Лінкі ўнівэрсальнага доступу

ВЯРХОЎНЫ СУД ЗША ЗГАДЗІЎСЯ РАЗГЛЯДЗЕЦЬ ПАЗОВЫ АРЫШТАВАНЫХ БАЯВІКОЎ АЛЬ-КАЙДЫ


Віталь Цыганкоў, Прага

Пазоўнікамі выступаюць 16 зьняволеных, сярод якіх грамадзяне Вялікай Брытаніі, Аўстраліі і Кувэйта. Праз сваіх адвакатаў яны настойваюць на тым, што іхнае ўтрыманьне ў Гуантанама незаконнае. Яны сьцьвярджаюць, што працэс іх затрыманьня ў Афганістане, перавозу на Кубу і зьняволеньня на ваеннай базе не рэгулюецца аніякімі прававымі нормамі. Нагадаю, што ў Гуантанама цяпер знаходзіцца каля 600 баявікоў, захопленых падчас ваенных дзеяньняў у Афганістане.

Гэта першы выпадак пасьля аб’яўленай прэзыдэнтам Бушам глябальнай вайны з тэрарызмам, і ён можа мець даволі вялікае далейшае значэньне з пункту гледжаньня паўнамоцтваў прэзыдэнцкай улады падчас гэтай вайны. Дагэтуль амэрыканскія суды ніжэйшых інстанцыяў адмаўляліся прымаць апэляцыі зьняволеных баявікоў, спасылаючыся на абмежаванасьць сваёй кампэтэнцыі.

Інтарэсы адной з групаў прадстаўляе Цэнтар канстытуцыйных правоў, ньюёркская некамэрыцыйная арганізацыя. Дырэктар гэтай арганізацыі Джэфры Фогэль у інтэвію для нашага радыё заявіў:

(Фогэль: ) “Мы маем выпадак, які Брытанскі апэляцыйны суд назваў “прававой чорнай дзіркай у Гуантанама”. І гэта тое, за што ЗША сур’ёзна крытыкуюцца ва ўсім сьвеце і асабліва там, дзе клапоцяцца пра правы чалавека. Таму мы ўсьцешаны тым, што Вярхоўны суд ЗША разгледзець гэты выпадак і спадзяемся, што суд вырашыць гэтае пытаньне ў слушным кірунку”.

Адвакаты арыштаваных баявікоў абвінавачваюць Вашынгтон у парушэньні многіх міжнародных нормаў, паколькі затрыманыя ўтрымліваюцца на базе без прад’яўленьня афіцыйных абвінавачваньняў і без якіх-небудзь шанцаў даказаць сваю невінаватасьць. Паводле міжнародных законаў, ЗША павінны дакладна вызначыць прававы статус зьняволеных, большасьць зь якіх, здаецца, нават ня ведаюць, дзе яны знаходзяцца і якія правы маюць.

Разам з тым, многія ў Амэрыцы, асабліва сваякі загіблых 11 верасьня 2001 году, лічаць, што затрыманыя баявікі Аль-Кайды і Талібану зьяўляюцца ваеннымі палоннымі і ня маюць правоў цывільных асобаў. Такім чынам пытаньне тут, сапраўды, стратэгічнае – наколькі могуць быць пашыраныя правы ўраду падчас войнаў і наколькі яны распаўсюджваюцца на грамадзянаў іншых краінаў.

Некаторыя экспэрты лічаць, што рашэньне, якое прыме Вярхоўны суд ЗША, можа стацца вызначальным на дзесяцігодзьдзі наперад. У любым выпадку, здаецца, толькі гісторыя можа адказаць не пытаньне, ці былі слушнымі некаторыя жорсткія захады, прынятыя амэрыканскім кіраўніцтвам пасьля тэрактаў 11 верасьня. Ці ўхваляць іх у будучыні амэрыканцы альбо назавуць памылкай, як, напрыклад, цяпер называюць парушэньнем грамадзянскіх правоў дэпартацыю амэрыканцаў японскага паходжаньня падчас Другой сусьветнай вайны.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Ірына Слаўнікава Марына Золатава
XS
SM
MD
LG