Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Натальля Каляда: «Зноў пачаць забруджваць зямлю Беларусі — гэта зьнішчаць краіну»


Натальля Каляда. Photograph © Jane Hobson

Сузаснавальніца і мастацкая дырэктарка «Беларускага свабоднага тэатру» Натальля Каляда ў 1990-х гадах працавала ў праграме «Супольнае зьмяншэньне пагрозы», ініцыяванай амэрыканскімі сэнатарамі Сэмюэлам Нанам і Рычардам Лугарам. Сярод іншага ў рамках праграмы праводзілася ачышчэньне глебы на аб’ектах, зь якіх былі выведзеная ядзерная зброя.

Сьведка ачышчэньня зямлі Беларусі ад шкодных рэчываў, Натальля Каляда дзеліцца сваімі думкамі з нагоды плянаванай пабудовы магільніку нізка- і сярэднеактыўных радыеактыўных адходаў БелАЭС:

«Я пачала працу ў гэтай праграме ў 1995 годзе. Праект рэалізоўвала вялікая амэрыканская авіябудаўнічая кампанія Hughes Aircraft System International у рамках праграмы Нана-Лугара Cooperative Threat Reduction. Гэта быў унікальны праект з удзелам найлепшых ІТ-спэцыялістаў. Сярод іншага, у рамках праграмы ўпершыню ўсе мытні Беларусі былі аб’яднаныя адной кампутарнай сыстэмай. Усе мытні былі экіпіраваныя амэрыканскімі джыпамі.

А галоўнае — мы выяжджалі на месцы, дзе праводзілася ачыстка глебы ад ракетнага паліва. Па ўсёй Беларусі былі разьмешчаныя ракетныя шахты. Зь іх былі выведзеныя ракеты, трэба было размантаваць шахты, перапрацаваць мэтал і ачысьціць глебу. На некаторых аб’ектах, куды мы прыяжджалі, перапрацоўвалася глеба, а на некаторых яшчэ заставаліся шахты — зазіраеш усярэдзіну зямлі і бачыш такі цыліндар, які ідзе некуды ўглыбіню... Гэта быў складаны, шматступенны працэс, рэальна тое, што было зроблена для краіны, было неацэнна. І ўсё гэта рабілася ў гуманітарных мэтах, зь меркаваньняў бясьпекі — як для рэгіёну, так і для насельніцтва краіны.

Амэрыканскі ўрад бясплатна выдзеліў для карыстаньня абсталяваньне, якое зьбірала глебу, забруджаную цяжкімі мэталамі, а зь яго ўжо выходзіла чыстая зямля, і на тых месцах ужо магло будавацца ўсё што заўгодна — глеба была ўжо прыдатная для выкарыстаньня і жыцьця. Там зьбіраліся будаваць дзіцячыя дамы — можна было ўжо будаваць што заўгодна.

Гэта быў неверагодны працэс, на мяне гэта рабіла абсалютна чароўнае ўражаньне, калі бачыш, як велізарны мэханізм бярэ тоны зямлі, поўнасьцю яе перапрацоўвае і дае на выхадзе чыстую глебу, якая можа выкарыстоўвацца ў мірных мэтах. Адчуваўся прагрэс. А цяпер мы назіраем рэгрэс.

У рамках гэтага праекту Беларусі было пастаўлена абсталяваньня на 120 мільёнаў даляраў. Столькі было зроблена, каб ачысьціць гэтую беларускую глебу, амэрыканскі ўрад укладваў грошы ня толькі ў бясьпеку рэгіёну, але і ў гуманітарныя праекты. Ачысьціць глебу, каб падрыхтаваць тэрыторыі абсалютна бясьпечныя для жыцьця. Адной з асноўных ідэяў амэрыканскага ўраду была пабудова прыязнай дзяржавы, другая — стварэньне бясьпечных умоваў для жыхароў.

І вось цяпер, калі прайшло ўжо столькі часу, зноў пачаць гэтую краіну забруджваць — гэта проста абсалютна супярэчыць здаровай лёгіцы. Гэта ўжо проста пытаньне лёгікі — як ты можаш пачаць забруджваць зямлю краіны, якая яшчэ так і не аднавілася пасьля Чарнобылю і будзе аднаўляцца яшчэ сотні гадоў! Столькі фінансаў было ўкладзена ў праграму ачышчэньня глебы ад ракетнага паліва, а цяпер зноў забруджваць... Гэта проста зьнішчаць краіну, хоць на розных узроўнях гэта адбываецца ўжо трэцяе дзесяцігодзьдзе, так што гэта ні для кога не сюрпрыз».

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG