Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Брусэль — Менск: «Перазагрузка» па-беларуску


Уладзімер Пуцін, Аляксандар Лукашэнка, Пятро Парашэнка і Кэтрын Эштан. Менск, 26 жніўня 2014 году

Аляксандар Лукашэнка ня стаў дэмакратам, проста Эўропа зьмяніла параметры ацэнкі яго палітычнага рэжыму, піша Голас Амэрыкі. Але спадзевы Эўропы зьмяніць прыроду ўлады ў Беларусі ў бок дэмакратызацыі беспадстаўныя.

Крызіс ва Ўкраіне актывізаваў кантакты Брусэля зь Менскам. Пры гэтым, Эўразьвяз пачаў надаваць менш увагі ўнутранай сытуацыі ў Беларусі — падобны падыход не гарантуе дэмакратычных пераменаў у гэтай краіне, але можа адбіцца на пагаршэньні рэпутацыі ЭЗ.

Пра гэта заявіў дырэктар праграмы ЭЗ і Расеі ў Фінскім Інстытуце міжнародных адносінаў Аркадзь Мошэс. Экспэрт прадставіў аналіз сытуацыі ў Беларусі на штогадовай канфэрэнцыі PARNAS у Інстытуце Эўрапейскіх і Расейскіх дасьледаваньняў пры Ўнівэрсытэце Джорджа Вашынгтона (IERES, George Washington University) у Вашынгтоне.

Аркадзь Мошэс
Аркадзь Мошэс

«Перагляд адносінаў ЭЗ да Беларусі не гарантуе, што Менск адкажа так, як хацелася б Эўропе. Ня варта чакаць лібэралізацыі ўнутры краіны або зрухаў у балянсе зьнешнепалітычнага курсу», — падкрэсьліў Мошэс.

Як перакананы аналітык, адзіным «сумленным» шляхам ажыцьцяўленьня беларуска-эўрапейскай «перазагрузкі» быў бы запуск Менскам усеабдымных палітычных і эканамічных рэформаў. Аднак уладу ў Беларусі цалкам задавальняе тая «тэхнакратычныя мадэль» адносінаў, якая склалася цяпер, асабліва, калі гэта прывядзе да зьняцьця эканамічных санкцыяў, прытоку ў краіну замежных інвэстыцыяў і тэхналёгіяў.

Як мяркуе Мошэс, на фоне ролі Менску ва ўрэгуляваньні ўкраінска-расейскага канфлікту Эўропа зьмяніла крытэры ацэнкі рэжыму Аляксандра Лукашэнкі. Раней эўрапейскі падыход грунтаваўся на дэмакратычных каштоўнасьцях, захаваньні правоў і свабодаў чалавека.

«Лёгіка ЭЗ — паколькі ранейшы падыход не спрацаваў, чаму б не паспрабаваць нешта новае, а новае — гэта адмена санкцыяў і супрацоўніцтва ня толькі з апазыцыяй, але і з прадстаўнікамі рэжыму. У Эўропе спадзяюцца, што адносіны з тэхнакратамі ў Менску здольныя зьмяніць прыроду ўлады ў Беларусі ў бок дэмакратызацыі. Гэтыя надзеі беспадстаўныя», — сказаў Мошэс.

Паводле аналітыка, у Эўразьвязе існуюць групы, перакананыя, што праз нармалізацыю адносінаў з саюзьнікамі Масквы можна апасродкавана аказваць уплыў на зьнешнюю палітыку Расеі. Шмат хто ў Эўропе думае, што дзеяньні Расеі ва Ўкраіне выклікалі ў Беларусі сур’ёзную занепакоенасьць уласным сувэрэнітэтам, што на фоне эканамічнага крызісу ўнутры Расеі і зьніжэньня здольнасьці Масквы інвэставаць у эканоміку Беларусі, можа падштурхнуць Менск да перагляду прыярытэтаў сваёй зьнешняй палітыкі на карысьць партнэрства з ЭЗ. Таму, лічаць у Эўропе, ёй трэба першай працягнуць руку. «Гэта глыбока прадуманая канцэпцыя, за выключэньнем адной праблемы — яна ня мае нічога агульнага з рэальнасьцю, гэта прыклад тэндэнцыі выдаваць жаданае за рэальнае», — заявіў Мошэс.

Паводле заключэньня экспэрта, рэжым у Менску ніяк не зьмяніўся з моманту анэксіі Расеяй Крыму: «Амаль нічога ва ўнутранай палітыцы не прадракае магчымай лібэралізацыі».

Перадвыбарчая кампанія па абраньні прэзыдэнта Беларусі, на думку Мошэса, праходзіць у менш свабоднай і менш плюралістычнай абстаноўцы, чым кампаніі 2006 і 2010 гадоў. Вызваленьне шасьці палітычных вязьняў было ажыцьцёўлена толькі пасьля заканчэньня рэгістрацыі кандыдатаў у прэзыдэнты, з тым каб для ўдзелу ў выбарах ня змог зарэгістравацца найбольш папулярны сярод апазыцыі палітычны вязень. Мошэс падкрэсьліў, што першапачаткова ЭЗ патрабаваў ня проста вызваленьня, але таксама і рэабілітацыі ўсіх палітычных вязьняў, аднак Менск, даўшы ім прэзыдэнцкую амністыю, пакінуў іх у статусе асуджаных злачынцаў, так што яны і ў будучыні будуць пазбаўленыя права ўдзельнічаць у якасьці кандыдатаў у якіх-кольвек выбарах.

На міжнароднай арэне пазыцыя Беларусі, нягледзячы на «бурную жэстыкуляцыю», засталася нязьменнай, лічыць Мошэс: «У дыпляматыі ўлічваюцца факты, а факты ў тым, што Беларусь адмовілася асудзіць анэксію Крыму падчас галасаваньня Генэральнай Асамблеі ААН у сакавіку 2014 году, а ў 2015 годзе пацьвердзіла сваю пазыцыю на саміце „Ўсходняга партнэрства“ ў Рызе, зрабіўшы, разам з Армэніяй, бессэнсоўнай сумесную дэклярацыю саміту».

Мошэс таксама нагадаў, што, згодна з афіцыйнай рыторыкай Менску, Беларусь застаецца найважнейшым партнэрам Расеі: «У сваім звароце да нацыі прэзыдэнт Лукашэнка заявіў, што тыя на Захадзе, хто растлумачыў бы яго адсутнасьць на ваенным парадзе ў Дзень перамогі ў Маскве як сыгнал яго салідарнасьці з Захадам — „ідыёты і дурні“».

Сярод перадумоваў патэнцыйнага правалу беларуска-эўрапейскай «перазагрузкі», Мошэс назваў наступныя: Беларусь нельга разглядаць як нэўтральную краіну — яна застаецца адданым ваенным саюзьнікам Расеі; Менск захоўвае высокую ступень эканамічнай і энэргетычнай залежнасьці ад Масквы, а ў ЭЗ няма ні магчымасьці, ні імкненьня замяніць Расею ў якасьці донара Беларусі. Апроч іншага, Расея валодае «калясальным» рэсурсам «мяккай сілы» ў Беларусі, дзе большасьць насельніцтва атрымлівае інфармацыю пра падзеі ў сьвеце з расейскіх крыніцаў:

«Адзін прыклад падобнага ўзьдзеяньня, згодна з апошнімі апытаньнямі грамадзкай думкі, — больш за 65 адсоткаў насельніцтва Беларусі лічаць анэксію Крыму аднаўленьнем гістарычнай справядлівасьці».

Аднак фундамэнтальная прычына беспасьпяховасьці распачатай «перазагрузкі» заключаецца, на думку Мошэса, у падазронасьці і недаверы беларускай і расейскай элітаў да Захаду:

«І Масква, і Менск падазраюць Захад у імкненьні зьмяніць рэжым, так што даверу ў гэтых адносінах быць ня можа. Расея захоўвае аднаасобны кантроль над зьнешняй палітыкай Беларусі. І гэта застанецца нязьменным».

Нармалізацыя адносінаў ЭЗ зь Беларусьсю на ўмовах Менску будзе азначаць легалізацыю рэжыму Аляксандра Лукашэнкі і адступленьне ад прынцыпаў эўрапейскай дэмакратыі, тым ня менш Эўропа гатовая пайсьці на гэты крок, сказаў Аркадзь Мошэс.

Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG