Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Каб не вайна, нас тут не было б. Як сырыйцы ўладкоўваюцца ў Менску і Шклове


Сырыец Ахмад пераехаў у Менск са сваёй жонкай і двума дзецьмі 2,5 гады таму. У той час ужо пачаліся бамбёжкі Дамаску, і дзеля дзяцей бацькі вырашылі пераехаць на радзіму жонкі — у Беларусь. Хамід Фарадж жыве ў Беларусі з 1988 года. У 2015-м ён адкрыў аўчарню пад Шкловам. Пра беларускую стабільнасьць і распусту вачыма сырыйцаў Свабода распавядала ў папярэдніх рэпартажах.

Людзі сталі злымі, добрых не засталося

Поўнае імя сырыйца — Ахмад Фэрас Аль Ясіні. Сырыйскі патрыёт, ён не суадносіць сябе ні з адным ваюючым бокам. Раён, дзе ён зь сям’ёй жыў у Дамаску, не абстрэльваўся. Адзінае, там увесь час ва ўсіх правяралі дакумэнты.

«Мы не былі супраць кагосьці. Мы не былі супраць рэжыму. Тых, хто ня лезе, іх не краналі», — кажа Ахмад.

Калі ваенныя дзеяньні наблізіліся да гораду, салдаты сталі займаць жылыя дамы. На даху катэджу ягоных бацькоў яны ўсталёўвалі зброю. «І людзі сталі злымі, добрых не засталося», — кажа Ахмад.

Паводле яго слоў, складана вызначыць, хто за каго ваюе цяпер у Сырыі. Ахмад лічыць, што большасьць — гэта звычайныя бандыты. Яны ведаюць, што не панясуць пакраньня, а таму рабуюць бяз страху.

«Вельмі страшна стала ў нас, — кажа Ахмад. — Ніхто ня хоча там больш жыць».

Праз вайну ўсё часьцей сталі зачыняцца школы. Бывала, дзеці месяцамі не хадзілі на заняткі. Таму бацькі вырашылі паехаць у Менск. Зь вялікага дому ў Дамаску яны перасялілся ў двухпакаёвую кватэру на праспэкце Дзяржынскага.

«Кватэра дарагая, але вельмі маленькая».

Працую спэцыялістам па халялі й сантэхнікам

З жонкай Ахмад пазнаёміўся, калі жыў у Дубаі. Ён працаваў з турыстамі, арганізоўваў палёты на паветраных шарах, гонкі па пустыні. Вольга прыехала туды на адпачынак з бацькамі. Шлюб рабілі ў Беларусі, нейкі час жылі ў Дубаі, а потым зьехалі ў Сырыю.

«Каб не вайна, мы б не прыяжджалі, — кажа Ахмад. — Жонцы там усё падабалася».

Два гады ў Менску Ахмад працаваў сам на сябе — працаваў плітачнікам, электрыкам, сантэхнікам і гандляром.

«У мяне залатыя рукі, — кажа ён. — Я ўсё ўмею рабіць. Нават кухарам магу працаваць». Апошнія паўгады ў Ахмада сталая праца: ён спэцыяліст па халялі на птушкафабрыцы ў Дзяржынску. Але ведаючы ягоныя здольнасьці ў мэханіцы і сьлясарнай справе, яго прыцягваюць рамантаваць сантэхніку і нават вытворчыя мэханізмы.

Ягоны заробак на фабрыцы сёньня — каля 350 даляраў. Каб ня дзеці, думае Ахмад, яны б з жонкай лепш паехалі ў Дубай ці ў Заходнюю Эўропу, дзе можна нашмат больш зарабіць. «Праца тут ня вельмі, і яе мала. Жывем тут дзеля дзяцей, пакуль яны ходзяць у школу».

Усе праблемы пачынаюцца з Амэрыкі і «freedom»

Халяльную ежу Ахмад рыхтуе ня толькі на працы. Ён тлумачыць, што халяль патрэбны ня толькі для мусульманаў. Калі няправільна забіць жывёлу, у ёй застанецца кроў, якая шкодная для чалавека.

Праз тое, што халяльную ежу ў Беларусі мала дзе гатуюць, іхнія дзеці ў школе не харчуюцца: маці робіць ім абед з сабой. Ахмад кажа, што напісаў заяву дырэктару, патлумачыў, што ў іх мусульманская сям’я, і ягоных дзяцей вызвалілі ад абавязковага школьнага харчаваньня.

Уся іх сям’я мусульманская. Калі ён пабраўся шлюбам зь беларускай, яна прыняла ісьлям. Праблемаў з рэлігіяй, кажа Ахмад, у Беларусі няма. Ні яму, ні дзецям ніхто не замінае ў сваім веравызнаньні. Тубруе яго толькі антырэлігійнае асяродзьдзе, якога ў іх не было ні ў Сырыі, ні ў Эміратах. Ахмад кажа пра моладзь, якая п’е на вуліцах, дзяўчат, якія ходзяць у адкрытай вопратцы.

«Мне расказвалі, што раней у вас было лепей. Вось у царкву жанчыны ў вас ходзяць у хустцы, як і ў нас. Гэта ўсё прыйшло з Эўропы, з Амэрыкі, цяпер у вас вучаць, як там — freedom. З гэтага пачынаюцца ўсе праблемы».

Але ў параўнаньні з Заходняй Эўропай і Амэрыкай, якія ён хваліць за высокія заробкі, у Беларусі ня так усё дрэнна з маральнымі каштоўнасьцямі, лічыць Ахмад.

«Тут лепш, чым у Нямеччыне, жыць. Выдатна! — кажа Ахмад. — Там могуць два мужчыны разам жыць — гэта ненармальна. Але, дзякуй Богу, у вас такога пакуль няма».

Каб не вайна, нас тут не было б

За 2,5 гады Ахмад ужо ня раз сутыкаўся зь беларускай бюракратыяй. Напрыклад, ён так і ня змог здаць «на правы», паколькі ня можа хутка чытаць па-расейску, каб здаць тэсты. Часам выручае, калі ён гаворыць з даішнікамі па-ангельску ці арабску. Але ўжо колькі разоў яму даводзілася плаціць штраф у 1,5 мільёны.

«Я выдатна кірую, маю правы з Сырыі і ААЭ, — кажа Ахмад. — Але ў Беларусі зь відам на жыхарства можна толькі адзін год езьдзіць па замежных правах».

Таксама ўжо каторы раз ягонай маці адмаўляюць у атрыманьні візы ў Беларусь. Ёй 61 год, і Ахмад хацеў бы перавезьці яе ў больш бясьпечнае месца.

Каб даслаць запрашэньне сырыйскаму грамадзяніну, яму трэба мець дзьве тысячы даляраў на банкаўскім рахунку ў якасьці страхоўкі. Нерухомасьць жа ва ўлік не бярэцца.

«Я зарабляю 350 даляраў, на жыцьцё не хапае, як я магу накапіць дзьве тысячы? І ўвогуле, маёй маці 61, яна ня будзе тут нелегальна працаваць, чаго яны баяцца?»

Гэтак і для іншых сырыйцаў прыехаць у Беларусь, калі ў іх няма кантактаў у Беларусі, вельмі складана. Таму тут іх ня так шмат, як у краінах Заходняй Эўропы сёньня. «Каб вайны не было, я б сюды не паехаў, — кажа Ахмад. — У нас там усё ёсьць. Я павінен жыць у сваёй краіне — у Сырыі».

На радзіме Лукашэнкі сырыец адраджае тое, што занядбалі беларусы, — авечкагадоўлю

Натхнёны словамі кіраўніка Беларусі і верай у плянавую эканоміку, фэрмэр Хамід Фарадж на Шклоўшчыне гадуе авечак і дзівіцца, што беларусы не гавораць па-беларуску.

Аляксандар Лукашэнка калісьці заявіў, што авечкагадоўля мае стаць прыярытэтным напрамкам, і даў загад «выпускаць нармальную ваўняную тканіну.

А ў сьвятле праблемаў з сыравінай на менскім камвольным камбінаце чыноўнікі ўспомнілі і пра авечкагадоўлю. Лукашэнка тады загадаў у сьціслыя тэрміны стварыць новае перапрацоўчае прадпрыемства альбо мадэрнізаваць старое.

Аўчарня Хаміда Фараджа — за дзясятак кілямэтраў ад Шклова, каля вёскі Сапронькі. На агароджанай пляцоўцы фэрмэр адрамантаваў кінутыя калгасам кароўнікі. У загарадках — тры сотні жывёл.

Спадар Фарадж прызнаецца, што прыбытку пакуль ня мае. Кажа: паводле ягоных разьлікаў, каб фэрма была рэнтабэльная, авечак павінна быць за дзьве тысячы.

На пытаньне, навошта яму на схіле веку займацца няпростай справай, адказвае: гэта ягоная даніна спэцыяльнасьці. Вучыўся ён у Горацкай акадэміі. Дыплёмную пісаў па авечкагадоўлі. Займаўся ёю ў сябе на радзіме ў Сырыі.

А ў гэты час у Беларусі перапрацоўчая галіна прыйшла ў заняпад:

«Усе прамысловыя арганізацыі, якія займаліся апрацоўкай воўны, скуры, разваліліся ў дзевяностых гадах. Нават у Шклове была часалка. Калі ж пачынаць разводзіць авечак, то трэба адраджаць тэхналёгію апрацоўкі прадукцыі авечкагадоўлі. На жаль, на сёньняшні дзень, акрамя мяса, нічога не апрацоўваецца».

Хамід Фарадж адчыняе вароты сваёй гаспадаркі
Хамід Фарадж адчыняе вароты сваёй гаспадаркі

Па словах фэрмэра, у яго на складзе назапашана не адна тона прадукцыі са сваёй гаспадаркі. Куды падзець яе, ён пакуль ня ведае. Шукае выйсьця.

«Перакананы ўсё ж, што авечкагадоўля патрэбная для нас і нашай краіны», — цьвердзіць фэрмэр.

У Беларусі, акрамя прыватных сялянскіх гаспадарак і аднаго сельгаспрадпрыемства ў Ляхавіцкім раёне, у якім тры тысячы авечак, асаблівых дасягненьняў у адраджэньні авечкагадоўлі няма. Агульнае пагалоўе авечак цяпер — каля 52 тысяч. Спэцыялісты адзначаюць: каб забясьпечыць патрэбы прамысловасьці, іх павінна быць больш за адзін мільён дзьвесьце тысяч.

Між тым да 1940 гадоў у Беларусі, паводле спэцыялістаў, авечак налічвалася да трох мільёнаў. Пасьля ж аварыі на Чарнобыльскай АЭС авечкагадоўля ў Беларусі заняпала. Бо авечая поўсьць назапашвае радыенукліды.

Былы дырэктар саўгасу «Дрыбінскі» Мікалай Юркоў адзначае, што ў ягонай гаспадарцы авечак было каля тысячы галоў. Прыбытку яны не давалі, і пакрысе ён іх зьвёў, яшчэ да 1986 году. Гэтаксама, кажа суразмоўца, зрабілі і ягоныя калегі ў іншых гаспадарках.

«Калі палічыць, колькі каштуе воўна ды мяса і ў колькі мне гэтыя авечкі абыходзяцца, то нават тэарэтычна яны мне прыбытку даць ня могуць. Яшчэ троху па інэрцыі авечак трымалі, але потым і на сёлах паадмаўляліся ад іх», — згадвае Мікалай Юркоў.

Хаміду Фараджу ён жадае посьпеху, але на высілкі ўлады па адраджэньні занядбанай у Беларусі авечкагадоўлі глядзіць крытычна. Кажа, што беларускія сяляне гадавалі авечак, аднак з эканамічнага гледзішча мала хто зь іх думаў пра рэнтабэльнасьць. Тады думалі пра патрэбы.

Калі палічыць, колькі каштуе воўна ды мяса і ў колькі мне гэтыя авечкі абыходзяцца, то нават тэарэтычна яны мне прыбытку даць ня могуць

Цяпер наша воўна, — адзначае Мікалай Юркоў, — ня вытрымае канкурэнцыі з той, якая вырабляецца ў іншых краях, больш прыдатных для авечкагадоўлі:

«У кожным двары была патрэба валёнкі зьбіць ці шкарпэткі, панчохі зьвязаць ды кажух пашыць. І гэта ўсё ўладкоўвалася ў такі сялянскі лад натуральным чынам. І пашы былі тады — карова ідзе, за ёй конь і авечкі. Цяпер шырокага распаўсюджаньня авечкагадоўля пакуль ня мае ў нас. Я таксама чытаў, што недзе робяць у некалькі тысяч фэрмы. Але мне здаецца, што гэта ня надта пасуе нашай гаспадарцы».

У 2012 годзе Аляксандар Лукашэнка паставіў задачу падрыхтаваць плян разьвіцьця авечкагадоўлі ў Беларусі і стварыць прадпрыемства, каб перапрацоўваць прадукцыю гэтай галіны. На ягоную думку, авечкагадоўля павінна нават стаць прыярытэтным напрамкам у жывёлагадоўлі. У 2013 годзе прынялі рэспубліканскую праграму разьвіцьця авечкагадоўлі. У ёй адзначана, што дзеля адраджэньня галіны трэба актыўна падключаць да справы фэрмэраў і асабістыя гаспадаркі грамадзян. За прамінулы час, аднак, масавага памкненьня да авечкагадоўлі не заўважана. Спэцыялісты пра адраджэньне айчынай авечкагадоўлі выказваюцца з асьцярожным аптымізмам. Кажуць, што зь цягам часу яна можа даць прыбытак і што беларускія авечкі могуць зэканоміць да 4,5 мільёнаў валютных сродкаў.

Хамід Фарадж
Хамід Фарадж

Хамід Фарадж спадзяецца на дапамогу дзяржавы. На ягоную думку, пры плянавай эканоміцы ўлада мае падтрымліваць грамадзян у ажыцьцяўленьні патрэбных для краіны задумаў. Яму ж дзяржава пакуль дапамагла атрымаць крэдыт з малым працэнтам, каб набыць трактар. Па ільготнай цане ён купіў у сваю гаспадарку авечак.

Хамід Фарадж называе сябе савецкім чалавекам. Тлумачыць: яго станаўленьне як асобы прыпала на часы існаваньня СССР, і каштоўнасьці савецкай ідэалёгіі яму блізкія. На радзіме яшчэ юнаком уступіў у Камуністычную партыю Сырыі. Адзначае, што яна была ў апазыцыі да пануючай там партыі Баас («Адраджэньне»), кіраванай тады Хафезам Асадам. Паводле суразмоўцы, апазыцыйнасьць не дазволіла б яму зрабіць кар’еру на радзіме.

«У мяне была там няўдача невялікая па працы, бо я быў у апазыцыі, — тлумачыць ён. — Я не кажу, што мяне там улада ціснула наагул, але калі я ня ў партыі «Адраджэньня», то на кіроўную пасаду мне дарогі не было. Улада ў Сырыі, аднак, ня дрэнная. Партыя Баас — сацыялістычнай скіраванасьці. Шмат дасягненьняў было, але мы хацелі камунізм будаваць».

Двор аўчарні
Двор аўчарні

Пражыўшы сем гадоў у Сырыі па вяртаньні з вучобы ў Саюзе, Хамід Фарадж вырашыў пакінуць родны край і асесьці там, дзе вучыўся, — у Беларусі. Тут жыве з 1988 году. Беларусаў называе сваімі землякамі. Праблемаў у стасунках зь імі, цьвердзіць, у яго ніколі не было. Кажа, што беларусы працавітыя і задужа цярплівыя:

«Беларускі чалавек адрозьніваецца дабрадушнасьцю. Я б сказаў, завялікай дабрадушнасьцю. Беларусы — эўрапейскі народ зь мяккім і добрым характарам, — адзначае ён. — Хацелася б, каб яго больш шанавалі і цанілі краіны-суседзі, бо ніхто ня мае права добрага чалавека крыўдзіць».

Для авечак Хамід Фарадж свой
Для авечак Хамід Фарадж свой

На пытаньне, ці кідаецца ў вочы, што беларусы не гавораць на беларускай мове, адказвае, што так.

«Мова патрэбная для любой нацыі, — кажа спадар Фарадж. — Яе трэба паважаць, вывучаць і выкарыстоўваць у жыцьці. Той, хто аддаляецца ад беларускай мовы і не прызнае яе за дзяржаўную, той памыляецца. Аднак нельга мову выкарыстоўваць для рознагалосься людзей».

Сам па-беларуску не гаворыць, але раз-пораз устаўляе ў гаворку беларускія словы.

«Я асабіста дужа паважаю беларускую мову. Мне шмат падабаецца беларускіх слоў. Яны прыемна гучаць, і мне падабаецца, калі мне кажуць „дзякуй“, „цудоўна“. Я выкарыстоўваю часта слова „калі ласка“. Гэтыя словы гучаць прыгожа».

Пра вядомага земляка, які стаў прэзыдэнтам Беларусі, спадар Фарадж разважаў доўга. Казаў, што Лукашэнка сваёй пасады дамогся справядліва. Калі ж ёсьць у краіне праблемы, лічыць суразмоўца, то за гэта мусіць адказваць не адзін Лукашэнка:

«Калі ёсьць нейкая недапрацоўка, то адказнасьць ня толькі на прэзыдэнце, але ў гэтым вінаватыя і мясцовыя ўлады ды дэпутаты, якія выбраныя, каб бараніць інтарэсы дзяржавы. Галоўнае, каб ніякіх пераваротаў не было, — тлумачыць сваю пазыцыю спадар Фарадж і дадае: — Але недахопы трэба заўжды прызнаваць, бо калі чалавек заплюшчвае вочы, дык ён празь нейкі час трапіць у яміну, зь якой будзе цяжка вылезьці».

Ужо на разьвітаньне Хамід Фарадж, нібыта падводзячы рысу пад гутаркай каля шклоўскай ратушы, зазначыў: стараюся адрадзіць авечкагадоўлю, каб пакінуць добрую памяць пра сябе беларусам.

Ваша меркаваньне

Паказаць камэнтары

XS
SM
MD
LG