Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Чаму смажаныя прадукты шкодныя; новыя дасягненьні ў барацьбе са СНІДам ды іншае


Кастусь Бандарук, Прага

У красавіку сёлета ў навуковых выданьнях зьявілася інфармацыя, што ў шматлікіх папулярных прадуктах штодзённага харчаваньня: фрытках, чыпсах, хлебабулачных вырабах, знаходзіцца канцэрагенная субстанцыя – акрыламід. Адзін пакет чыпсаў можа зьмяшчаць у сабе нават у 500 разоў болей гэтай шкоднай субстанцыі, чымся гэта дапускаюць нормы Ўсясьветнай Арганізацыі Здароўя. Аб гэтым паведамілі швэдзкія навукоўцы. На іхную думку, значныя колькасьці акрыламіду знаходзяцца таксама ў смажаных або печаных ў высокай тэмпэратуры прадуктах, багатых вуглеводамі, напрыклад ў рысе і мучных вырабах. Да аналягічных высноваў прыйшлі таксама навукоўцы зь Вялікабрытаніі, Нарвэгіі і Швайцарыі.

Акрыламід – субстанцыя, якая фармуецца ў белыя, бязпахавыя крышталікі, што нагадваюць сьняжынкі. У прамысловасьці гэтая субстанцыя ўжываецца пры вытворчасьці фарбавальнікаў, штучных субстанцыяў, сынтэтычных тканінаў, паперы, а таксама пры ачыстцы вады і мэталічных рудаў. Акрыламід ужываецца таксама ў якасьці дадатку да спэцыяльных відаў бэтону пры пабудове дамбаў і тунэляў. Калі акрыламід трапіць у натуральнае асяродзьдзе, цягам некалькіх дзён яго зьнішчаюць гнільныя бактэрыі. Горш, калі гэтая субстанцыя трапіць у рэкі, бо тады яна адкладаецца ў арганізмах рыбаў.

Аднак навукоўцы ня ведалі, якім чынам акрыламід у шкоднай колькасьці бярэцца ў арганізьме чалавека. І вось дзьве групы швайцарскіх і брытанскіх навукоўцаў знайшлі прычыну яго зьяўленьня. Навукоўцы на чале з Рычардам Стадлерам з дасьледчага цэнтру кампаніі “Nestle” ў Лазане, а таксама Дональдам Мотрамам з брытанскага Ўнівэрсытэту Рыдынг апублікавалі вынікі сваіх працаў ў найноўшым нумары навуковага часопісу “Nature”.

Згодна з найноўшым адкрыцьцём, акрыламід узьнікае ў спэцыфічных умовах у выніку гэтак званай “рэакцыі Майларда”. Майлард, французкі біяхімік, апісаў рэакцыю паміж цукрамі і пратэінамі, у выніку чаго печаныя або смажаныя прадукты набываюць характэрны пах, смак і румяна-карычневы выгляд. На думку навукоўцаў, небясьпечная колькасьць акрыламіду зьяўляецца толькі пад узьдзеяньнем тэмпэратуры, вышэйшай за 100 градусаў Цэльсыя, і калі ў прадукце ёсьць адна з 20 вядомых амінакіслотаў – аспарагін. Пры наяўнасьці іншых амінакіслотаў рэакцыі Майларда амаль не бывае. Аднак пазьбегнуць аспарагіну цяжка таму, што яго шмат у найбольш тыповых складніках штодзённай дыеты. У бульбе аспарагін складае 40% усіх амінакіслотаў, у пшанічнай муцэ – 14%, а ў рысе 18%.

Паводле амэрыканскіх спэцыялістаў з Агенцтва харчаваньня і лекаў (FDA), акрыламід пашкоджвае ДНК і клетачныя пратэіны. У выніку мутацыі паступова разьвіваецца ракавая пухліна. Амэрыканскае Агенцтва аховы навакольнага асяродзьдзя (EPA) перасьцерагае, што акрамя раку, нават невялікая колькасьць акрыламіду можа прывесьці да пашкоджаньня нэрвовай сыстэмы, агульнага аслабленьня арганізму і страты каардынацыі рухаў у людзей. Працяглае падтручваньне арганізму акрыламідам выклікае таксама параліч. Адзін з вытворцаў акрыламіду перасьцерагае, што гэтая субстанцыя пашкоджвае таксама сыстэму размнажэньня, выклікае раздражненьне скуры і сьлізістых абалонак. Спэцыялісты раяць, каб тыя, што маюць кантакт з акрыламідам у лябараторыі, ужывалі засьцерагальныя акуляры і рукавіцы, а калі акрыламід трапіць ў стрававод, трэба неадкладана выклікаць ваніты.

Якія практычныя вынікі адкрыцьця? Урад Канады ўжо загадаў вытворцам харчаваньня распрацаваць спосабы зьніжэньня ўзроўню акрыламіду ў прадуктах. Амэрыканскае Агенцтва харчаваньня і лекаў (FDA) даручыла правесьці дадатковыя дасьледаваньні гэтай субстанцыі. Навукоўцы маюць высьвятліць, якія прадукты і ў якім выглядзе выклікаюць рак, пашкоджаньне нэрвовай сыстэмы і бясплоднасьць. Прадстаўнік FDA Лестэр Кроўфард паведаміў, што да 2004 году амэрыканскія навукоўцы разам з Усясьветнай Арганізацыяй Здароўя плянуюць апублікаваць канкрэтныя рэкамэндацыі, якім чынам зьнізіць узровень акрыламіду ў харчах. Спэцыялісты зьбіраюцца грунтоўна абсьледаваць каля 600 найбольш папулярных прадуктаў, такіх як зерневыя, мясныя і хлебабулачныя вырабы.

Пакуль навукоўцы рэкамэндуюць проста абмежаваць спажываньне найбольш багатых акрыламідам печаных і смажаных прадуктаў, у прыватнасьці, бульбы-фры і чыпсаў. “Мы хочам пераканаць людзей прытрымлівацца збалянсаванай дыеты зь вялікай колькасьцю садавіны і гародніны”, – заявіў Рычард Кенэды з FDA. Іншы амэрыканскі спэцыяліст Майкл Якабсэн дадаў, што людзі павінны менш есьці бульбы-фры і чыпсаў ня толькі з прычыны канцэрагеннага аспарагіну. Гэтых прадуктаў трэба пазьбягаць таксама з прычыны таго, што ў іх, як правіла, шмат солі, тлушчу і калёрыяў.

А цяпер пра новыя дасягненьні ў галіне барацьбы са СНІДам. Як паведаміў часопіс “Science”, а таксама кампанія Бі-Бі-Сі, амэрыканскія вучоныя абвясьцілі пра адкрыцьцё, якое чарговы раз абнадзеіла людзей, інфікаваных ВІЧ. Яны выявілі групу бялкоў, якія могуць паўстрымліваць разьвіцьцё віруса да той стадыі, калі ўзьнікае СНІД. Зараз у сьвеце з гэтай бомбай запаволенага дзеяньня ў арганізьме жывуць 40 мільёнаў чалавек. Іх колькасьць хутка павялічваецца таксама і ў Беларусі ды іншых краінах былога Савецкага Саюзу.

Група вучоных на чале з доктарам Дэйвідам Го з Цэнтру Дасьледаваньня СНІДу ў Нью-Ёрку зьвярнулі ўвагу на факт, што некаторыя людзі, інфікаваныя ВІЧ даўно таму, усё ж застаюцца цалкам здаровымі, а СНІД у іх так і не разьвіўся. Гэтыя людзі вядомыя сярод спэцыялістаў як асаблівая і невялікая катэгорыя людзей, якія валодаць натуральнай імуннай сыстэмай, што не дазваляе вірусу разьвівацца да стадыі СНІДу. Дзякуючы адкрыцьцю д-ра Джэя Леві, ужо з 1986 году вядома, што існуе ў арганізьме нейкі таямнічы абарончы чыньнік, які нэўтралізуе вірус, не пашкоджваючы пры гэтым здаровыя клеткі. Вучоныя назвалі гэты чыньнік CAF, аднак яго сутнасьць дагэтуль заставалася невядомай.

Зараз амэрыканскія дасьледчыкі, у прыватнасьці, д-р Робэрт Галло, прыйшлі да высновы, што ўсе людзі валодаюць спэцыфічнай групай бялкоў, называных “альфа-дэфэнсівамі”. Гэтыя пратэіны могуць утаймоўваць ВІЧ, дзякуючы чаму заінфікаваныя ім людзі застаюцца здаровымі. Вучоныя спадзяюцца, што ўжо у недалёкай будучыні яны скарыстаюць наяўнасьць абарончых бялкоў у арганізьме для распрацоўкі новых мэтадаў лячэньня, магчыма нават стварэньня вакцыны супраць СНІДу.

А зараз некалькі найноўшых парадаў амэрыканскай мэдычнай арганізацыі Real Age.

- Каб зьменшыць рызыку сардэчных захворваньняў, пажадана выпіваць штодня некалькі кубкаў гарбаты. Багатая на антыаксыданты гарбата дапамагае клеткам аднавіцца пасьля працяглага знаходжаньня на сонцы, пасьля стрэсу і працы ў кантакце з хімічнымі рэчывамі. Пяць невялікіх кубкаў гарбаты ў дзень зьніжаюць узровень гэтак званага “дрэннага” халестарыну ў крыві на 10%. Згодна з найноўшымі дасьледаваньнямі, нават паўтара кубка гарбаты ўдзень у сярэднім на 40% зьмяншаюць рызыку інфаркту. Калі ўключыце ў вашую дыету належную колькасьць антыаксыдантаў, ваш рэальны біялягічны ўзрост будзе на 6 гадоў маладзейшы.

- Каб пазьбегнуць прастуды ў восеньскія халады, не адмаўляйцеся ад праграмы штодзённых фізычных практыкаваньняў. Паводле навуковых дасьледаваньняў, умераная фізычная актыўнасьць можа на 20% зьменшыць рызыку рэспіраторных захворваньняў. Рух асабліва пажаданы ў халодныя восеньскія месяцы. Real Age нагадвае, што фізычная актыўнасьць ня толькі разьвівае цягліцы, дае сілу і гнуткасьць целу, але і амалоджвае рэальны біялягічны ўзрост на 8 гадоў.

- Real Age чарговы раз нагадвае аб карысьці ад кампанейскага, калектыўнага ладу жыцьця. Калі вы больш часу будзеце праводзіць ў кампаніі іншых прыязных вам людзей, вы будзеце значна лепш спаць. Дасьледаваньні паказваюць, што самотныя людзі маюць больш праблемаў са сном ў параўнаньні з тымі, хто шмат часу праводзіць зь сябрамі і сям’ёй. У кампанейскіх людзей сон значна спакайнейшы і больш глыбокі, чым у людзей, якія праводзяць час на самоце. Адкрыты, кампанейскі лад жыцьця можа амаладзіць ваш рэальны біялягічны ўзрост на 3,5 гады.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG