не можа. Усё будзе адбывацца павольна, паступова, на працягу некалькіх гадоў, а значыць, не па катастрафічным сцэнары і «потым».

«Абʼём горных выпрацовак шахты „Юнкам“ так вялікі, што нават калі там за адзін раз усё растварыць (а там прыкладна 50 кюры), у любым выпадку гэта будзе ў мільён разоў менш, чым Чарнобыль. Выкіду катастрафічнага чакаць не даводзіцца, але зьяўленьня радыянуклідаў у пітных гарызонтах выключаць нельга» — тлумачыць Яўген Якаўлеў.

На думку навуковай групы, якая працавала з Якаўлевым, сытуацыя з радыяактыўнай капсулай прыйдзе да завяршэньня праз год, гэта значыць вада да яе падыдзе да восені 2019 году. Украінскія навукоўцы дамагаюцца ўключэньня ў дзяржаўны маніторынг якасьці пітной вады праграмы аналізаў на радыяактыўны стронцый і цэзій. Улада іх пакуль не чуе — шахту «Юнкам» залье пасьля ўкраінскіх прэзыдэнцкіх і парлямэнцкіх выбараў.

Вада з шахт будзе ўздымацца і ў рэшце рэшт узьнімецца на ўзровень вадазбору рэкаў Северскі Данец, Кальміюс і рэзэрвовых крыніц пітной вады. Асноўная пагроза для рэгіёну — страта ўсіх рэзэрвовых крыніц пітной вады. Страта працы ў монагарадах вакол шахт, страта інфраструктуры, страта саміх гарадоў.

Месцы, дзе цяпер стаяць Горлаўка і Тарэцк, раней былі балоцістай мясцовасьцю, поўнай рачулак і ручаёў. З разьвіцьцём горнай справы ўся гэтая вада сышла пад зямлю. Цяпер яна салёнай вяртаецца назад, і паўмільённая Горлаўка можа стаць першай ахвярай працэсу зьнішчэньня вугальнага рэгіёну.

«Жоўты хлопчык»

Як будуць адбывацца і ўжо адбываюцца тэхнагенныя катастрофы на Данбасе, ужо цяпер можна пабачыць на прыкладзе гарадка Залатое ў Луганскай вобласьці. У гэтых месцах працавала шахтаўправа «Першамайсквугаль», шэсьць руднікоў якога вайна падзяліла напалову: тры шахты апынуліся ў «ЛНР», тры засталіся на кантраляванай Украінай тэрыторыі. Меркавана (цалкам упэўнена пра гэта ніхто сказаць ня можа) тры шахты на непадкантрольнай тэрыторыі ўжо затопленыя. Непасрэдна ў мястэчку Залатое 17 тысяч жыхароў і два горадаўтваральныя прадпрыемствы — шахты «Карбон» і «Залатое». Апошняя — самая глыбокая, ключавая для гэтых месцаў. Калі яе залье вадой, астатнія прадпрыемствы ў працоўным стане ўтрымаць не ўдасца.

Увесну раптам помпы шахты «Залатое» перасталі спраўляцца — адмыслоўцы сьцьвярджаюць, што дадатковая вада пайшла з таго боку лініі судакрананьня. Або з шэрай зоны — суседняя шахта «Радзіма» за крайнімі пазыцыямі ўкраінскай арміі, але перад крайнімі пазыцыямі ўзброеных фармаваньняў ЛНР. Адпаведна, у сувязі з вайной ніякіх работ там адбывацца не можа, яе залівае вадой.

Шахта "Залатое"
Шахта "Залатое"

Катастрофа здарылася 2 траўня 2018 году, калі прыток вады ў шахту «Залатое» дасягнуў хуткасьці 2000 м3 у гадзіну. Гэта аказалася непадʼёмным грузам для помпаў шахты «Залатое», яе стала заліваць. Стабілізаваць узровень вады ўдалося толькі 4 ліпеня, калі шахтавыя воды спынілі на адзнацы мінус 700 мэтраў. Здабываць вугаль на шахце «Залатое» немагчыма. Калі ўзровень вады ўзьнімецца вышэй і залье ўвесь ствол, засоленыя, забруджаныя шахтавыя вады трапяць у ваданосныя пласты і непазьбежна ў водазабор Папасьнянскага водаканалу. А ён сілкуе у тым ліку і Луганск, цяперашнюю сталіцу самаабвешчанай ЛНР.

Тое, што льецца з шахты «Залатое», тут жартам называюць «пякельнай вадзіцай»: вугаль Данбасу славіцца падвышаным утрыманьнем серы, вада з «Залатога» утрымлівае падвышаную колькасьць медзі, жалеза і, вядома, серных злучэньняў, што, па ідэі, і радніць яе з пеклам. У сьвеце ж менавіта такую ваду завуць па-іншаму, яна аранжавая па колеры праз выпадзеньне «жоўтага хлопчыка», злучэньня жалеза фэрыгідрыту.

Сытуацыя патавая. Калі даць заліць «Залатое», то непазьбежна запоўняцца вадой і закрыюцца наступныя за ёй шахты «Карбон» і «Горская», у горадзе і пасёлках побач для людзей зусім не стане работы, мінэралізаваная вада зойдзе ўверх на ваданосныя гарызонты, і праблемы з пітной вадой пачнуцца (калі ўжо не пачаліся) у паўмільёна чалавек вакол.

Цяпер распрацоўваецца праект узмацненьня адпампоўкі вады, урад Украіны выдзеліў 131 мільёнаў грыўняў на помпы, паводле падлікаў мясцовых інжынэраў, калі пампаваць 2000 м3 у гадзіну, то можна за месяцы работы паспрабаваць асушыць выпрацоўкі і вярнуць да жыцьця шахту «Залатое», а палове гарадка Залатое вярнуць працу. Цяпер, як кажа кіраўнік вайскова-цывільнай адміністрацыі гарадка Залатое Канстанцін Ільчанка, праз двоеўладзьдзе на вугальным дзяржаўным прадпрыемстве замарожаныя нават тыя самыя выдзеленыя ўрадам сродкі на адпампоўку вады нямецкімі помпамі.

Калі шахту ўсё ж будуць ратаваць, то ў Северскі Данец і ў Дон ў такім выпадку паплыве ўжо 48 тысячаў тон аранжавай вады ў суткі, колькі з гэтага абʼёму — уклад залітых шахт з «акупаваных тэрыторый», ня так ужо і важна. Вадой з Северскага Данца ў Растоўскай вобласьці РФ яшчэ і паліваюць палі. А Дон упадае ў Азоўскае мора. А радыяактыўныя элемэнты і сьляды ртутных злучэньняў у Северскім Данцы зьявяцца праз паўтара года.

Камэнтаваць тут можна праз Facebook. Нам таксама можна напісаць на адрас radiosvaboda@gmail.com

XS
SM
MD
LG