Лінкі ўнівэрсальнага доступу

Козырава. «Раскіданае гняздо»



пачакайце

No media source currently available

0:00 0:12:44 0:00
Наўпроставы лінк



Квартал за кварталам зносіцца Козыраўскае прадмесьце. Раён станцыі Мінск-Паўднёвы. У гэтым дзіўным раёне надзвычай нетыповая для савецкай сталіцы тапаніміка. Козыраўская, Дачны завулак, Роменская, Лібава-Роменская, Вялікаморская. І дарэвалюцыйныя дамы, з высокімі вокнамі, з параднымі ўваходамі нагадваюць, што тут сяліліся людзі нябедныя. Ініцыяваў пабудову гэтага пасёлку для чыгуначнікаў начальнік Лібава-Роменскай чыгункі Козыраў.

Мне пашчасьціла пазнаёміцца з апошняй козыраўскай старажылкай, якая жыве тут усё жыцьцё. Лідзія Акушэвіч сёлета будзе сьвяткаваць 80-годзьдзе. Але ў часе размовы я абсалютна не адчуваў вялікай розьніцы ва ўзросьце. Столькі ў гэтай спадарыні маладой жвавасьці ў рухах, у голасе, у сьмеху.



— Станцыя гэтая, што цяпер «Мінск-Паўднёвы» была станцыя «Козырава». Там, дзе цяпер Маякоўскага, быў Чэрвеньскі тракт. У Козыраве было вельмі мала дамоў. Вось такі дом, як наш.

— Гэта было падобна да вёскі?

— Козыраў будаваў ад чыгункі дамы з парадным уваходам, з выхадам на тэрасу. А вакол поле голае. Дзе камвольны камбінат — голае поле.


Стары козыраўскі дом быў куплены бацькам маёй суразмоўніцы. У трыццатыя гады бацька служыў у НКВД. І, калі верыць словам старой мянчанкі, пад Менскам, у Волме часта бывалі бальшавіцкія правадыры.

— Тата мой быў энкавэдыст. Лейтэнант, ці хто. У Волме быў пабудаваны доўгі-доўгі, як барак, дом. Пакоі былі. Для Варашылава, для Мікаяна. І тата быў над гэтым адказны. Была сабакарня, яны ж на паляваньне хадзілі. Помню, па дарозе ідзе машына. Чорная. Адна, за ёй другая. Прыехалі. Дык Варашылаў майму тату падарыў імянную стрэльбу. І калі куплялі гэтую хату, тата прадаў стрэльбу.

— Гэта было месца для адпачынку?

— Летам рыбачылі. Хадзілі на паляваньне.

— А вы самі бальшавіцкіх правадыроў бачылі? Варашылава?

— Не. Але ў іх у кожнага быў свой пакой. І ў кожнага яго фатаграфія вісела ў пакоі. Варашылаў, Мікаян, Кагановіч. Усе яны прыяжджалі туды. У гэтую Волму.

Акрамя несавецкай архітэктуры і тапанімікі, Козырава было адметнае яшчэ адным фактам. Тут у акупацыю паўстала невялікая Сьвята-Мікалаеўская царква, якая дзейнічала і ў савецкім Менску. А разбурылі яе толькі падчас хрушчоўскага багаборніцтва.

— У час вайны была пабудаваная на Дачным завулку. Мы хадзілі, зьбіралі грошы. Яшчэ мая старэйшая дачка хрысьцілася ў гэтай царкве. Але ў 61-м годзе яе зьнесьлі. І мы да сёньняшняга дня шкадуем, што зьнесьлі такую царкву. Бацюшку помню. Іван Іванавіч. Такі прыгожы быў бацюшка. Усё казаў — Ліда, як будзеш замуж выходзіць, я цябе павянчаю бясплатна. Ой, які быў прыгожы сьвятар. Яна была драўляная, атынкаваная і пабеленая. Быў наверсе балькон для хору.

— І там была званіца?

— А як жа ж! А мы жылі на рагу. І нам было бачна з вакна. Як званы зазвоняць, людзі на вячэрню ідуць. Са сьвечкамі на Грамніцы. Ну, немцы ж і самі хадзілі. А тады, як Кубэ забілі, што тут тварылася! Бегалі, стралялі, гвалт быў. Шыбы білі, аўчаркі брэшуць. А мы хаваліся. А мама ж была сувязная з партызанамі.


Дом старой Акушэвічыхі перанесены са свайго законнага месца на другі бок чыгункі, бліжэй да могілак. А там, дзе ён колісь стаяў і дзе была царква, паўсталі бэтонныя шматпавярховікі. Але давайце завітаем на Козыраўскія могілкі.


Пагост заціснуты паміж аўтабазай і будаўнічай пляцоўкай новага раёну. На могілках мне трапіліся дзьве кабеты, якія даглядалі магілу. Жадаючы пачаць прыязную размову, я, здаецца, ляпнуў глупства.

— Прыгожа ў вас тут!

— Вось гэты с...? Вы прыедзьце летам. Калі на ўсім гэтым участку расьце баршчавік. І ўсім пас...на гэты баршчавік. Так прыгожа! І незразумела, нас зносяць ці ня зносяць.

— І тут пахавацца якія грошы трэба плаціць! Нашы родныя могілкі. Мы пражылі тут. Нашы дзяды-прадзеды пахаваныя тут. А калі хочаш пахавацца тут, то плаці. Ну як гэта так?

Могілкі закрытыя ў 1967-м годзе. Людзі працягваюць тут хаваць сваіх сваякоў. Але ўжо за грошы.


Вялікаморская вуліца ўпіраецца ў сымпатычны будынак вакзалу. Тут засталіся лічаныя жылыя дамы. Астатнія — руіны і папялішчы. Каля дарэвалюцыйнага дома стаіць і курыць сівы барадач.

— Што кажуць нам? Што можа вясковае кіраўніцтва нам сказаць? Яны горад зьнішчаюць, і ўсё. Асабліва старажытны. Гэта Санкт-Пецярбурскае будаўнічае таварыства забудоўвала гэты раён. Вось у гэтым доме жыў Міхалевіч. Дзед. Ён быў першым таксістам у Пецярбургу. Да рэвалюцыі! Тут будзе гандлёвы цэнтар.

— Гэта вас абрадавалі?
Што можа вясковае кіраўніцтва нам сказаць? Яны горад зьнішчаюць, і ўсё. Асабліва старажытны.

— Не. Яны нас, наадварот, не абрадавалі. 60 гадоў ужо гэты раён зносяць. Не даюць ні туды, ні сюды. Ні будавацца. Замест царквы дзіцячы сад пабудавалі. А пасьля зьнесьлі і дзіцячы сад.

— І пабудавалі дом.

— Лукашэнка ўжо туды ўлез. Гэта дом Упраўленьня справамі прэзыдэнта. На месцы царквы.

— Але тут быў свой мікраклімат? Тут людзі былі культурныя?

— Тут былі вельмі культурныя людзі. Напрыканцы 50-х, памятаю, Бровін жыў. Цудоўна граў на скрыпцы. Была ў яго і фісгармонія. Да рэвалюцыі ў яго мясныя рады былі. Выходзіў увесь час у фраку. Са скрыпкай, у фраку! А друг у яго быў, Дамінікоўскі, у таго быў бас. Гэты на скрыпцы зайграе, той выходзіць, пяе. Ён пеў цудоўна.

Даўно ўжо ў фраках тут ніхто ня ходзіць. Закінутыя дамы абжываюць новыя жыхары.


— Вунь там спалілі адзін дом бамжы. Тут таксама. Шыбы павыбівалі. Людзі зьехалі. Жытло ім далі. Ну што, нельга было разраўняць?

— Гэта ўсё ператвараецца ў бамжатнік.

— Канечне, у бамжатнік.

Але вернемся ў гасьцінны дом Лідзіі Акушэвіч. Вось яшчэ цікавы факт часоў акупацыі. Малодшы брат Лідзіі памёр ад запаленьня лёгкіх. Але не таму, што ў горадзе не было лекараў.

— Урачы прыяжджалі на такіх фургонах.

— Падчас акупацыі можна было выклікаць доктара?

—Так.

— Як сёньня хуткую дапамогу?

— Так. Там, дзе Дзянісаўская вуліца, там была амбуляторыя. Туды зьвярталіся, і ўрач прыяжджаў. Я гэта добра помню.

Як і многія іншыя мае апавядальнікі пра вайну, старая Лідзія з большай агідай узгадвае паліцаяў. На сям’ю афіцэра НКВД данесьлі. І яна магла загінуць вось у гэтым доме.

— У завулку жыў паліцай, Раманоўскі. І вось ён прыйшоў. А маленькі брат мой ужо памёр. Ён нас загнаў у пакой. Паставіў маму і нас. «Сука, падымай рукі ўгору». Мама падняла. А мы стаім і ня дыхаем. Ня плакалі. Нічога. Дастаў пісталет. «Ладна, сука, ня выйдзеш ты з маіх рук. Яшчэ столькі мух не перадохла, колькі я перабіў». Назаўтра нас вывезьлі ў партызаны. Не пасьпеў ён нас зьнішчыць. Напэўна, Бог над намі лётаў з анёлкамі. Мы засталіся жывыя.

— Вось у гэтым пакоі вы маглі загінуць?

— Так. Вось тут маму паставілі. А мы вось тут стаялі.

— Можна сказаць, другі дзень нараджэньня.

— Так.

Год сям’я была ў партызанскім атрадзе. І нават малая Лідзія зь сястрой выконвалі ролю сувязных. Але, як гэта часта бывае, сьведчыць пра свой удзел у вайне дзеля будучых ільготаў не дайшлі рукі.

— Да нас ніхто не прыходзіў і не пытаўся. Ня ведалі, што мы ўвогуле зь сястрой ёсьць на гэтым сьвеце. Ніхто намі не цікавіўся.

Паводле генэральнага пляну ад зацішных вуліц каля могілак не павінна застацца і сьледу. Бо тут мусіць прайсьці шырокая аўтадарога. Таму ўсе жывуць у трывожным чаканьні. Як і гэтая сустрэтая мною кабета.

— Кажуць, што будзе дарога ісьці. Але калі гэта будзе, ніхто ня ведае. Усе сядзяць — чакаюць. Чаго чакаюць? Мы б ужо даўно зрабілі рамонт. Нам прыйшлі паперы ўсім, што будуць зносіць. Карацей, ніхто нічога ня ведае.


Козыраўскае прадмесьце гарадзкімі ўладамі асуджанае на знос. І пра колішнюю ягоную гісторыю будуць сьведчыць толькі назвы вуліц. Такія нетыповыя для савецкага гораду...

Глядзець камэнтары (9)

Гэтая дыскусія закрытая.
Ігар Лосік Кацярына Андрэева Дар'я Чульцова Марына Золатава Ягор Марціновіч
XS
SM
MD
LG