Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Палякі аднаўляюць ля мяжы зь Беларусьсю старажытны промысел. За нарвэскія і ісьляндзкія грошы


Польшча стала першай краінай Эўразьвязу, якая вяртае традыцыйнае бортніцтва. У адмысловай праграме бяруць удзел чатыры лясьніцтвы непадалёк ад мяжы зь Беларусьсю. Фінансуе праект Нарвэгія, Ісьляндыя і Ліхтэнштэйн. Яго бюджэт - траціна мільёну даляраў.

У Польшчы, як і ў Беларусі, гэты старадаўні лясны промысел, заснаваны на разьвядзеньні і ўтрыманьні лясных пчолаў-баровак у штучных дуплах — борцях, вядомы 2000 гадоў.

У адрозьненьні ад пчаляроў, бортнікі займаюцца здабычай мёду ў лесе. Борці робяцца на вышыні 3-5 мэтраў ад зямлі, каб абараніць пчолаў і мёд ад шкоднікаў. Карысьць ад пчолаў адчувальная ня толькі для сельскай гаспадаркі, але і для навакольнага асяродзьдзя. Пчолы спрыяюць разьвіцьцю біяразнастайнасьці і лясной экасытэмы. Дзякуючы ім лясныя расьліны даюць лепшы ўраджай насеньня і садавіны, якімі харчуюцца жывёлы і птушкі. Мёд ад лясных пчолаў больш натуральны, паколькі ў лесе ў іх менш шанцаў сустрэць хімічна апрацаваныя расьліны.

У XV–XVI стагодзьдзях бортніцтва стала вылучацца як самастойная і ўстойлівая галіна эканомікі Вялікага Княства Літоўскага і прыносіла карысьці больш, чым дрэваапрацоўчыя промыслы.

Найбольш інтэнсіўна бортніцтва на нашых тэрыторыях і ў Польшчы разьвівалася ў XVI стагодзьдзі. У палове XIX ст. яно памерла. Прычынай было разьвіцьцё сельскай гаспадаркі і масавае карчаваньне лясоў для ральлі.

Дзьвесьце гадоў таму менавіта на сёньняшнім памежжы Польшчы і Беларусі былі зафіксаваныя рэкорды бортніцтва.

«Пчаліныя паселішчы такім чынам гінулі. Карчаваліся дрэвы, якія маглі стаць патэнцыйнымі борцямі. Усё гэта паўплывала на зьмяншэньне біяразнастайнасьці расьлінаў. У выніку зьмяншалася колькасьць лясных пчолаў. У палове 19 ст. канец бортніцтву паклаў загад цара. Асобныя борці захаваліся ў Белавескай пушчы да канца XIX ст. А апошні польскі бортнік дажыў да ІІ сусьветнай вайны», — распавядае доктар Бэата Мадрас-Маеўска, прафэсар Вышэйшай школы сельскай гаспадаркі ў Варшаве, кіраўніца лябараторыі пчалярства.

Пасьля царскай забароны людзі выразалі борці і прыносілі іх у двары, каб ня страціць укладзеную працу. Так пчолы ўпершыню наблізіліся да людзей і зьявілася ідэя пасечніцтва.

Дзьвесьце гадоў таму менавіта на сёньняшнім памежжы Польшчы і Беларусі былі зафіксаваныя рэкорды бортніцтва. Ад Аўгустоўскай да Белавескай пушчаў стаяла 28 тысяч борцяў.

Бортніцкія калоды
Бортніцкія калоды

«Магчыма, прычына была ў тым, што традыцыі бортніцтва там былі мацнейшымі. Дрэвы там маглі быць неабходнага габарыту. Для бортніцтва патрэбныя векавыя дрэвы, 100-300 гадовыя. Галоўны парамэтар дрэва — гэта дыямэтар. Ён павінен быць мінімум 1 мэтар, каб быў сэнс рабіць борць. Найбольш борцяў было ў 100-200 гадовых соснах. Найбольш мёду і воску было менавіта там. Гэта гістарычны факт», — гаворыць Бэата Мадрас-Маеўска.

Бортніцтва стала часткай турыстычнага маршруту ў рэгіёнах усходняй Польшчы.

Пасьля вайны бортнікаў у Польшчы не засталося. Цяпер старажытны промысел аднаўляецца дзякуючы праекту «Традыцыйнае бортніцтва — ратунак дзікіх пчолаў у лясах», які фінансуе Нарвэгія. Борці будуюцца там жа, дзе яшчэ 200 гадоў таму іх было найбольш — у Аўгустоўскай і Белавескай пушчах.

Паводле Бэаты Мадрас-Маеўскай, і будаўніцтва борцяў, і курсы для патэнцыйных бортнікаў, і стварэньне адукацыйных сьцежак, навуковыя дасьледаваньні, сталі магчымымі дзякуючы нарвэжцам. За борцямі і пчоламі можна нават сачыць дзякуючы вэб-камэрам.

«У кожным лясьніцтве ствараецца прынамсі па 3 бортніцкія калоды і 2 борці. У Аўгустоўскім лясьніцтве іх ужо каля 40. Калі праект пачынаўся, то быў лес, былі пчолы і борці, але не было бортнікаў. Так узьнікла ідэя запрасіць бортнікаў з Башкірыі, дзе традыцыя бортніцтва існуе бесьперапынна больш тысячы гадоў. Сёлета — ужо трэці сэзон для пчолаў у борцях. І гэта будзе разьвівацца».

Бортніцтва стала часткай турыстычнага маршруту ў рэгіёнах усходняй Польшчы. Там працуюць інфармацыйныя пункты, выдаецца бортніцкая літаратура, інструкцыі і настольныя гульні для дзяцей. Праводзяцца бортніцкія фэсты, на якіх бортнікі спаборнічаюць за званьне найлепшых, адбываюцца публічныя паказы збору мёду.

Глядзець камэнтары (4)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG