Лінкі ўнівэрсальнага доступу

«Алексіевіч піша на выдуманай рускай мове. Гэта геніяльна» — Дзьмітры Плакс працаваў над п’есай па кнізе Алексіевіч і зразумеў пра яе ўсё


Дзьмітры Плакс

Былы грамадзянін Беларусі прадставіць у швэдзкім Каралеўскім тэатры п’есу па кнізе нобэлеўскай ляўрэаткі Сьвятланы Алексіевіч «Час Сэканд-хэнд». Прэм’ера адбудзецца 12 сьнежня. А падчас працы Дзьмітры Плакс зрабіў сапраўдныя літаратуразнаўчыя адкрыцьці, якімі падзяліўся з Радыё Свабода.

П’еса працягваецца 55 хвілінаў, але кніга большая ў некалькі разоў. З 700 старонак аўтарскага тэксту давялося зрабіць 40, каб ператварыць празаічны твор у драматургічны. У пастаноўцы, распавядае Дзьмітры Плакс, занятыя 14 актораў і 150 аматараў.

«Я сьвядома пайшоў на такую рызыку — працу з прафэсійнымі і непрафэсійнымі акторамі, нават увогуле не з акторамі, а са „звычайнымі людзьмі“. Гэта спроба нейкім чынам адлюстраваць мэтад працы Сьвятланы Алексіевіч, якая размаўляе ня толькі з „прафэсійнымі адказвальнікамі на пытаньні“, але, у асноўным якраз з тымі, хто ня звыклы адказваць га пытаньні. І яна ня робіць розьніцы, пытаньні, я падазраю, тыя самыя — ня важна размаўляе яна з прэзыдэнтам ці з беспрацоўным».

Яна ня робіць розьніцы, пытаньні, я падазраю, тыя самыя — ня важна размаўляе яна з прэзыдэнтам ці з беспрацоўным.

Галоўную ролю, а гэта Сьвятлана, граюць дзьве знакамітыя швэдзкія актрысы Пэрніла Аўгуст (унутраны голас) і Лена Эндрэ (вонкавы голас). Адзін з актораў — Йімі Ліндстрэм — ужо працаваў па запрашэньні Дзьмітрыя Плакса ў ягонай пастаноўцы па Горадзе сонца Артура Клінава. Іншыя акторы найхутчэй упершыню сутыкнуліся з працай над тэкстам беларускага аўтара. Дзьмітры кажа, што асаблівых складанасьцяў у працы над тэкстам у актораў не было, але пытаньні задавалі.

«Пыталіся, напрыклад, што такое НКУС, чаму будынак называецца „сталінскім“, чаму былы дырэктар школы працуе сьледчым і падобнае. Пыталіся пра тое, што рухае чалавекам, які прайшоў ГУЛАГ, жонка якога адтуль не вярнулася, а сын быў аддадзены ў дзіцячы дом, заставацца камуністам? Што рухае чалавекам, які піша данос на ўласнага брата?» — распавядае Плакс.

Але самому аўтару п’есы давялося перажыць з тэкстам нашмат больш.

«Вядома, што калі зь 700 старонак трэба пакінуць 40, ад кнігі застаецца няшмат. Я быў вымушаны пакінуць тры тэматычныя лініі, якія для мяне ў кнізе ёсьць найгалоўнейшымі. Умоўна іх можна назваць, напэўна: тое, што камуністычны лад робіць з чалавекам; тое, што адсутнасьць камуністычнага ладу робіць з чалавекам і любоў».

Дзьмітры тлумачыць, што камунізм, ці таталітарызм увогуле, на ягоны погляд, прымушаюць чалавека даваць простыя адказы на складаныя пытаньні, прывучаюць да ўтапічнага, міталягічнага мысьленьня. А адсутнасьць таталітарызму для чалавека ў таталітарызьме выхаванага, азначае сутыкненьне з рэчаіснасьцю, якая не ўкладаецца ў чорна-белае, двухмернае ўспрыняцьце сьвету і таму выклікае паніку, боль, агрэсію — у залежнасьці ад дамінуючых рыс характару канкрэтнага чалавека.

Але любоў, па меркаваньні Дзьмітрыя Плакса, — галоўная тэма твораў Алексіевіч.

Мне здаецца, што любоў ёсьць тым палатном, на які яна кладзе свае фарбы. Усе яе кнігі — гэта гісторыя прыгодаў любові.

«Мне было вельмі цікава слухаць прамову Алексіевіч, бо мне здаецца, што я ўгадаў. Яна шмат казала пра любоў, — тлумачыць Дзьмітры, — Мне здаецца, што любоў ёсьць тым палатном, на які яна кладзе свае фарбы. Усе яе кнігі — гэта гісторыя прыгодаў любові. Гэта пра тое, якія жудасныя, жахлівыя формы любоў можа прымаць у пэўных абставінах і ў пэўныя часы. Асабліва „Час сэканд-хэнд“ пра гэта. Але і астатнія таксама».

Сапраўднае ж адкрыцьцё Дзьмітры Плакс зрабіў пры працы з тэкстам Алексіевіч, і яно тычыцца яе творчага мэтаду.

«Калі я чытаў яе кнігі, у мяне складалася ўражаньне таго, што гэта дакумэнтальны матэрыял. Я нават не думаў ані пра што іншае. Я магу зразумець тых, хто лічыць — што яна такога зрабіла, запісала 10 кілямэтраў стужкі і зьняла. Бо калі чытаеш, ты чуеш сапраўды гэтыя галасы, гэта сапраўды падаецца дакумэнтальным матэрыялам. Нават для такога спакушанага ў тэкстах чалавека, як я, — пачынае распавядаць Дзьмітры пра сваю канцэпцыю. — Калі я пачаў працаваць зь яе тэкстамі, я зразумеў, што там перароблена ўсё — ад пачатку і да канца. Гэтая мова яе цалкам выдуманая, цалкам сынтэтычная. Калі ты спрабуеш разьбіць гэта на дыялёгі — людзі так не гавораць. Гэта ты заўважаеш толькі тады, калі пачынаеш працаваць зь яе тэкстамі. гэта геніяльна зроблена».

«За адно гэта можна даваць Нобэлеўскую прэмію», — заключае Дзьмітры Плакс.

Гэтым можна патлумачыць і тое, па меркаваньні Дзьмітрыя, чаму Сьвятлана ня можа раптам загаварыць па-беларуску, як таго патрабуюць ад яе шматлікія крытыкі.

Яна робіць тое, што вялікі пісьменьнік мусіць рабіць кожны раз, калі сядае пісаць твор, — ён мусіць выдумляць мову.

«Яе руская мова цалкам сканструяваная. Гэта яе руская мова, яна яе прыдумала. Яна робіць тое, што вялікі пісьменьнік мусіць рабіць кожны раз, калі сядае пісаць твор, — ён мусіць выдумляць мову. Калі яна 40 год выдумляла гэтую мову, то патрабаваць ад яе, каб яна перайшла на іншую, гэта як у выказваньні пра рыбу: «Усе маюць таленты, але калі вы будзеце меркаваць пра рыбу па яе здольнасьці залазіць на дрэвы, то...» — тлумачыць Дзьмітры.

На публічную прэм’еру, якая адбудзецца 12 сьнежня ў Каралеўскім Драматычным тэатры ў Стакгольме Сьвятлана Алексіевіч абяцала прыйсьці. Гэта радыёспэктакль, на сцэне паставяць вялікія калёнкі замест актораў і людзі будуць слухаць разам гукавую пастаноўку. Радыётэатар у Швэцыі надзвычай папулярны, таму квіткі на такія «чытаньні» купляюць, як на звыклыя нам спэктаклі.

Глядзець камэнтары (3)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG