Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Саудаўская Арабія: дзесяць рэчаў, якія вы ня ведалі пра адно з наймагутных каралеўстваў сьвету


Кіраўнік Саудаўскай Арабіі, другога найбуйнейшага экспарцёра нафты ў сьвеце, зьмяніў спадкаемцу. Замест свайго пляменьніка 21 чэрвеня кароль паставіў першым у чарзе на пасад сына, Мухамеда бен Салмана Аль Сауда.

За апошнія гады 31-гадовы прынц, міністар абароны краіны (а зараз і віцэ-прэмʼер), стаў адным з самых уплывовых лідэраў у краіне і рэгіёне. Экспэрты лічаць, што менавіта ён прымаў рашэньне аб пачатку вайны ў Емэне і нядаўняй блякадзе Катара.

Малады лідэр рыхтуецца моцна зьмяніць кансэрватыўнае каралеўства. Але што адбываецца ў Саудаўскай Арабіі цяпер? «Настоящее время» сабрала факты пра адну з самых багатых і самых закрытых дзяржаваў сьвету:

1. У Саудаўскай Арабіі працуе самая дарагая кампанія ў сьвеце. І частку яе зьбіраюцца прыватызаваць на найбуйнейшым IPO у гісторыі

Saudi Arabian Oil Co., або Aramco — найбуйнейшая нафтавая кампанія краіны і самая дарагая кампанія ў сьвеце. Яе рынкавы кошт, па самых сьціплых ацэнках, перавышае трыльён даляраў.

Гэта вышэй, чым у цяперашняга лідэра сярод публічных кампаній, Apple Inc. (каля $747 млрд). У рамках маштабнага пляну прыватызацыі Саўдаўская Арабія рыхтуецца прадаць 5% акцый Aramco за суму ня менш за 50 млрд у наступным годзе. Гэта будзе самае маштабнае першаснае разьмяшчэньне акцый (IPO) у гісторыі. Грошы краіне будуць вельмі дарэчы — рэзэрвовы фонд прыкметна схуднеў за гады нізкіх коштаў на нафту: з 730 млрд у 2014 ён зьменшыўся да 493 млрд у красавіку 2017.

Нафту ў Саудаўскай Аравіі выявілі ў 1938 годзе, яе экспарт зараз прыносіць больш за 91% даходаў. Распрацоўку радовішчаў пачало сумеснае з амэрыканцамі прадпрыемства California-Arabian Standard Oil, аднак каралеўства патроху выкупляла і ў выніку нацыяналізавала кампанію.

2. Для ўезду ў каралеўства патрэбна віза. Але турыстычных віз не існуе

Саўдаўская Арабія — адна з самых закрытых краін у сьвеце. Грамадзянам усіх краінаў сьвету (акрамя Кувэйта, ААЭ, Бахрэйна і Амана) для ўезду патрэбна віза.

Візы ў Саудаўскую Арабію бываюць транзытныя, працоўныя і дзелавыя, а таксама для наведваньня мусульманскіх сьвятыняў у Мецы і Мэдыне — яны разыгрываюцца ў лятарэі.

А вось турыстычных віз Саўдаўская Арабія не выдае, але зьбіраецца (ужо не ўпершыню, праўда). Да пачатку іх выдачы самыя рэалістычныя спосабы наведваньня каралеўства для немусульман — транзытная віза або купля авіябілетаў з доўгай стыкоўкай у аэрапортах краіны.

3. Дзьве траціны насельніцтва — маладзей за 30 гадоў, а траціна — працоўныя мігранты

Жыхары Саудаўскай Арабіі маладыя. Каля 67% усяго насельніцтва каралеўства — людзі, маладзейшыя за 30 гадоў, а сярэдні ўзрост — 28,3 года (супраць 29,6 гадоў у сьвеце).

Усяго ў краіне жыве каля 33 млн чалавек, амаль траціна зь іх — працоўныя мігранты.

4. Каралеўства марнуе казачныя грошы на ўзбраеньне

У мінулым годзе Саўдаўская Арабія па абʼёме ваенных выдаткаў саступіла толькі ЗША, Кітаю і Расеі.

Краіна вядзе proxy war зь Іранам на тэрыторыі Емэна, удзельнічае ў канфліктах на тэрыторыі Бахрэйна і Сырыі.

У траўні падчас візыту амэрыканскага прэзыдэнта Дональда Трампа ў Эр-Рыяд бакі падпісалі дамову пра пастаўку ўзбраеньняў на $110 млрд. Сярод іншага, ЗША паставяць краіне сыстэму супрацьракетнай абароны THAAD і 150 баявых верталётаў Blackhawk.

Але калі верыць рэйтынгу Global Firepower, ваенныя выдаткі каралеўства цяжка назваць эфэктыўнымі: па баявой моцы армія Саудаўскай Арабіі сёньня займае толькі 24-е месца ў сьвеце.

5. Саўдаўская Арабія хоча «зьлезьці з нафтавай іголкі»

Прынц Мухамед яшчэ да таго, як быў абвешчаны спадчыньнікам, прапанаваў буйную праграму рэформаў Vision 2030 ( «Бачаньне 2030»). Ён зьбіраецца зрабіць эканоміку краіны больш рознапрофільнай і зьнізіць залежнасьць ад нафтавых даходаў. Продаж долі ў Saudi Aramco — як раз частка Vision 2030.

Праграма таксама прадугледжвае скарачэньне субсыдый на электраэнэргію, ваду і бэнзін, разьвіцьцё турызму і малога бізнэсу, а таксама ненафтавую вытворчасьць. На фоне гэтага дзяржава зьбіраецца аслабіць жорсткія забароны ў сьвецкім жыцьці: напрыклад, мужчыны і жанчыны змогуць прысутнічаць адначасова на музычных спэктаклях, піша Washington Institute.

Мухамед бен Салман Аль Сауд
Мухамед бен Салман Аль Сауд

6. Каралеўства «імпартуе» ваду, хоць раней яе «экспартавала»

Гаворка ідзе аб утоеным імпарце і экспарце — «віртуальным гандлі вадой», якая знаходзіцца ў тым ці іншым тавары. У дадзеным выпадку — аб куплі і продажы сельскагаспадарчых культур, якія патрабуюць для свайго росту шмат вады. У першую чаргу, пшаніцы — для вытворчасьці 1 кг травы трэба да 2 тонаў вады.

Саму ваду перавозіць у велізарных колькасьцях нявыгадна, але транспарціроўка водаінтэнсыўных прадуктаў — іншая справа. Характэрна, што ў 1990-х гадах Саўдаўская Арабія была адным з найбуйнейшых у сьвеце экспарцёраў пшаніцы: гэта значыць прадавала «віртуальную ваду» за мяжу, нягледзячы на дэфіцыт вады ўнутры краіны.

У 2000-х Саўдаўская Арабія адмовілася ад разьвіцьця гэтага напрамку і зараз імпартуе пшаніцу як і раней.

Уласныя патрэбы ў вадзе каралеўства, 99% тэрыторыі якога складае пустыня, пакрывае ў асноўным за кошт апрасьненьня марской вады — гэта дорага і энэргаёміста.

7. Самая прэстыжная і высокааплатная праца — на дзяржаву. Але цяпер чыноўнікам будуць плаціць за вынік

У дзяржсэктары, дзе пераважна працуюць грамадзяне краіны, вышэйшыя заробкі і лепшыя ўмовы працы. Акрамя таго, грамадзяне маюць бясплатную адукацыю (у краіне ці за мяжой), ахову здароўя, беспрацэнтны крэдыт на жыльлё і іншыя льготы. Пры гэтым падаткі для грамадзян краіны практычна адсутнічаюць.

У прыватным сэктары ў асноўным працуюць працоўныя мігранты (85%), іх у краіне амаль траціна ад усяго насельніцтва.

Саудаўскую Арабію ня раз крытыкавалі за залішне раздзьмуты і «дарагі» дзяржсэктар. Vision 2030 прадугледжвае ўзмацненьне жорсткасьці ўмоў працы для дзяржаўных работнікаў на фоне актыўнага разьвіцьця электронных паслуг.

Урад нядаўна ўжо адбіраў у чыноўнікаў дапамогу і бонусы, але хутка адмовіўся ад гэтых мер. Афіцыйна — каб увесьці ў абарот больш грошай. Неафіцыйна — каб здушыць незадаволенасьць, якая расьце.

Па словах замежніка, які ўжо некалькі гадоў працуе ў Саудаўскай Арабіі, дзяржаўным работнікам цяпер плацяць за фактычна выкананую працу, а ня проста знаходжаньне ў офісе.

«Ужо нельга прыходзіць у офіс да 10-й раніцы, нетаропка абедаць, затым наведваць малітвы перш чым сыходзіць дадому ў 2 гадзіны дня», — распавядае ён.

8. Саудаўскія жанчыны: без аўтамабіляў і ў поўнай залежнасьці ад мужчын

У Саудаўскай Арабіі існуе мноства забаронаў для жанчын у публічных месцах. Напрыклад, яны ня могуць вадзіць аўтамабіль або наведваць спартыўныя спаборніцтвы. Хоць закона аб прамой забароне і не існуе, ёсьць закон, які забараняе садзіцца за руль без правоў, а жанчынам іх не выдаюць.

Аднак рэформы могуць распаўсюдзіцца і на гэтыя абмежаваньні.

У траўні 2017 году кароль Салман дазволіў жанчынам карыстацца дзяржаўнымі паслугамі (у тым ліку, сыстэмамі аховы здароўя і адукацыі) без дазволу мужчыны-апекуна.

Нягледзячы на строгасьць патрыярхальнага грамадзтва, жаночы музычны гурт з Саудаўскай Арабіі Majed al-Esa ў канцы сьнежня мінулага года выпусьціў кліп на песьню «Праблемы», у якой высьмейвае норавы: дзяўчаты катаюцца на роварах, скейтбордах і гуляюць у баскетбол у каляровых хіджабах, ня кажучы ўжо пра іранічны тэкст. Да канца чэрвеня кліп паглядзелі амаль 14 мільёнаў разоў.

9. У Саудаўскай Арабіі — строгая цэнзура, а за маральлю сочыць адмысловая паліцыя

Тут строга ахоўваюць маральныя нормы. Цэнзары замазваюць у друкаванай прэсе, у рэкляме і на тэлебачаньні ўсё, што лічаць хоць трохі пагрозьлівым для грамадзкай маралі — напрыклад, аголеныя ўчасткі цела жанчын і нават іх асобы, людзям дамалёўваюць доўгія рукавы або проста выдаляюць:

Саўдаўская Арабія знаходзіцца на 168-м месцы (са 180) у рэйтынгу свабоды прэсы, сумна тут ідуць справы і са свабодай інтэрнэту.

У каралеўстве да гэтага працуюць каля 3000 супрацоўнікаў Камітэту па садзейнічаньні дабрачыннасьці і прадухіленьні заганы. Работнікі органа могуць і арыштоўваць жанчын з макіяжам, нежанатыя пары, якія ішлі па вуліцы занадта блізка адзін да аднаго ці сядзелі разам у машыне і караць людзей зь кветкамі ў руках на Дзень сьвятога Валянціна (яго ў краіне не сьвяткуюць).

10. За абразьлівы твіт або гомасэксуальны кантакт — сьмерць

У 2016 годзе ў Саудаўскай Арабіі абезгаловілі 154 чалавекі, і праваабарончыя арганізацыі лічаць, што забітых было больш. У студзені мінулага года ўлады правялі самае масавае з 1980 года сьмяротнае пакараньне: забілі адразу 47 чалавек.

Аб сьмяротным пакараньні ў Саудаўскай Арабіі вядома мала. Але ў красавіку заходняя прэса пісала пра Ахмада Аль-Шамрэя, якога прысудзілі да пакараньня сьмерцю за твіт, які нібыта абражаў прарока Мухамеда.

Сьмяротнае пакараньне (праз забіваньне камянямі) пагражае па мясцовым рэлігійным законе (шарыяце) і за гомасэксуальныя кантакты. Праўда, для нежанатых справа можа абысьціся сотняй удараў бізуном.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG