Рэакцыя на зьяўленьне новага беларускага каналу супярэчлівая. Так, былая вядучая аўтарскай перадачы “Музычны салён” Элеанора Язерская сваю рэакцыю на ўбачанае выказала адным сказам: “Учора на маёй любімай кнопцы была “Культура”, а сёньня невядома што”. Яшчэ адна тэлевядучая, былая дыктарка Беларускага тэлебачаньня Зінаіда Бандарэнка гэтаксама расчараваная:
(Бандарэнка: ) “Тое, што чула, і што ўбачыла ў праграме — няма проста словаў ахарактарызаваць, што гэта такое. Нават тое, як канал назвалі — чаму “Лад”? Мне здавалася, што лепш была бы “Спадчына”? Хоць да пытаньняў спадчыны, як ужо бачна, каналу будзе вельмі далёка. Не, я катэгарычна ня згодная зь ягоным зьяўленьнем; нас абрабавалі, ня даўшы магчымасьці глядзець “Культуру”. На “Культуры” вельмі часта і пра нас былі матэрыялы, пра Беларусь. Я ўзгадваю цэлую сэрыю перадачаў, дзе былі ўзьнятыя якраз пытаньні беларускай спадчыны. Дык гэта чамусьці Масква ўздымае! А гэты “Лад” я не прымаю ні душою, ні сэрцам, ніяк. Усё, як заўсёды, будзе павярхоўна. Я ў гэтым перакананая”.
Пакуль што “Лад” ня мае выразнай канцэпцыі “сямейнага каналу”. Абсалютную бальшыню эфіру складаюць старыя савецкія кінастужкі. Адзін з тэлежурналістаў мне сказаў, што цяпер “Лад” ператвораны ў своеасаблівы “склад прадукцыі”, якой не знайшлося месца на Першым нацыянальным канале. У якасьці, так бы мовіць, “гуманітарнай падтрымкі” ладаўцы атрымалі праграмы “Сад мары”, “Тэлебаромэтар”, “Сьвятло далёкай зоркі”, “Здароўе”, “Не пазяхай”, “Мультыклюб”, “Калыханка”, “Наша спадчына”, “Сьпявай, душа!”, а таксама праграмы абласных тэлестудыяў. Што да ўласна назову “Спадчына”, які ад пачатку фігураваў у якасьці асноўнага і пра які ўзгадвала спадарыня Бандарэнка, то генэральны прадусар “Ладу” Аляксандар Семярнёў сказаў:
(Семярнёў: ) “Ініцыятыва назвы каналу “Спадчына” зыходзіла не ад Белтэлерадыёкампаніі. Тэлебачаньне ніякім чынам такой назвы не прапаноўвала: мы выбіралі назву, і слова “спадчына” нароўні зь іншымі прысутнічала. Гэта быў толькі адзін з варыянтаў, і калі гэта камусьці падабалася і хтосьці хацеў так называць — то гэта іхныя праблемы, ня нашыя. Наконт назвы “Лад” мы праводзілі дастаткова сур’ёзныя дасьледаваньні. Паралельна зь іншымі — “Спадчына”, “Сям’я”, што заўгодна”.
Перамог, да радасьці спадара Семярнёва, “Лад”. Дарэчы, факт згортваньня расейскіх каналаў у самой Расеі ўспрынялі з расчараваньнем. Міністар культуры Міхаіл Швыдкой, аўтар перадачы “Культурная рэвалюцыя”, выказаў шкадаванне ў сувязі з закрыццём “Культуры”. Сваё нэгатыўнае стаўленьне да падзеі ў сваіх праграмах акрэсьлілі пісьменьніца Тацяна Талстая і тэлевядучая Дуня Смірнова (“Школа злословия”), Мікалай Сванідзэ (аналітычная праграма “Зеркало”). Яўген Равенка (дырэкцыя інфармацыйнага вяшчаньня РТР). У якасьці аднаго з аргумэнтаў заяўлялася, што падобныя, няўзгодненыя крокі, ставяць пад сумнеў адзіную інфармацыйную прастору саюзнай дзяржавы, пра якую столькі гавораць у Менску і ў Маскве.
А вось адзін з былых кіраўнікоў Белтэлерадыёкампаніі Віктар Чыкін лічыць, што “Культура” для беларусаў не ўяўляла ніякай каштоўнасьці, а частату цяперашняга “Ладу” наогул больш разумна было б аддаць каналу з жыцьця жывёлаў.
(Чыкін: ) “Частоты — занадта дарагое задавальненьне, каб іх “марнатравіць”. Скажу шчыра: я не прыхільнік каналу “Культура”, мне ён не падабаўся. Швыдкой мяне наогул раздражняў — не яму быць у ролі дэмакрата. Ня думаю, што “Культура” была надзвычай цікавым каналам. А што зараз напрыдумляе Ягор Рыбакоў — я ня ведаю. Але як на маё меркаваньне, дык лепей бы ён на гэтай частаце “Disсоvery” запусьціў. А ў дадатак — “Animal Planet” і “Eurosport”. На “Культуры” раз-пораз трапляліся цікавыя перадачы, але ў цэлым я б канал (каб меў такую магчымасьць) так не вярстаў бы”.
Аналітыкі ўжо падлічылі, што ў рэчышчы апошніх захадаў Нацыянальнай дзяржаўнай тэлерадыёкампаніі расейскія каналы “Культура” і РТР робяцца даступнымі толькі ўладальнікам спадарожнікавых антэнаў і абанэнтам кабэльнага тэлебачаньня. Але наогул тэндэнцыя — на выцісканьне з тэлеэфіру расейскіх каналаў. “Першы” расейскi канал усё больш перакрываецца беларускiм ОНТ. НТВ практычна нiдзе, апроч Менску, не паказвае з тэхнiчных прычынаў, і толькі 54% насельніцтва могуць глядзець гэты адзіны, пакуль некрануты, расейскі тэлеканал.
Якое прынцыповае адрозьненьне “Ладу”, прыкладам, ад традыцыйнага Беларускага тэлебачаньня? Хiба тое, што “Лад” ствараецца з прыцягненьнем абласных тэлерадыёкампанiяў: у кожнай вобласьцi цягам дня зьяўляюцца навiнавыя блёкi рэгiёну. Уласна ж канцэпцыю вяшчаньня акрэсьлiў у мiнулую пятнiцу генэральны прадусар каналу Аляксандар Семярнёў. Дарэчы, ён жа ўдакладнiў, што “Лад” пачынае прaцу пад уласным дэвiзам: “Лад у сям’i — згода ў краiне”. Зыходзячы з гэтага, акрэсьленая i тэматыка вяшчаньня: мастацтва, культура, гiсторыя. Праўда, цягам першых двух дзён склалася такое ўражаньне, што тэматыку фармавалi дзесьцi ў архiвах маскоўскага “Дзяржфiльмафонду”: у суботу гледачам паказалi чатыры савецкiя чорна-белыя стужкi, у нядзелю — пяць.
Зрэшты, кiраўнiкi каналу не хаваюць, што на іхнай кнопцы ня будзе кiно агрэсіўнага, насычанага забойствамi. Спадар Семярнёу падкрэсьлiў, што тэлеканал “Лад” адмаўляецца ад дэманстрацыi гвалту i прапаганды шкодных звычак. Цалкам натуральна, што ў савецкiх стужках сталiнскай i пасьляваеннай эпохаў адзiнай прымальнай звычкай было будаунiцтва сьветлага будучага. Мiж тым, ёсьць iнфармацыя, што кiраўнiкi каналу ўсё ж непасьлядоўныя ў сваiх заявах.
Дакладнa вядома, што “Лад” набыў правы на паказ скандальнага расейскага шоў “Вокны”, якое вядомае сваiмi пастановачнымi ток-шоў зь вялiзнымi порцыямi нецэнзуршчыны ў эфiры i вульгарнымi выхадкамi ўдзельнiкаў праграмы. Дарэчы, усе расейскiя каналы ўжо адмовiлiся ад гэтага шоў, i сямейны канал “Лад” цяпер адзiны аддае свой эфiрны час эпатажныму вядучаму Дзьмітрыю Нагiеву.
Як усё ж акрэсьлiваюць кiраўнiкi каналу сваю аудыторыю? З улiкам тэматыкi асноуны ўхiл робiцца ў бок тых, хто захаваў пэўнае шкадаваньне па Саюзу. Хоць канал i мае назву “сямейны”, наўрад цi яго будуць глядзець цэлымi сем’ямi. Ужо яскрава прасочваецца iдэалёгiя каналу. У першы ж день вяшчаньня на экране некалькi разоў зьяўляліся сацыяльныя ролiкі Беларускага рэспублiканскага саюзу моладзi (БРСМ) — арганiзацыi, якая ёсьць наўпроставым пасьлядоўнiкам ВЛКСМ. Ролiкі, дарэчы, нятанныя, зробленыя з разуменьнем справы i, што паказальна, для “абкаткi” абраны менавiта сямейны канал — iншымi словамi, бацькi самi павiнны пераканацца, як важна аддаць сваё дзiця ў чарговую iдэалягiчную арганiзацыю.
Нарэшце, мова перадачаў: па-беларуску — толькi перакладзеныя перадачы і мультфiльмы, якiя дэманструюцца паводле дaмовы супрацоўнiцтва зь “Першым францускiм каналам” — а гэта адзінкі адсоткаў ад усяго эфіру. Таму казаць, што “Лад” мае моцны выхаваўчы пасыл, як сьцьвярджаюць кiраўнiкi каналу, наўрад цi выпадае. Дарэчы, у гэтым сэнсе менавiта расейскi канал “Культура” вызначаўся адукацыйнай арыентаванасьцю. Такiя праграмы, як “Культурная рэвалюцыя” цi “Школа злословия” сёлета прызнаныя лепшымi ў расейскiм тэлеэфiры наогул. Да таго ж, нiводзiн з расейскiх каналаў не аддаваў столькi эфiрнага часу дзеля клясыкi ўсясьветнага кiнэматографу. Цалкам зразумела, што i беларусы павiнны ствараць штосьцi нацыянальна-адметнае. Але пакуль “Лад” ёсьць толькi другасным прыдаткам БТ, якое iмкнецца пераарыентавацца ў бок забаўляльльнасьцi i скiдвае на “Лад” праграмы, якiя гэтай канцэпцыi не пасуюць.
Калi браць зьнешне — расейская тэлевiзійная экспансія сапраўды спыненая беларускiм вяшчаньнем. Але па сваёй сутнасьцi яно застаецца ўсё тым жа прарасейскiм.