Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Польшчы дазволілі эксгумацыю пахаваных на Беларусі жаўнераў, якія загінулі ад рук савецкай арміі


Ілюстрацыйнае фота

Беларусь дала дазвол польскаму Інстытуту нацыянальнай памяці на пошукавыя работы ля вёскі Пагост, што ў Вілейскім раёне, паведамляе Rzeczpospolita. Дасьледчыя работы пачнуцца 4 верасьня з удзелам беларускага 52-га спэцыялізаванага пошукавага батальёну і маюць завершыцца цягам верасьня.

Плянуецца адшукаць парэшткі жаўнераў польскага Корпусу аховы памежжа (КАП), палеглых 17 верасьня 1939 году, калі савецкія войскі ўвайшлі ў Заходнюю Беларусь. Польскія дасьледчыкі кажуць, што ня маюць пэўнасьці, ці жаўнеры са стражніцы ў раёне Пагосту загінулі ў баях з савецкімі войскам, ці былі расстраляныя ў палоне.

Польскі бок адзначае, што яшчэ год таму беларуская пракуратура не дала дазвол на правядзеньне дасьледаваньняў на сучасным памежжы — там, дзе могуць быць пахаваныя ахвяры «аўгустоўскай аблавы» пад Сувалкамі летам 1945 году, калі савецкія войскі і польская тайная паліцыя затрымала каля 600 падпольшчыкаў.

Дазвол палякам на раскопкі ў Беларусі — не ўнікальны выпадак, кажа Свабодзе гісторык Ігар Мельнікаў. Але нячасты: Мельнікаў гаворыць, што апошні раз падобныя раскопкі праводзіліся ў 2008 годзе, калі ў Кобрыне беларускі 52-і батальён разам з польскімі археолягамі праводзіў эксгумацыю жаўнераў Польскага войска, якія загінулі ў 1939 годзе ў баях зь немцамі, і ахвяраў савецкіх войскаў і падпольшчыкаў таго часу. Усе знойдзеныя жаўнеры былі перапахаваныя на могілках каля мясцовага касьцёла.

«Але з 2008 году такіх работ не адбывалася на тэрыторыі Беларусі, — кажа Мельнікаў. — Тут хутчэй палітыка ўплывала на гэтую справу. Але цяпер прайшло шмат часу, гэта сапраўды добрая навіна для гісторыкаў і дасьледчыкаў. Ужо даўно чуў пра гэта ад супрацоўнікаў амбасады Польшчы, і яны рады. Я так думаю, дазволяць нават зрабіць дакумэнтальны фільм, ёсьць такія прапановы з боку беларускіх дакумэнталістаў.

Насамрэч, там ідэнтыфікаванае месца пахаваньня КАПаўцаў ля стражніцы Пагосту, але такіх месцаў было досыць шмат — амаль на кожнай КАПаўскай стражніцы былі досыць крывавыя баі. Мясцовыя людзі кажуць, што забітых жаўнераў КАП, як і чырвонаармейцаў, забітых пры штурме стражніц КАП, хавалі побач з будынкамі. Цяпер месца мала хто можа паказаць, бо шмат палёў зааралі, ляндшафт зьмяніўся за 80 гадоў. Таму, калі ёсьць дакладнае месца, то напэўна трэба праводзіць эксгумацыю.

І што дапусьцяць адмыслоўцаў IPN, гэта вельмі добра. Гэта дазволіць прыадкрыць яшчэ адну са старонак 17 верасьня 1939 году, пра тое, што ўваход Чырвонай арміі ў Заходнюю Беларусь адбываўся ня мірна і спакойна, гэта былі баі».

У КАП на момант пачатку Другой усясьветнай вайны было шмат рэзэрвістаў беларускага паходжаньня, бо асноўныя лінейныя часткі былі перакінутыя зь мяжы на захад, у «этнічную Польшчу».

Мельнікаў рыхтуе выданьне кнігі-альбому «Мяжа была пад Менскам. 1921–1941 гг.» ў верасьні бягучага году, у якой абяцае апісаць службу польскага корпусу аховы памежжа і савецкай памежнай аховы, баі на «старой» мяжы. Ён кажа, што ў час падрыхтоўкі кнігі дэталёва абсьледаваў больш за 15 стражніц, працаваў з польскімі, беларускімі і расейскімі архівамі, размаўляў зь мясцовымі жыхарамі.

Адна з папярэдніх кніг Мельнікава, «Мяжа ля Заслаўя. 1921–1941 гг.», кажа аўтар, выклікала вялікую цікавасьць у тым ліку ў Польшчы. Там былі акадэмічныя дасьледаваньні гэтай тэмы (хаця наўрад ці выезды на месцы, кажа Мельнікаў), у Беларусі падобных дасьледаваньняў было няшмат. Цяпер у менскім Гістарычным музэі адкрытая выстава пра беларускіх афіцэраў 1-га Польскага корпусу і Бабруйскую крэпасьць — гісторык кажа, што хоча зрабіць выставу таксама пра польскі корпус аховы памежжа і савецкую памежную ахову.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG